มหาโควินทชาดก

มหาโควินทชาดก

ณ เมืองพาราณสี อันรุ่งเรืองด้วยการค้าขายและความเจริญตา มีกษัตริย์ผู้ทรงคุณธรรมนามว่า พระเจ้าพรหมทัต ครองราชย์ ทรงเป็นที่รักใคร่ของทวยราษฎร์ยิ่งนัก แต่ถึงกระนั้น แม้พระองค์จะเพียบพร้อมด้วยทศพิธราชธรรม ก็ยังทรงมีข้อกังวลใจอยู่เนืองๆ นั่นคือเรื่องของพระโอรสองค์น้อยนามว่า เจ้าชายโควินทะ ซึ่งทรงมีความเฉลียวฉลาดเป็นเลิศ ยิ่งกว่าพระบิดาเสียอีก จนบางครั้งพระองค์ก็ทรงเกรงว่า เจ้าชายจะทรงมีพระปรีชาสามารถเหนือตนไปเสียแล้ว

วันหนึ่ง ขณะที่พระเจ้าพรหมทัตทรงปรึกษากับปุโรหิตคู่พระทัย ปุโรหิตก็กราบทูลว่า “ขอเดชะพระพุทธเจ้าข้า ความเฉลียวฉลาดของเจ้าชายโควินทะนั้นเป็นที่ประจักษ์แก่หมู่ชนทั้งปวง พระองค์ทรงมีพระปรีชาสามารถรอบรู้ทั้งศาสตร์และศิลป์ หากถึงคราวที่พระองค์จะขึ้นครองราชย์ พสกนิกรทั้งหลายย่อมยินดีเป็นแน่แท้”

พระเจ้าพรหมทัตทรงแย้มพระสรวล “เราก็คิดเช่นนั้น แต่ในใจเราก็ยังมีความกังวลอยู่เล็กน้อย”

“หม่อมฉันขอทูลถาม พระองค์ทรงกังวลสิ่งใดเล่าพ่ะย่ะค่ะ” ปุโรหิตทูลถามอย่างอ่อนน้อม

“เรากลัวว่า เมื่อเจ้าชายทรงครองราชย์แล้ว พระองค์จะทรงเห็นความบกพร่องของเรา ซึ่งอาจทำให้พระองค์ทรงเมินเฉยต่อคำแนะนำของเราในบางครั้ง” พระเจ้าพรหมทัตทรงตรัสด้วยน้ำเสียงเจือความห่วงใย

ปุโรหิตพยักหน้า “เป็นความจริงที่พระองค์ทรงห่วงใยพระโอรส แต่ขอเดชะฯ หากพระองค์ทรงเชื่อมั่นในพระปรีชาของเจ้าชาย และทรงเปิดโอกาสให้พระองค์ได้ทรงแสดงพระปรีชา ก็จะยิ่งเสริมสร้างความมั่นคงแห่งราชอาณาจักร”

เมื่อเจ้าชายโควินทะเติบโตขึ้น พระองค์ก็ทรงศึกษาเล่าเรียนจนแตกฉานในสรรพวิชาทั้งปวง ทรงเป็นที่ปรึกษาของพระบิดาในหลายๆ เรื่อง จนพระเจ้าพรหมทัตทรงวางพระทัยและมอบหมายราชกิจให้ทรงดูแลมากขึ้นเรื่อยๆ จนบางครั้งก็ทรงให้เจ้าชายโควินทะทรงตัดสินคดีความแทนพระองค์

วันหนึ่ง เกิดเหตุการณ์ประหลาดขึ้นในเมืองพาราณสี มีชายผู้หนึ่งนามว่า “อัคคิเวสสะ” เดินทางมายังราชสำนักด้วยท่าทีที่ดูแปลกตา เขาสวมเสื้อผ้าที่ดูเก่าคร่ำคร่า แต่มีท่าทางสง่างาม และมีสายตาที่เฉียบคม

“ถวายบังคมพระเจ้าพรหมทัต” ชายผู้นั้นกล่าวด้วยเสียงที่ก้องกังวาน “ข้าพเจ้า อัคคิเวสสะ มาเพื่อขอคำปรึกษาจากพระองค์”

พระเจ้าพรหมทัตทรงประหลาดพระทัย “ท่านมีเรื่องอันใดที่ท่านอยากจะปรึกษาเรา”

“ข้าพเจ้าเป็นนักบวชผู้แสวงหาความจริง ข้าพเจ้าได้เดินทางไปทั่วทุกสารทิศ พบเจอผู้คนมากมาย แต่ยังไม่เคยพบผู้ใดที่มีปัญญาเฉลียวฉลาดเท่าพระองค์” อัคคิเวสสะกล่าว

เจ้าชายโควินทะที่ประทับอยู่ข้างๆ ทรงรับฟังอย่างตั้งใจ เมื่อได้ยินคำชมเช่นนั้น พระองค์ทรงรู้สึกยินดี แต่ก็ยังคงสงวนท่าที

“ท่านกล่าวเกินไปแล้ว” พระเจ้าพรหมทัตตรัสถ่อมตน “หากท่านมีเรื่องอันใดที่ข้องใจ ท่านจงกล่าวมาเถิด”

“ข้าพเจ้าใคร่ขอถามถึงเรื่องราวของ ‘ความจริง’ อันเป็นสิ่งสูงสุดที่มนุษย์พึงแสวงหา” อัคคิเวสสะกล่าว “ข้าพเจ้าได้ศึกษาค้นคว้ามานาน แต่ก็ยังไม่พบคำตอบที่แท้จริง”

เจ้าชายโควินทะทรงตรัสขึ้น “ท่านอัคคิเวสสะ หากท่านหมายถึงความจริงอันเป็นสัจธรรม อันเป็นสิ่งที่เที่ยงแท้ไม่เปลี่ยนแปลง ความจริงนั้นย่อมดำรงอยู่ทุกหนทุกแห่ง เพียงแต่เราอาจจะยังไม่มองเห็น หรือยังไม่เข้าใจมันอย่างถ่องแท้”

อัคคิเวสสะมองเจ้าชายโควินทะด้วยความทึ่ง “พระองค์ตรัสได้อย่างน่าฟังยิ่งนัก แต่จะว่าไปแล้ว ข้าพเจ้าได้ยินกิตติศัพท์ของพระปรีชาของพระองค์มานานแล้ว จึงอยากจะขอทดสอบดูสักหน่อย”

“ท่านจะทดสอบอย่างไรเล่า” เจ้าชายโควินทะตรัสถาม

“ข้าพเจ้าใคร่ขอให้พระองค์ทรงทำนายอนาคตของข้าพเจ้า” อัคคิเวสสะกล่าว “หากพระองค์ทรงทำนายได้ถูกต้อง ข้าพเจ้าจะยอมรับในพระปรีชาของพระองค์”

เจ้าชายโควินทะทรงครุ่นคิดอยู่ครู่หนึ่ง “เอาเถิด หากท่านปรารถนาเช่นนั้น เราจะลองทำนายดู” พระองค์ทรงเพ่งพิจารณาอัคคิเวสสะอย่างลึกซึ้ง “ท่านอัคคิเวสสะ… ในอีกเจ็ดวันข้างหน้า ท่านจะเดินทางไปถึงหมู่บ้านเล็กๆ แห่งหนึ่งทางทิศตะวันตก ท่านจะพบกับหญิงสาวผู้หนึ่ง นางจะถวายอาหารแก่ท่าน และท่านจะมีความสุขกับการได้ลิ้มรสอาหารนั้น”

อัคคิเวสสะยิ้ม “หากเป็นเช่นนั้นจริง ข้าพเจ้าจะกลับมายังที่นี่อีกครั้ง”

เจ็ดวันต่อมา อัคคิเวสสะก็เดินทางตามที่เจ้าชายโควินทะทรงทำนายไว้จริงๆ เขาพบกับหญิงสาวชาวบ้านผู้มีจิตใจเมตตา นางได้ถวายข้าวปลาอาหารให้เขาอย่างเต็มใจ อัคคิเวสสะได้ลิ้มรสอาหารอันโอชะ และรู้สึกถึงความสุขที่ได้จากการบริโภค

เมื่อครบกำหนด อัคคิเวสสะก็เดินทางกลับมายังเมืองพาราณสี เขายอมรับในพระปรีชาของเจ้าชายโควินทะอย่างหมดใจ

“ข้าพเจ้าขอยอมรับในพระปรีชาของพระองค์” อัคคิเวสสะกล่าว “แต่ข้าพเจ้ายังคงสงสัยในเรื่องของ ‘การครองเรือน’ เพราะข้าพเจ้าเลือกที่จะละทิ้งชีวิตทางโลก”

เจ้าชายโควินทะทรงแย้มพระสรวล “การครองเรือนนั้น หากผู้ใดปฏิบัติดี มีความซื่อสัตย์ต่อคู่ครอง และมีความรับผิดชอบต่อครอบครัว ก็ย่อมเป็นสิ่งที่ดีงาม”

“แต่หากมีบุตรหลายคนเล่า” อัคคิเวสสะถามต่อ “การเลี้ยงดูบุตรย่อมเป็นภาระอันหนัก”

“ภาระย่อมมีอยู่ทุกหนทุกแห่ง ไม่ว่าจะเป็นการครองเรือน หรือการบวช” เจ้าชายโควินทะตรัส “แม้แต่การแสวงหาความจริงของท่าน ก็ย่อมมีภาระในการเดินทาง การอดทนต่อความยากลำบาก”

อัคคิเวสสะนิ่งไป เขาเริ่มเข้าใจความหมายที่ซ่อนอยู่ในคำตรัสของเจ้าชายโควินทะ

ต่อมา พระเจ้าพรหมทัตทรงประชวรและเสด็จสวรรคต เจ้าชายโควินทะจึงได้ขึ้นครองราชย์เป็นพระเจ้าโควินทะ พระองค์ทรงปกครองเมืองพาราณสีด้วยทศพิธราชธรรม ทรงนำพาความเจริญรุ่งเรืองมาสู่อาณาจักร สร้างความเป็นธรรมให้แก่พสกนิกร

ส่วนอัคคิเวสสะ หลังจากที่ได้สนทนากับเจ้าชายโควินทะ ก็ได้พบคำตอบที่เขาแสวงหา เขาเข้าใจถึงความจริงของการดำรงอยู่ ว่าภาระและความสุขนั้นเป็นสิ่งคู่กันในทุกวิถีชีวิต เขาจึงได้กลับไปบำเพ็ญเพียรของตนเองต่อไป

เรื่องราวของมหาโควินทชาดก สอนให้เราเห็นถึงพระปรีชาอันเฉลียวฉลาดของเจ้าชายโควินทะ ที่สามารถมองเห็นความจริงและให้คำแนะนำแก่ผู้อื่นได้อย่างลึกซึ้ง การเป็นผู้นำที่ดีย่อมต้องมีความรู้ความสามารถควบคู่ไปกับการมีคุณธรรม