กุมภชาดก

กุมภชาดก

ณ แคว้นมคธ อันอุดมสมบูรณ์ มีเมืองใหญ่ชื่อว่า ปาฏลีบุตร พระราชาผู้ปกครองทรงเปี่ยมด้วยทศพิธราชธรรม ประชาชนอยู่เย็นเป็นสุข แต่ถึงกระนั้น ในแผ่นดินอันกว้างใหญ่นี้ ก็ยังมีเรื่องเล่าขานถึงความอาภัพของเหล่ามนุษย์ที่ต้องเผชิญกับภัยธรรมชาติอันร้ายแรง

ครั้งหนึ่ง เกิดภัยแล้งแสนสาหัส ฝนฟ้าไม่ตกต้องตามฤดูกาล แม่น้ำลำคลองเหือดแห้ง บ่อน้ำแห้งขอด ต้นไม้ใบหญ้าเหี่ยวเฉา ประชาชนอดอยาก เดือดร้อนไปทั่วทุกหย่อมหญ้า

ในเมืองปาฏลีบุตร มีหญิงม่ายผู้ยากไร้คนหนึ่ง นางอาศัยอยู่กับลูกชายเพียงสองคน ชีวิตของสองแม่ลูกต้องดิ้นรนหาเลี้ยงชีพไปวันๆ วันหนึ่ง นางได้นำหม้อดินเปล่าใบหนึ่งไปยังบ่อน้ำที่ใกล้จะแห้งเหือดที่สุด เพื่อตักน้ำกลับมาหุงหาอาหาร

เมื่อไปถึงบ่อ นางพบว่ามีหญิงสาวอีกคนหนึ่งกำลังพยายามตักน้ำเช่นกัน แต่ด้วยความแห้งแล้ง น้ำในบ่อมีน้อยเต็มที หญิงสาวผู้นั้นตักเท่าไหร่ก็ไม่เต็มหม้อ

“ขอความกรุณา ช่วยข้าตักน้ำด้วยเถิด” หญิงสาวผู้นั้นเอ่ยปากขอความช่วยเหลือ

หญิงม่ายเห็นดังนั้น จึงยื่นหม้อของตนให้นางช่วยตักน้ำให้ แต่เมื่อเทน้ำจากบ่อมาใส่หม้อของนาง น้ำก็ไหลร่อยร่อยไปจนเกือบหมด

“ไม่เป็นไรหรอก” หญิงม่ายกล่าวปลอบ “น้ำมีน้อยเช่นนี้ เราแบ่งปันกันไปก่อนก็แล้วกัน”

ทั้งสองช่วยกันตักน้ำเท่าที่จะทำได้ แบ่งปันน้ำที่ได้มาอย่างเท่าเทียมกัน แล้วต่างก็แยกย้ายกันกลับบ้าน

ในวันรุ่งขึ้น หญิงม่ายไปยังบ่อน้ำแห่งเดิมอีกครั้ง นางพบหญิงสาวคนเดิมอยู่ที่นั่นอีกเช่นเคย แต่วันนี้ นางสังเกตเห็นความผิดปกติ หญิงสาวคนนั้นดูเหมือนจะแก่ลงไปมาก ใบหน้าของนางเหี่ยวย่น ดวงตาหมองคล้ำ

“ท่านสบายดีหรือ?” หญิงม่ายถามด้วยความเป็นห่วง

“ข้าไม่สบายเลย” หญิงสาวตอบเสียงแผ่ว “ตั้งแต่ข้าเกิดมา ไม่เคยเห็นภัยแล้งเช่นนี้มาก่อน น้ำมีน้อยเหลือเกิน ข้าเกรงว่าหากเป็นเช่นนี้ต่อไป ข้าคงจะอยู่ไม่รอด”

หญิงม่ายรู้สึกสงสารนาง จึงแบ่งน้ำที่นางตักได้ให้นางอีก แต่เมื่อมองดูหญิงสาว นางก็เห็นว่าใบหน้าของนางยิ่งเหี่ยวย่นลงไปอีก

วันต่อๆ มา หญิงม่ายสังเกตเห็นว่าหญิงสาวผู้นั้นยิ่งดูแก่ลงทุกวันๆ จนในที่สุด นางก็กลายเป็นหญิงชราผมขาวโพลน

หญิงม่ายตกใจมาก จึงไปสอบถามชาวบ้านถึงสาเหตุของเรื่องประหลาดนี้ ชาวบ้านเล่าว่า หญิงสาวผู้นั้นแท้จริงแล้วคือ “นางนาค” หรือ “พญานาค” ที่จำแลงกายมา เมื่อภัยแล้งมาเยือน นางก็พลอยอดอยากและอ่อนแอไปด้วย

“หากน้ำในบ่อยังคงแห้งขอดเช่นนี้ต่อไป” ชาวบ้านกล่าว “พญานาคตนนี้ก็จะยิ่งแก่ลงไปเรื่อยๆ จนกว่าจะสิ้นอายุขัย”

หญิงม่ายได้ฟังดังนั้น ก็เกิดความสงสารพญานาคเป็นที่สุด นางจึงนำน้ำที่นางมีทั้งหมด ไปเทลงในบ่อ

เมื่อน้ำในบ่อมีมากขึ้น พญานาคก็ดูมีกำลังวังชาขึ้น ดวงตาของนางกลับมาสดใส และใบหน้าของนางก็ดูอ่อนเยาว์ลง

“ขอบคุณท่านมาก” พญานาคกล่าว “หากไม่มีท่าน ข้าคงต้องตายไปเสียแล้ว”

พญานาคได้มอบ “แก้ววิเศษ” ให้แก่หญิงม่าย เพื่อเป็นการตอบแทนบุญคุณ

“แก้ววิเศษนี้ จะบันดาลทุกสิ่งที่ท่านปรารถนา” พญานาคกล่าว

หญิงม่ายนำแก้ววิเศษนั้นกลับบ้าน นางปรารถนาให้ฝนตกอย่างหนัก และแล้ว ฝนก็ตกลงมาอย่างไม่ลืมหูลืมตา ทั่วทั้งแผ่นดินกลับมาอุดมสมบูรณ์อีกครั้ง

หญิงม่ายใช้น้ำที่ได้จากบ่อ และอาหารที่ได้จากแก้ววิเศษ เลี้ยงดูตนเองและลูกชายอย่างมีความสุข

หลังจากนั้น หญิงม่ายก็ใช้แก้ววิเศษนั้นช่วยเหลือผู้ที่ตกทุกข์ได้ยากต่อไป ทำให้ผู้คนในแคว้นมคธมีความสุขและอยู่ดีกินดีกันทั่วหน้า