สิริธนชาดก

สิริธนชาดก

ณ แคว้นมคธ อันรุ่งเรืองไปด้วยศาสนาและศิลปะ ประชาชนอยู่อย่างผาสุกภายใต้ร่มเงาแห่งธรรม กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ได้มีเรื่องราวของพราหมณ์ผู้หนึ่งนามว่า สิริธนะ เกิดขึ้น

สิริธนะเป็นพราหมณ์หนุ่มผู้มีรูปโฉมงดงาม เฉลียวฉลาด มีความรู้ความสามารถในศาสตร์ทั้งปวง แต่ทว่า เขามีข้อเสียร้ายแรง คือ เป็นคนโลภมาก หวงทรัพย์สมบัติราวกับชีวิต ไม่ยอมแบ่งปันให้ผู้ใด ความตระหนี่ถี่เหนียวเป็นดั่งเงาตามตัวของเขา แม้จะมีทรัพย์สินเงินทองมากมายเพียงใด เขาก็ไม่เคยรู้สึกว่าเพียงพอ

วันหนึ่ง ขณะที่สิริธนะกำลังนับกองทรัพย์สมบัติอันมหาศาลของตนเองในห้องใต้ดินอันมืดมิดและเต็มไปด้วยกลิ่นอับชื้น ดวงตาของเขาทอประกายแห่งความสุขและความพึงพอใจ แต่แล้ว เสียงเคาะประตูที่ดังขึ้นก็ทำให้เขาผวา

“ใครมาตอนค่ำเช่นนี้” สิริธนะพึมพำด้วยความรำคาญ “คงเป็นพวกขอทานอีกแล้ว”

เขาเดินขึ้นไปเปิดประตูด้วยท่าทีหงุดหงิด ก็พบกับชายชราผู้หนึ่ง ใบหน้าอิดโรย สวมใส่เสื้อผ้าขาดรุ่งริ่ง ดวงตาแสดงออกถึงความเหนื่อยล้าและสิ้นหวัง

“ท่านพราหมณ์ผู้ใจบุญ” ชายชราเอ่ยเสียงแผ่วเบา “ข้าพเจ้าเป็นคนเดินทางมาจากแดนไกล หลงทางมาจนพลบค่ำ ไม่ได้กินอาหารมาทั้งวัน หากท่านพอมีน้ำใจ แบ่งปันอาหารให้ข้าพเจ้าสักเล็กน้อย ข้าพเจ้าจะซาบซึ้งใจเป็นที่สุด”

สิริธนะมองชายชราตั้งแต่หัวจรดเท้าด้วยสายตาดูแคลน

“เจ้าจะมาขออาหารจากข้าอย่างนั้นรึ” เขาตอบกลับด้วยน้ำเสียงเย็นชา “ข้าไม่มีอาหารเหลือเฟือที่จะมาแจกคนเร่ร่อนเช่นเจ้า ไปหาที่อื่นเถิด”

ชายชรานิ่งอึ้งไปครู่หนึ่ง ใบหน้าเต็มไปด้วยความผิดหวัง

“แต่ท่านพราหมณ์... ข้า... ข้าไม่มีทางไปอื่นแล้ว”

“นั่นไม่ใช่ปัญหาของข้า!” สิริธนะตวาดเสียงดัง “ไปให้พ้น!”

ด้วยความสิ้นหวัง ชายชราค่อยๆ เดินจากไป ท่ามกลางความมืดที่เริ่มคืบคลานเข้ามา สิริธนะปิดประตูกลับเข้าไปในบ้าน พร้อมกับรอยยิ้มแห่งความพึงพอใจที่ได้ปฏิเสธชายผู้น่าสงสาร

วันเวลาผ่านไป สิริธนะก็ยังคงใช้ชีวิตอย่างตระหนี่เช่นเดิม เขาไม่เคยมีความสุขอย่างแท้จริง แม้จะมีทรัพย์สมบัติมากมายก็ตาม จิตใจของเขามักจะเต็มไปด้วยความกังวล กลัวว่าทรัพย์สินจะสูญหาย หรือมีคนมาขอแบ่งปัน

จนกระทั่งวันหนึ่ง เกิดโรคระบาดครั้งใหญ่ขึ้นในเมือง มนุษย์ล้มตายเป็นจำนวนมาก ความอดอยากแผ่ขยายไปทั่วทุกสารทิศ แม้แต่สิริธนะผู้ร่ำรวยก็มิอาจหลีกพ้นภัยพิบัติครั้งนี้

ภรรยาของเขาซึ่งเป็นหญิงสาวผู้มีจิตใจดีงาม พยายามจะแบ่งปันอาหารบางส่วนที่เก็บสะสมไว้ให้แก่เพื่อนบ้านที่กำลังอดอยาก แต่สิริธนะก็หวงแหนยิ่งนัก

“อย่า! เจ้าอย่าไปยุ่งกับทรัพย์สมบัติของเรา!” สิริธนะตะคอกใส่ภรรยา “นี่คือสิ่งที่ข้าหามาได้ด้วยความยากลำบาก เราต้องเก็บรักษาไว้ให้ดี!”

“แต่สามีที่รัก” ภรรยาของเขากล่าวด้วยน้ำเสียงเศร้าสร้อย “ผู้คนกำลังจะอดตาย หากเราไม่ช่วยเหลือพวกเขา สิ่งเหล่านี้จะมีประโยชน์อะไรเล่า”

“ประโยชน์ก็คือ มันเป็นของเรา!” สิริธนะย้ำเสียงแข็ง “ความสุขของข้าคือการได้เห็นกองทรัพย์สมบัติเหล่านี้อยู่ครบถ้วน”

ภรรยาของเขาถอนหายใจด้วยความปวดใจ เธอไม่เข้าใจเลยว่าเหตุใดสามีของเธอจึงได้ยึดติดกับวัตถุมากถึงเพียงนี้

ในที่สุด โรคระบาดก็ลามเข้ามาถึงบ้านของสิริธนะ เขาเริ่มมีอาการป่วยอย่างหนัก ร่างกายอ่อนแอลงเรื่อยๆ แต่แม้ในยามป่วยไข้ ความตระหนี่ก็ยังคงครอบงำจิตใจเขา

ในคืนสุดท้ายของชีวิต ขณะที่สิริธนะนอนหายใจรวยรินอยู่บนเตียง ดวงตาของเขาก็สั่นระริก เขาพยายามจะเอื้อมมือไปสัมผัสกองเงินกองทองที่อยู่ใกล้ๆ แต่ก็ไม่มีแรง

“เงิน... ทอง... ของข้า...” เขาพึมพำด้วยเสียงแหบแห้ง

ทันใดนั้นเอง ภาพของชายชราที่เขาเคยไล่ออกจากบ้านก็ปรากฏขึ้นในความคิด เขารู้สึกถึงความเย็นยะเยือกที่เกาะกุมหัวใจ

ในขณะที่ลมหายใจสุดท้ายของสิริธนะกำลังจะขาดห้วง เขาก็เห็นภาพนิมิตอันน่าสะพรึงกลัว โลกทั้งใบกลายเป็นทะเลแห่งเลือดและไฟ ทรัพย์สมบัติที่เขาหวงแหนกลายเป็นงูพิษที่รัดรึงเขาไว้แน่น

เขาได้ยินเสียงกึกก้องดังมาจากเบื้องบน

“ผู้ที่ยึดติดในวัตถุ หวงแหนทรัพย์สมบัติ ไม่แบ่งปันแก่ผู้ใด ย่อมต้องประสบกับทุกข์ทรมานในที่สุด”

สิริธนะสิ้นใจไปพร้อมกับความหวาดกลัวและความเสียใจอันสุดประมาณ

เมื่อสิริธนะตายไป เขาได้ไปเกิดในนรกขุมหนึ่งอันเป็นผลจากกรรมที่เขาได้กระทำไว้ เขาต้องทนทุกข์ทรมานด้วยความหนาวเหน็บอันแสนสาหัส จิตใจของเขารู้สึกเหมือนถูกแช่แข็งไปด้วยความเสียดายในทรัพย์สมบัติที่เขาได้สูญเสียไป

ในเวลาเดียวกันนั้นเอง ณ อีกภพภูมิหนึ่ง บุรุษผู้หนึ่งนามว่า สิริธนะ ได้ถือกำเนิดขึ้น เขาเป็นบุตรของเศรษฐีผู้มั่งคั่ง แต่เขากลับมีจิตใจโอบอ้อมอารี เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่แก่ผู้ตกยากมาตั้งแต่เยาว์วัย

เขาไม่เคยคิดจะยึดติดในทรัพย์สมบัติของตนเองเลยแม้แต่น้อย เมื่อเห็นผู้ใดเดือดร้อน เขาก็พร้อมจะช่วยเหลือทันที เขาแบ่งปันอาหาร เครื่องนุ่งห่ม และที่พักอาศัยให้แก่คนยากไร้

วันหนึ่ง ขณะที่เขากำลังแจกจ่ายอาหารแก่คนจำนวนมาก ก็มีชายชราผู้หนึ่งเดินเข้ามา ชายชราคนนั้นคือคนเดียวกับที่สิริธนะเคยไล่ออกจากบ้านเมื่อชาติก่อน

เมื่อชายชราเห็นสิริธนะ ก็กล่าวด้วยน้ำเสียงซาบซึ้งใจ

“ท่านผู้มีใจบุญ ข้าพเจ้าเป็นเพียงคนเดินทางที่โชคไม่ดี ไม่มีที่ไป ไม่มีอาหารประทังชีวิต ขอท่านโปรดเมตตาด้วย”

สิริธนะ (ในภพภูมินี้) มองชายชราด้วยความสงสาร

“ท่านตา ท่านอย่าได้กังวลไปเลย” เขากล่าวอย่างอ่อนโยน “เชิญท่านเข้ามาพักที่บ้านของข้าก่อน ข้าจะจัดหาอาหารและที่พักให้ท่านอย่างดีที่สุด”

ชายชราประหลาดใจยิ่งนักที่ได้รับความช่วยเหลืออย่างง่ายดายเช่นนี้ เขาไม่เคยพบเห็นผู้ใดมีจิตใจดีงามเท่าสิริธนะ

ขณะที่สิริธนะกำลังจะพาชายชราเข้าไปในบ้าน เขาก็เหลือบไปเห็นชายคนหนึ่งกำลังพยายามจะขโมยทรัพย์สินของเขา

“หยุดนะ!” สิริธนะตะโกนเสียงดัง “เจ้าจะทำอะไร!”

โจรผู้นั้นตกใจ รีบวิ่งหนีไป แต่สิริธนะก็ไม่ถือโทษโกรธเคือง เขาคิดเพียงว่าโจรผู้นั้นอาจจะกำลังเดือดร้อน

เมื่อสิริธนะ (ในภพภูมินี้) ได้พบกับชายชราผู้เป็นเจ้าของทรัพย์สินของเขาในชาติก่อน เขาก็รู้สึกปีติใจเป็นอย่างยิ่ง

เมื่อเรื่องราวของสิริธนะ (ในชาติก่อน) ได้รับการบอกเล่าในหมู่สงฆ์ พระพุทธองค์ก็ได้ตรัสถึงสิริธนะในอดีตชาติ ซึ่งก็คือพระโพธิสัตว์นั่นเอง

พระพุทธองค์ทรงเล่าว่า ในอดีตชาติ พระองค์ได้ทรงเป็นสิริธนะ พราหมณ์ผู้มีทรัพย์สมบัติมากมาย แต่ก็เป็นผู้ที่ตระหนี่ถี่เหนียว หวงแหนทรัพย์สมบัติยิ่งกว่าชีวิต

พระองค์ได้เคยปฏิเสธที่จะช่วยเหลือชายชราผู้ยากไร้ ซึ่งต่อมาภายหลัง ชายชราผู้นั้นคือเจ้าของทรัพย์สมบัติของพระองค์ในชาตินั้นเอง

ด้วยผลแห่งความตระหนี่ พระองค์จึงต้องไปเกิดในนรกขุมหนึ่ง ทนทุกข์ทรมานแสนสาหัส

แต่เมื่อพระองค์ได้มีโอกาสกลับมาเกิดเป็นมนุษย์อีกครั้ง และได้พบกับชายชราผู้นั้น พระองค์ก็ได้แสดงความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ช่วยเหลือแก่ผู้ตกยากอย่างเต็มที่

พระองค์ได้ทรงบำเพ็ญบารมี คือ การบริจาคทาน การรักษาศีล และการเจริญภาวนา เพื่อแก้ไขความตระหนี่ที่เคยมีมาในอดีตชาติ

ในที่สุด ด้วยบุญกุศลที่ได้บำเพ็ญมา พระองค์ก็ได้ตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้า

คติธรรม

นิทานเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า ความตระหนี่ถี่เหนียวเป็นกิเลสที่นำมาซึ่งความทุกข์ทรมาน การแบ่งปันและช่วยเหลือผู้อื่น คือหนทางแห่งความสุขที่แท้จริง ทรัพย์สมบัติที่เรามีนั้น หากไม่รู้จักแบ่งปัน ก็เป็นเพียงสิ่งของที่ไร้ค่าและนำมาซึ่งโทษ

บารมีที่บำเพ็ญ

การบริจาคทาน, การรักษาศีล, การเจริญภาวนา