มหาธนูคตชาดก (Mahadhanukuta Jataka)

มหาธนูคตชาดก

ครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในสมัยที่มนุษย์ยังมีอายุขัยยืนยาวกว่าปัจจุบัน ณ กรุงพาราณสีอันรุ่งเรือง พระโพธิสัตว์ทรงเสวยพระชาติเป็นพระมหาบุรุษผู้ทรงปัญญาเฉลียวฉลาด นามว่า "มหาธนูคต" พระองค์มีพระสหายสนิทผู้หนึ่งชื่อ "สุธรรม" ซึ่งแม้จะฉลาดเช่นกัน แต่ก็ยังด้อยกว่ามหาธนูคตอยู่บ้าง ทั้งสองมีความผูกพันกันมาหลายภพหลายชาติ

วันหนึ่ง พระราชาแห่งเมืองพาราณสีกำลังทรงพิโรธต่อพระมเหสี ด้วยความเข้าใจผิดบางประการ พระองค์ทรงมีพระบัญชาให้จับพระมเหสีไปขังคุก และเตรียมจะลงโทษประหารชีวิต พระมเหสีนั้นทรงเป็นผู้มีคุณธรรมและบริสุทธิ์ แต่ไม่มีผู้ใดกล้าทูลทัดทานพระราชประสงค์อันแข็งกร้าวของพระราชา

เมื่อข่าวนี้ทราบถึงมหาธนูคต พระองค์ทรงเสียพระทัยเป็นอย่างยิ่ง ด้วยทรงทราบดีว่าพระมเหสีนั้นบริสุทธิ์ และการกระทำเช่นนี้จะนำมาซึ่งความเดือดร้อนแก่แผ่นดิน พระองค์จึงรีบไปเข้าเฝ้าพระราชา พร้อมด้วยสุธรรมผู้เป็นสหาย

"ข้าแต่พระราชา" มหาธนูคตทูลด้วยน้ำเสียงอันหนักแน่น "เหตุใดพระองค์จึงทรงพิโรธพระมเหสีถึงเพียงนี้?"

พระราชาทรงเล่าเรื่องที่เกิดขึ้นด้วยความขุ่นเคือง "นางบังอาจลอบคบชู้กับคนนอกวัง! ข้าจะประหารนางเสียให้สาสม!"

มหาธนูคตทรงนิ่งไปครู่หนึ่ง ก่อนจะทูลถามอย่างสุขุม "ข้าแต่พระองค์ สตรีผู้นั้นเป็นผู้มีศีลธรรมอันดี มิเคยมีเรื่องเสื่อมเสีย หากนางจะมีใจอื่นจริง เหตุใดนางจึงไม่หลบหนีไปกับชายชู้แต่แรก?"

พระราชาทรงขมวดพระขนง "แล้วเจ้าจะว่าอย่างไร?"

"ข้าแต่พระองค์" มหาธนูคตทูลต่อ "หากพระองค์จะทรงลงโทษประหารนางโดยที่ยังไม่มีหลักฐานอันชัดเจน เกรงว่าความยุติธรรมของพระองค์จะเสื่อมเสียไป และอาจนำพาความอาฆาตแค้นจากเทวดาและผู้คนทั้งปวงมาสู่พระองค์"

สุธรรมสหายของมหาธนูคต ได้ยินดังนั้นก็รีบกราบทูลเสริมด้วยความตื่นตระหนก "ใช่แล้วพ่ะย่ะค่ะ! ข้าเคยได้ยินเรื่องเล่าจากแดนไกล ว่าหากกษัตริย์กระทำการอันไม่เป็นธรรม เช่นการประหารผู้บริสุทธิ์ จะทำให้เกิดเภทภัยพิบัติต่ออาณาจักร เกิดโรคระบาด เกิดความแห้งแล้ง พืชผลจะไม่ออกดอกออกผล ผู้คนจะเดือดร้อน"

มหาธนูคตเห็นสุธรรมพูดเกินเลยไปบ้าง จึงทรงห้ามด้วยสายตา แต่พระราชาทรงเริ่มประชิดพระทัย พระองค์ทรงมีความหวั่นพระทัยในคำกล่าวของสุธรรมอยู่บ้าง แต่ก็ยังไม่ปักใจเชื่อสนิท

"ถ้าเช่นนั้น" พระราชาตรัส "เจ้าสองคนจงหาหลักฐานมายืนยันว่าพระมเหสีของข้าบริสุทธิ์จริง หากทำได้ ข้าจะปล่อยนางไป แต่หากทำไม่ได้ ทั้งเจ้าและพระมเหสีจะต้องรับโทษไปด้วยกัน!"

มหาธนูคตรับคำท้าโดยไม่ลังเล พระองค์ทรงทราบว่าพระมเหสีนั้นบริสุทธิ์จริง และทรงมีแผนการที่จะเปิดเผยความจริง

คืนนั้น มหาธนูคตได้แอบเข้าไปในห้องบรรทมของพระราชา ทรงรอจนพระราชาบรรทมหลับไปแล้ว จึงทรงหยิบเอาเครื่องประดับอันล้ำค่าของพระราชาออกไปชิ้นหนึ่ง แล้วนำไปซ่อนไว้ในที่ที่พระมเหสีจะสามารถพบเห็นได้ง่าย

รุ่งเช้า พระราชาทรงตื่นบรรทม ทรงสังเกตเห็นว่าเครื่องประดับชิ้นโปรดหายไป พระองค์ทรงตกพระทัยมาก สั่งให้ทหารออกตามหาไปทั่ว แต่ก็ไม่พบ

ขณะเดียวกัน มหาธนูคตได้ไปเข้าเฝ้าพระราชาอีกครั้ง "ข้าแต่พระองค์" พระองค์ทูล "เมื่อคืนหม่อมฉันได้ไปเข้าเฝ้าพระมเหสี และได้เห็นว่าพระองค์ทรงมีสิ่งของอันมีค่าชิ้นหนึ่งซ่อนไว้ในที่ลับตา"

พระราชาทรงแปลกพระทัย "สิ่งใดเล่า?"

"เครื่องประดับชิ้นนั้นที่หายไปจากห้องบรรทมของพระองค์นั่นเองพ่ะย่ะค่ะ" มหาธนูคตทูล

พระราชาทรงมีพระบัญชาให้ไปนำเครื่องประดับชิ้นนั้นมา เมื่อนำมาถึง พระราชาทรงแน่พระทัยว่าคือสิ่งของของพระองค์จริง แต่ก็ยังไม่เข้าใจว่าเหตุใดจึงไปอยู่ที่นั่น

มหาธนูคตจึงทูลอธิบายว่า "ข้าแต่พระองค์ เมื่อคืนหม่อมฉันแอบเข้าไปในห้องบรรทม ทรงเห็นว่าเครื่องประดับชิ้นนี้หลุดหายไป จึงได้นำมาซ่อนไว้ที่นี่ โดยมีเจตนาจะทดสอบพระมเหสีว่า หากพระองค์ทรงพบเห็นสิ่งของอันมีค่านี้แล้ว จะทรงนำไปใช้จ่ายอย่างฟุ่มเฟือย หรือจะเก็บรักษาไว้ด้วยความซื่อสัตย์"

พระราชาทรงชื่นชมในอุบายของมหาธนูคต แต่ก็ยังทรงสงสัยในพระมเหสี

"แล้วพระมเหสีเล่า?" พระราชาตรัสถาม

"ข้าแต่พระองค์" มหาธนูคตทูล "เมื่อเช้านี้ หม่อมฉันได้ไปเยี่ยมพระมเหสีในคุก และได้เห็นว่าพระองค์ทรงมีเครื่องประดับชิ้นหนึ่งที่เหมือนกับที่พระองค์ทรงเสียไป"

พระราชาทรงตกพระทัย "เช่นนั้นหรือ?"

"ใช่พ่ะย่ะค่ะ" มหาธนูคตทูล "แต่เมื่อหม่อมฉันเข้าไปใกล้ พระองค์ทรงรีบซ่อนเครื่องประดับชิ้นนั้นไว้"

เมื่อได้ยินดังนี้ พระราชาทรงยิ่งเข้าใจผิด คิดว่าพระมเหสีคงจะนำเครื่องประดับที่ขโมยมาได้ไปซ่อนไว้

สุธรรมเห็นท่าไม่ดี จึงรีบกราบทูลแทรกว่า "ข้าแต่พระราชา! หากพระมเหสีทรงมีเจตนาไม่ดีจริง นางคงจะเอาเครื่องประดับนั้นไปขายหรือนำไปใช้จ่ายแล้ว แต่ที่ทรงซ่อนไว้ แสดงว่านางอาจจะยังไม่รู้ว่าเป็นของใคร หรือกำลังจะนำไปคืน"

แต่พระราชาทรงยังคงไม่หายขุ่นเคือง

มหาธนูคตจึงทรงตัดสินใจใช้วิธีสุดท้าย "ข้าแต่พระองค์" พระองค์ทูล "หากพระองค์ไม่ทรงเชื่อคำของหม่อมฉัน ให้พระองค์เสด็จไปที่คุกด้วยพระองค์เอง แล้วทอดพระเนตรสิ่งที่พระมเหสีทรงซ่อนไว้"

พระราชาทรงยอมทำตาม เมื่อเสด็จไปถึงคุก พระองค์ทรงเห็นพระมเหสีนั่งกุมเครื่องประดับชิ้นหนึ่งไว้ในมือ และเมื่อพระองค์เสด็จเข้าไป พระมเหสีก็ทรงรีบนำเครื่องประดับนั้นไปซ่อนใต้ผ้าห่ม

พระราชาทรงกริ้วยิ่งนัก แต่ก่อนที่พระองค์จะทรงมีพระบัญชาใดๆ มหาธนูคตก็ทูลแทรกขึ้นว่า "ข้าแต่พระองค์ หากพระมเหสีทรงคบชู้จริง นางคงจะมอบเครื่องประดับนี้ให้กับชายชู้ไปนานแล้ว เหตุใดนางจึงยังเก็บไว้กับตัว?"

"ที่นางซ่อนไว้" มหาธนูคตทูลต่อ "เป็นเพราะพระองค์ทรงทราบว่าเครื่องประดับชิ้นนี้เป็นของมีค่า และทรงหวงแหน ไม่ต้องการให้ผู้ใดนำไป มิใช่เพราะทรงมีเจตนาทุจริต"

พระราชาทรงเริ่มคลายความกริ้ว ทรงมองไปที่พระมเหสีด้วยความสงสัย

มหาธนูคตจึงทูลเสนอแผนการอีกครั้ง "ขอให้พระองค์ลองเรียกทหารที่เฝ้าคุกมาสอบสวนดู ว่ามีใครเห็นพระมเหสีแอบพบปะกับชายอื่นบ้างหรือไม่"

เมื่อทหารถูกสอบสวน พวกเขาก็ةกราบทูลว่าไม่เคยเห็นพระมเหสีพบปะกับชายใดเลย นอกจากผู้ที่นำอาหารมาถวาย

สุดท้าย มหาธนูคตทรงขอให้พระราชาทรงเรียกพระมเหสีออกมา แล้วตรัสถามด้วยพระองค์เอง

เมื่อพระมเหสีทรงเผชิญหน้ากับพระราชา พระองค์ทรงสำนึกผิดที่ทำให้พระราชาทรงกริ้ว จึงทรงก้มลงกราบทูลด้วยน้ำตาว่า "ข้าแต่พระสวามี หม่อมฉันมิได้มีเจตนาจะทำสิ่งใดให้พระองค์ทรงเสียพระทัย แต่เครื่องประดับชิ้นนี้ หม่อมฉันพบมันตกอยู่ที่พื้นห้องบรรทมเมื่อคืนนี้ ด้วยความเสียดายในทรัพย์สมบัติของพระองค์ หม่อมฉันจึงเก็บมันไว้ แต่ไม่กล้าที่จะนำไปคืน เพราะเกรงว่าจะถูกเข้าใจผิดว่าไปลักมา"

พระราชาทรงเห็นแก่พระพักตร์ของพระมเหสี และทรงได้ยินคำทัดทานของมหาธนูคต พระองค์จึงทรงคลายความพิโรธ และทรงให้อภัยแก่พระมเหสี

พระราชาทรงสำนึกผิดในความใจร้อนของพระองค์เอง และทรงขอบคุณมหาธนูคตที่ช่วยคลี่คลายสถานการณ์อันเลวร้ายไปได้

หลังจากนั้น พระราชาทรงปกครองเมืองด้วยความยุติธรรมมากยิ่งขึ้น ทรงปรึกษามหาธนูคตในเรื่องสำคัญต่างๆ เสมอ ส่วนสุธรรมก็ได้เรียนรู้ถึงการใช้ปัญญาอย่างรอบคอบจากเหตุการณ์ครั้งนี้