ปัฏฐกชาดก (ครั้งที่ 4)

ปัฏฐกชาดก (ครั้งที่ 4)

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว เมื่อพระโพธิสัตว์ทรงอุบัติเป็นกษัตริย์แห่งเมืองกลิงคราษฎร์ แคว้นมคธ พระองค์ทรงเป็นกษัตริย์ผู้ทรงทศพิธราชธรรม ทรงดำรงอยู่ในทศพิธราชธรรมอย่างเคร่งครัด ทำให้ราษฎรทั้งหลายอยู่เย็นเป็นสุข ทรงมีพระมเหสีอันเป็นที่รักยิ่ง นามว่า พระนางปัฏฐกา ทรงงามสง่าประดุจเทพธิดา และมีพระราชโอรสผู้ทรงพระปรีชาสามารถนามว่า พระปัฏฐกุมาร

วันหนึ่ง ขณะที่พระโพธิสัตว์ทรงประทับอยู่บนพระราชบัลลังก์ ทรงทอดพระเนตรไปยังอาณาประชาราษฎร์ที่กำลังประกอบพิธีบวงสรวงเทวดา ด้วยความสงสัย พระองค์จึงตรัสถามอำมาตย์ผู้ใหญ่ว่า “ท่านอำมาตย์ เหตุใดเราจึงต้องประกอบพิธีบวงสรวงเทวดาเช่นนี้เล่า?”

“ข้าแต่สมมติเทพ” อำมาตย์ผู้ใหญ่ทูลตอบ “พิธีนี้กระทำเพื่อบูชาท้าวสักกเทวราชผู้เป็นใหญ่ในสวรรค์ เพื่อให้พระองค์ทรงอภิบาลคุ้มครองให้ฝนตกต้องตามฤดูกาล พืชผลอุดมสมบูรณ์ ปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ และป้องกันภัยพิบัติต่างๆ”

พระโพธิสัตว์ทรงฟังแล้วก็ใคร่ครวญ ทรงเห็นว่าการพึ่งพาอำนาจภายนอกนั้นไม่ยั่งยืน หากเทวดาไม่ประสงค์จะประทานพรให้เล่า จะเป็นเช่นไร? พระองค์ทรงคิดถึงบุญบารมีที่ทรงสั่งสมมาตลอดหลายภพหลายชาติ จึงมีพระราชดำริที่จะแสดงให้ราษฎรเห็นถึงอานุภาพแห่งการบำเพ็ญทานอันยิ่งใหญ่

พระโพธิสัตว์จึงทรงมีพระราชโองการให้จัดพิธีใหญ่หลวง ประกาศให้ทั่วทั้งอาณาจักรทราบถึงพระประสงค์ของพระองค์

“เราจะจัดงานมหกรรมบริจาคทานครั้งยิ่งใหญ่” พระโพธิสัตว์ประกาศก้อง “เราจะให้ทานแก่ผู้ยากไร้ ผู้ขัดสน คนอนาถา ผู้พิการ และผู้ตกทุกข์ได้ยากทั้งหลาย โดยไม่มีข้อแม้ใดๆ ขอให้ราษฎรทั้งหลายจงมารับเอาความช่วยเหลือจากเรา”

ข่าวนี้แพร่สะพัดไปทั่วทั้งแผ่นดิน ชาวเมืองกลิงคราษฎร์ต่างตื่นเต้นยินดี พวกเขาไม่เคยเห็นกษัตริย์องค์ใดทรงมีพระทัยเมตตากรุณาเช่นนี้มาก่อน

ในวันที่กำหนด พระโพธิสัตว์ทรงประทับบนพระแท่นที่จัดตั้ง ณ กลางเมือง พร้อมด้วยพระมเหสี พระปัฏฐกุมาร และเหล่าข้าราชบริพาร ทรัพย์สินเงินทอง ข้าวปลาอาหาร เครื่องนุ่งห่ม วัตถุสิ่งของต่างๆ ถูกจัดเตรียมไว้อย่างมากมาย

ผู้คนหลั่งไหลมาจากทั่วสารทิศ บ้างก็เดิน บ้างก็ขี่เกวียน บ้างก็แบกสัมภาระ มารอรับทานด้วยความหวัง ดวงตาของพวกเขาเป็นประกายแห่งความศรัทธา

พระโพธิสัตว์ทรงเริ่มแจกทานด้วยพระองค์เอง ทรงประทานเงินทองให้แก่ผู้ที่ต้องการ ทรงประทานเสื้อผ้าแก่ผู้ที่ขาดแคลน ทรงประทานอาหารแก่ผู้ที่หิวโหย เสียงสาธุการดังกึกก้องไปทั่วบริเวณ

มีชายชราคนหนึ่ง เดินโซซัดโซเซเข้ามาใกล้พระโพธิสัตว์ มือที่สั่นเทาของเขายื่นออกไปรับถุงเงินที่พระองค์ทรงประทาน

“ขอบคุณ...ขอบคุณท่านกษัตริย์” ชายชราเอ่ยด้วยเสียงแหบแห้ง “ท่านช่างมีเมตตาเหลือเกิน”

พระโพธิสัตว์ทรงแย้มพระสรวล

“ท่านตา ไม่ต้องกล่าวคำขอบคุณ เราทำด้วยใจ ยินดีที่ท่านได้รับความสุข”

มีหญิงสาวคนหนึ่ง เข้ามาขอข้าวสาร

“ข้าแต่พระองค์ ข้าพเจ้ามีลูกเล็กๆ หลายคน ข้าวสารที่บ้านหมดแล้ว โปรดเมตตาด้วยเถิดเพคะ”

พระโพธิสัตว์ทรงประทานข้าวสารให้แก่เธออย่างไม่ขาดสาย

“รับไปเถิดโยม หากยังไม่พอ มาขอได้อีก”

การแจกทานดำเนินไปตลอดวัน จนกระทั่งแสงตะวันคล้อยต่ำลง พระโพธิสัตว์ทรงเหน็ดเหนื่อย แต่พระพักตร์ยังคงเปี่ยมไปด้วยความปีติ

ขณะนั้นเอง ได้มีชายหนุ่มผู้หนึ่ง สวมใส่เสื้อผ้าเก่าขาด เข้ามาหาพระโพธิสัตว์

“ท่านกษัตริย์ ข้าพเจ้ามาขอทรัพย์สมบัติของท่าน” ชายหนุ่มกล่าวด้วยน้ำเสียงอันมั่นคง

พระโพธิสัตว์ทรงแปลกพระทัย แต่ก็ยังคงสงบนิ่ง

“ทรัพย์สมบัติอันใดเล่าที่ท่านต้องการ?”

“ข้าพเจ้าต้องการทรัพย์สมบัติอันยิ่งใหญ่ที่สุดของท่าน” ชายหนุ่มตอบ “ข้าพเจ้าต้องการพระราชสมบัติทั้งหมดของท่าน”

เหล่าข้าราชบริพารที่ยืนอยู่รอบข้างถึงกับตกตะลึง บ้างก็มีสีหน้าไม่พอใจ บ้างก็กระซิบกระซาบกัน

พระโพธิสัตว์ทรงมองชายหนุ่มผู้นั้นอย่างพิจารณา ทรงเห็นความมุ่งมั่นในแววตา

“การบริจาคทานของเรานั้น ไม่มีขอบเขตจำกัด” พระโพธิสัตว์ตรัส “แต่ท่านจงบอกเรามา ว่าเหตุใดท่านจึงต้องการทรัพย์สมบัติทั้งหมดของเรา?”

“ข้าพเจ้าเป็นเพียงคนธรรมดา อาศัยอยู่กับมารดาที่ป่วยไข้” ชายหนุ่มเล่า “ข้าพเจ้าได้พยายามทุกวิถีทางเพื่อหาเงินมารักษาท่าน แต่ก็ไม่สำเร็จ ข้าพเจ้าได้ยินกิตติศัพท์ความใจบุญของท่าน จึงหวังว่าหากท่านบริจาคทรัพย์สมบัติทั้งหมด ข้าพเจ้าจะสามารถนำไปรักษาแม่ของข้าพเจ้าได้”

พระโพธิสัตว์ทรงเล็งเห็นถึงความกตัญญูและความทุกข์ของชายหนุ่ม ทรงตรัสตัดสินพระทัย

“หากเป็นเช่นนั้น เราจะให้แก่ท่าน” พระโพธิสัตว์ตรัส “แต่เราจะให้เพียงทรัพย์สินที่เรามีในขณะนี้ หากท่านต้องการทรัพย์สมบัติทั้งหมด เราจะมอบให้แก่ท่านในวันพรุ่งนี้”

พระนางปัฏฐกาที่ยืนอยู่ข้างๆ ทรงตกพระทัย

“ฝ่าบาท! ทรงจะทำเช่นนั้นได้อย่างไร พระองค์จะทรงให้ทรัพย์สมบัติทั้งหมดแก่เขาได้อย่างไร?”

พระโพธิสัตว์ทรงหันมาแย้มพระสรวลให้พระมเหสี

“ปัฏฐกา เรากำลังสอนบุตรของเราให้เห็นถึงคุณค่าของการเสียสละและความเมตตา การให้ทานนั้น ยิ่งให้ยิ่งได้ ยิ่งเสียสละ ยิ่งเจริญ”

พระปัฏฐกุมาร ผู้ซึ่งเติบโตขึ้นมาท่ามกลางการบริจาคทานของพระบิดา ทรงเข้าใจในพระประสงค์

“หม่อมฉันเข้าใจแล้วพ่ะย่ะค่ะ” พระปัฏฐกุมารทูล “เราจะต้องทำหน้าที่แห่งการให้ให้ถึงที่สุด”

ในวันรุ่งขึ้น พระโพธิสัตว์ทรงมีพระราชโองการให้รวบรวมทรัพย์สินทั้งหมดของราชสำนัก ไม่ว่าจะเป็นทองคำ เพชรพลอย ช้าง ม้า วัว ควาย ที่ดิน ข้าวเปลือก เครื่องประดับทุกสิ่งทุกอย่าง

เมื่อชายหนุ่มมาถึง พระโพธิสัตว์ทรงประทานทรัพย์สินทั้งหมดแก่เขา

“นี่คือทรัพย์สมบัติทั้งหมดที่เรามี จงนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด” พระโพธิสัตว์ตรัส

ชายหนุ่มรับเอาทรัพย์สมบัติไป ด้วยความซาบซึ้งใจ เขารีบนำไปรักษาแม่ของตน และใช้ส่วนหนึ่งไปช่วยเหลือผู้ยากไร้ตามที่ตั้งใจไว้

หลังจากนั้น พระโพธิสัตว์ทรงให้จัดพิธีแจกทานอีกครั้ง แต่คราวนี้เป็นการบริจาคทานด้วยความเสียสละอย่างแท้จริง

พระโพธิสัตว์ทรงให้จัดหาผ้าเนื้อดี มาตัดเย็บเป็นจีวร และทรงประทานให้แก่พระสงฆ์

ทรงให้จัดหาอาหารอันประณีต และทรงถวายแด่พระสงฆ์

ทรงให้จัดหาเครื่องใช้สอยที่จำเป็น และทรงถวายแด่พระสงฆ์

พระปัฏฐกุมารทรงเลียนแบบพระบิดา ทรงบริจาคพระภูษาที่พระองค์ทรงสวมใส่ ทรงบริจาคเครื่องประดับอันงดงาม

พระนางปัฏฐกาก็เช่นกัน ทรงบริจาคเครื่องทรงอันมีค่า

มีชายหนุ่มคนหนึ่ง ชื่อว่า ปัฏฐกะ ซึ่งต่อมาได้เป็นพระพุทธเจ้าทรงอุบัติเป็นพระโพธิสัตว์ในชาตินี้ ทรงเป็นผู้ที่เห็นถึงความสำคัญของการให้ทานอย่างแท้จริง

วันหนึ่ง พระโพธิสัตว์ทรงประทับอยู่ ณ ป่าแห่งหนึ่ง ทรงเห็นนกที่กำลังจะตกเป็นเหยื่อของเหยี่ยว

“น่าสงสารนกน้อย” พระโพธิสัตว์ทรงรำพึง “หากเราสามารถช่วยมันได้”

ทันใดนั้น พระโพธิสัตว์ทรงมีพระทัยเด็ดเดี่ยว ทรงนึกถึงพระเวชสารชาดกที่ทรงเคยสละพระอวัยวะเพื่อช่วยชีวิตนก

พระโพธิสัตว์ทรงประกาศ

“เราจะให้เนื้อของเราแก่เหยี่ยว เพื่อแลกกับชีวิตนกน้อย”

พระโพธิสัตว์ทรงใช้พระขรรค์กรีดพระวรกายของพระองค์เอง ทรงสละเนื้อส่วนหนึ่งให้กับเหยี่ยว

เหยี่ยวเห็นดังนั้นก็ตกใจ แต่ก็ยอมรับเอาเนื้อไป

นกน้อยได้รับการปล่อยตัวไปอย่างปลอดภัย

พระโพธิสัตว์ทรงรู้สึกปวดร้าวที่พระวรกาย แต่กลับเปี่ยมไปด้วยความปีติ

เหตุการณ์นี้สอนให้เห็นว่า พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญทานบารมีอย่างไม่เลือกหน้า ไม่ว่าจะเป็นการให้ทรัพย์สิน การให้ชีวิต หรือแม้แต่การให้ร่างกาย

เมื่อพระโพธิสัตว์ทรงดำรงตำแหน่งกษัตริย์อยู่เนิ่นนาน พระองค์ทรงอบรมสั่งสอนพระราชโอรสให้เป็นผู้ทรงทศพิธราชธรรม ทรงสืบทอดเจตนารมณ์แห่งการให้ทาน

พระปัฏฐกุมารเติบโตขึ้นเป็นกษัตริย์ผู้ทรงทศพิธราชธรรมเช่นเดียวกับพระบิดา ทรงปกครองอาณาจักรด้วยความเมตตาธรรม ประชาชนอยู่เย็นเป็นสุข

เรื่องราวของปัฏฐกชาดกนี้ สะท้อนให้เห็นถึงความเสียสละอันยิ่งใหญ่ของพระโพธิสัตว์ในการบำเพ็ญทานบารมี การให้ทานนั้นมิใช่เพียงการให้วัตถุสิ่งของ แต่คือการให้ด้วยจิตอันบริสุทธิ์ โดยไม่หวังสิ่งตอบแทน

การให้ทานที่แท้จริง คือการให้ด้วยความไม่ตระหนี่ ความไม่ยึดติดในตัวตน การเห็นผู้อื่นเป็นเช่นเดียวกับตนเอง

แม้ในยามที่ต้องสละทรัพย์สมบัติอันมีค่า หรือแม้กระทั่งอวัยวะในร่างกาย พระโพธิสัตว์ก็ทรงพร้อมที่จะเสียสละ เพื่อประโยชน์สุขของผู้อื่น

ความเสียสละนี้เอง ที่จะนำไปสู่การหลุดพ้นจากกองทุกข์ทั้งปวง

คติธรรม

การให้ทานด้วยความเสียสละอันบริสุทธิ์ ย่อมนำมาซึ่งประโยชน์สุขแก่ตนเองและผู้อื่น และเป็นหนทางสู่การหลุดพ้น

บารมีที่บำเพ็ญ

ทานบารมี