กุรุงคชาดก

กุรุงคชาดก

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในสมัยที่พระพุทธเจ้าของเรายังทรงเป็นพระโพธิสัตว์ เมื่อครั้งที่พระองค์ทรงบำเพ็ญ พระบารมี เป็นช้างเผือกผู้ประเสริฐนามว่า กุรุงคะ เรื่องราวเกิดขึ้นในป่าหิมพานต์ อันเป็นแดนที่เต็มไปด้วยความอัศจรรย์ มีพฤกษานานาพันธุ์ที่งดงามส่งกลิ่นหอมชื่นใจตลอดปี เหล่าสรรพสัตว์น้อยใหญ่ต่างอาศัยอยู่ร่วมกันอย่างสงบสุข

พระโพธิสัตว์กุรุงคะ เป็นช้างเผือกที่มีรูปกายสง่างาม ผิวพรรณผุดผ่องดุจสีทองคำ ดวงตาใสแจ๋วราวกับแก้วมณี งวงที่ยาวสง่า ใบหูที่กว้างใหญ่ และงาที่ขาวสะอาดราวกับเปลือกหอยมุก ช้างเผือกกุรุงคะมิใช่เพียงช้างธรรมดา แต่เป็นช้างผู้มีปัญญาอันเฉลียวฉลาด มีเมตตาธรรมอันสูงส่ง และเป็นที่รักของเหล่าบริวารทั้งหลาย

ครั้งหนึ่ง ขณะที่พระโพธิสัตว์กุรุงคะกำลังนำหมู่ช้างบริวารเดินหาแหล่งน้ำอันอุดมสมบูรณ์ในป่า ก็พลันได้ยินเสียงร้องโหยหวนด้วยความเจ็บปวดดังมาจากพุ่มไม้หนาทึบ ด้วยความเป็นห่วง พระโพธิสัตว์จึงรีบสาวเท้าเข้าไปดู ก็พบกับลูกช้างน้อยตัวหนึ่งที่ขาหน้าข้างหนึ่งติดบ่วงกับดักของนายพราน

ลูกช้างน้อยร้องไห้คร่ำครวญด้วยความหวาดกลัว น้ำตาไหลอาบแก้ม ดวงตาแดงก่ำด้วยความทรมาน ช้างแม่ของลูกช้างก็ยืนมองด้วยความทุกข์ใจ ไม่อาจช่วยเหลือลูกน้อยได้

พระโพธิสัตว์กุรุงคะเห็นดังนั้น ก็เกิดความสงสารอย่างสุดซึ้ง แม้จะรู้ดีว่าการเข้าไปใกล้บ่วงกับดักของนายพรานนั้นอาจเป็นอันตราย แต่ด้วยจิตใจที่เปี่ยมด้วยเมตตา พระองค์ก็ไม่ทรงลังเลที่จะช่วยเหลือ

“อย่ากลัวไปเลย ลูกแม่” พระโพธิสัตว์กุรุงคะกล่าวด้วยเสียงอันนุ่มนวล “ข้าจะช่วยเจ้าเอง”

พระโพธิสัตว์ค่อยๆ เดินเข้าไปใกล้บ่วงกับดัก ด้วยความระมัดระวัง พระองค์ทรงใช้ปลายงวงอันแข็งแรงค่อยๆ งัดแงะบ่วงที่รัดขาของลูกช้างน้อยอย่างเบามือ

“ระวังนะท่านช้าง!” ช้างแม่ร้องเตือนด้วยความกังวล “นายพรานจะกลับมาได้ทุกเมื่อ”

“ข้ารู้ดี” พระโพธิสัตว์กุรุงคะตอบ “แต่ชีวิตน้อยๆ นี้สำคัญยิ่งกว่าอันตรายใดๆ”

ด้วยความพยายามและความอดทน ในที่สุดบ่วงกับดักก็คลายออก ลูกช้างน้อยเป็นอิสระ

“ขอบคุณมากท่านช้างผู้ใจดี!” ลูกช้างน้อยร้องด้วยความดีใจ “ท่านช่วยชีวิตข้าไว้ ข้าจะไม่มีวันลืมบุญคุณนี้เลย”

ช้างแม่เองก็ซาบซึ้งในบุญคุณของพระโพธิสัตว์เป็นอย่างยิ่ง “ข้าขอขอบพระคุณท่านอย่างสุดซึ้ง ท่านคือผู้มีจิตใจประเสริฐยิ่งนัก”

พระโพธิสัตว์กุรุงคะเพียงยิ้มแย้ม และกล่าวว่า “การช่วยเหลือผู้อื่นคือหน้าที่ของข้าเอง จงพาลูกน้อยของเจ้าไปหาที่ปลอดภัย และระมัดระวังตัวให้มาก”

หลังจากนั้นไม่นาน เรื่องราวความกล้าหาญและความเมตตาของพระโพธิสัตว์กุรุงคะก็แพร่สะพัดไปทั่วทั้งป่าหิมพานต์ เหล่าสัตว์ทั้งหลายต่างพากันยกย่องสรรเสริญ

แต่ในขณะเดียวกัน เรื่องนี้ก็ได้เดินทางไปถึงหูของพระราชาแห่งแคว้นกาสี ผู้ทรงเป็นผู้ที่มากด้วยกิเลสตัณหาและทรงหลงใหลในสมบัติอันล้ำค่า พระราชาทรงได้ยินว่ามีช้างเผือกผู้ประเสริฐมีงาขาวสะอาดราวกับหอยมุก ซึ่งทรงถือว่าเป็นสมบัติอันล้ำค่าที่สุดในปฐพี

พระราชาจึงทรงมีรับสั่งให้เหล่าพรานป่าและนายพรานฝีมือดี ออกติดตามล่าหาช้างเผือกกุรุงคะมาให้ได้ เพื่อนำมาเป็นสมบัติของพระองค์

เหล่าพรานทั้งหลายต่างออกเดินทางเข้าป่าหิมพานต์อย่างแข็งขัน พวกเขาตั้งแคมป์ ซุ่มรอ และวางแผนการต่างๆ นานา เพื่อหวังจะได้ตัวช้างเผือก

วันเวลาผ่านไปโดยที่เหล่าพรานยังไม่พบร่องรอยของช้างเผือกเลย พวกเขาเริ่มเหนื่อยล้าและท้อแท้ แต่เมื่อนึกถึงพระราชบัญชาและรางวัลอันใหญ่หลวง พวกเขาก็ยังคงพยายามต่อไป

จนกระทั่งวันหนึ่ง ขณะที่พระโพธิสัตว์กุรุงคะกำลังนำหมู่ช้างบริวารเดินเล่นอยู่ริมลำธารอันสวยงาม เหล่าพรานที่ซุ่มซ่อนอยู่ก็สังเกตเห็น

“นั่นไง! ช้างเผือกที่ว่า!” พรานคนหนึ่งกระซิบ “ว่างามตามคำร่ำลือจริงๆ”

“ต้องจับมันให้ได้!” อีกคนกล่าวด้วยความตื่นเต้น

พวกพรานวางแผนการล่อลวง พวกเขาแกล้งทำเป็นว่ามีผลไม้รสเลิศอยู่บริเวณหนึ่ง ซึ่งเป็นกับดักที่เตรียมไว้

พระโพธิสัตว์กุรุงคะ ด้วยสัญชาตญาณอันเฉลียวฉลาดและประสบการณ์อันโชกโชน ทรงสัมผัสได้ถึงอันตรายบางอย่าง แต่ด้วยความปรารถนาที่จะทดสอบจิตใจของเหล่าบริวาร และความเชื่อมั่นในความดีงามของตน พระองค์ก็ทรงนำหมู่ช้างเข้าไปยังบริเวณที่พรานวางกับดัก

ทันทีที่เหล่าช้างเดินเข้าใกล้ เหล่าพรานก็กระโจนออกมาพร้อมกับอาวุธครบมือ พวกเขาสาดศรและยิงหอกเข้าใส่

หมู่ช้างแตกตื่น วิ่งหนีกันไปคนละทิศคนละทาง แต่พระโพธิสัตว์กุรุงคะทรงตัดสินใจที่จะเผชิญหน้ากับเหล่าพราน

“หยุดเถิด!” พระโพธิสัตว์กุรุงคะทรงเปล่งเสียงก้องกังวาน “พวกเจ้าต้องการสิ่งใดจากข้า?”

หัวหน้าพรานก้าวออกมาด้วยท่าทางกร่าง “เราต้องการตัวเจ้า! พระราชาของเราทรงโปรดปรานเจ้า และทรงต้องการนำเจ้าไปเป็นสมบัติ!”

“ข้ามิใช่สมบัติที่จะให้ผู้ใดครอบครองได้” พระโพธิสัตว์กุรุงคะกล่าว “ข้าเป็นเพียงสัตว์ป่าผู้แสวงหาความสงบ”

“อย่ามาพูดมาก!” พรานคนหนึ่งตะโกน “จับมันให้ได้!”

เหล่าพรานพยายามเข้าประชิดตัวพระโพธิสัตว์กุรุงคะ แต่พระองค์ทรงใช้พละกำลังอันมหาศาลและไหวพริบอันเฉลียวฉลาด หลบหลีกการโจมตีของเหล่าพรานได้อย่างคล่องแคล่ว

ในระหว่างการต่อสู้ พระโพธิสัตว์กุรุงคะทรงสังเกตเห็นว่า เหล่าพรานบางคนบาดเจ็บจากการต่อสู้กับช้างตัวอื่นที่แตกตื่นไปก่อนหน้านี้

ด้วยจิตใจที่ยังคงเปี่ยมด้วยเมตตา แม้จะตกอยู่ในอันตราย พระโพธิสัตว์ก็ทรงตัดสินใจที่จะช่วยเหลือพวกเขา

พระโพธิสัตว์กุรุงคะทรงค่อยๆ เดินเข้าไปหาพรานที่กำลังบาดเจ็บจากการถูกหอกตำที่ขา

“โอ้โห! มันจะทำอะไร?” พรานคนอื่นร้องด้วยความตกใจ

แต่แทนที่จะทำร้าย พรานที่กำลังบาดเจ็บกลับมองเห็นใบหน้าที่สงบนิ่งและแววตาที่เปี่ยมด้วยความปรารถนาดีของพระโพธิสัตว์

พระโพธิสัตว์กุรุงคะทรงใช้ปลายงวงอันอ่อนโยน ค่อยๆ ดึงหอกที่ปักอยู่บนขาของพรานออกอย่างเบามือ

พรานผู้นั้นร้องโหยหวนด้วยความเจ็บปวด แต่เมื่อหอกถูกดึงออกไป ความเจ็บปวดก็ค่อยๆ บรรเทาลง

“ท่าน…ท่านช่วยข้า?” พรานผู้นั้นถามด้วยความประหลาดใจ

“ข้าเพียงช่วยเหลือผู้ที่เจ็บปวด” พระโพธิสัตว์กุรุงคะตรัส “ความเมตตาควรมีแก่ทุกชีวิต แม้แต่ศัตรู”

เหล่าพรานที่เหลือเห็นเหตุการณ์นั้น ถึงกับตะลึงงัน พวกเขาไม่เคยพบเห็นสัตว์ป่าชนิดใดที่จะมีจิตใจสูงส่งถึงเพียงนี้

หัวหน้าพรานที่ยืนมองอยู่ ก็รู้สึกละอายใจในพฤติกรรมของตนเอง เขาเห็นถึงความยิ่งใหญ่ของจิตใจพระโพธิสัตว์กุรุงคะ ซึ่งเหนือกว่ากิเลสตัณหาใดๆ

“ข้า…ข้ายอมแพ้แล้ว” หัวหน้าพรานกล่าวด้วยน้ำเสียงที่สั่นเครือ “ท่านช้างผู้ประเสริฐ ข้าขออภัยในความผิดพลาดของพวกเรา ข้าจะกลับไปบอกพระราชาว่า ข้าไม่อาจจับท่านมาได้ เพราะท่านคือผู้มีบุญญาธิการอันยิ่งใหญ่”

พระโพธิสัตว์กุรุงคะทรงพยักหน้า และกล่าวว่า “จงนำข่าวนี้ไปบอกพระราชา และขอให้พระองค์ทรงสดับฟังเรื่องราวนี้ด้วยใจที่เปิดกว้าง”

เหล่าพรานทั้งหลาย พากันก้มกราบลาพระโพธิสัตว์กุรุงคะ และรีบเดินทางกลับไปยังแคว้นกาสี

เมื่อหัวหน้าพรานเข้าเฝ้าพระราชา ก็กราบทูลถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นทั้งหมด ด้วยน้ำเสียงที่เต็มไปด้วยความเคารพและศรัทธา

“ข้าพระพุทธเจ้าขออภัยพะย่ะค่ะ” หัวหน้าพรานกล่าว “ข้าพระพุทธเจ้าไม่อาจจับช้างเผือกกุรุงคะมาได้ เพราะมันเป็นสัตว์ผู้มีจิตใจประเสริฐยิ่งนัก มันมิเพียงต่อสู้กลับ แต่ยังช่วยเหลือพวกข้าพระพุทธเจ้าที่บาดเจ็บอีกด้วย”

พระราชาทรงสดับฟังเรื่องราวด้วยความประหลาดพระทัย พระองค์ทรงครุ่นคิดถึงคำพูดของพราน และรู้สึกละอายพระทัยในความโลภของตน

“ช่างเป็นช้างผู้มีคุณธรรมสูงส่งเสียจริง” พระราชาตรัส “สมบัติที่แท้จริงมิใช่วัตถุ แต่คือจิตใจที่ประเสริฐ”

ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา พระราชาแห่งแคว้นกาสี ก็ทรงเลิกละความโลภ และหันมาบำเพ็ญทานบารมี และทรงมีพระเมตตาธรรมต่อเหล่าสรรพสัตว์

ส่วนพระโพธิสัตว์กุรุงคะ ก็ทรงนำหมู่ช้างบริวารดำรงชีวิตในป่าหิมพานต์ต่อไปอย่างสงบสุข ทรงเป็นที่รักและเป็นที่เคารพของสรรพสัตว์ทั้งปวง

เรื่องราวของกุรุงคชาดก จึงเป็นเครื่องเตือนใจให้เราตระหนักว่า ความเมตตาและความเสียสละนั้น ย่อมนำมาซึ่งความสุขที่แท้จริง และเป็นคุณธรรมอันประเสริฐที่ควรแก่การยกย่อง

คติธรรม

แม้จะอยู่ในสถานการณ์อันตราย ก็ไม่ควรละทิ้งความเมตตาต่อผู้อื่น และการเสียสละเพื่อผู้อื่นย่อมนำมาซึ่งผลดีในที่สุด

บารมีที่บำเพ็ญ

เมตตาบารมี และ ขันติบารมี