สัญชัยชาดก (Sañjaya Jātaka)

สัญชัยชาดก (Sañjaya Jātaka)

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในเมืองสาวัตถีอันรุ่งโรจน์ มีบุรุษผู้หนึ่งนามว่า สัญชัย เขาเป็นผู้ที่มีความเฉลียวฉลาดหลักแหลม มีปฏิภาณไหวพริบเป็นเลิศ สามารถตอบปัญหาต่างๆ ได้อย่างฉะฉาน จนเป็นที่เลื่องลือไปทั่ว

สัญชัยมักจะใช้ความรู้ความสามารถของตนในการช่วยเหลือผู้คน และในการแก้ไขปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้นในเมือง ความสามารถของเขาเป็นที่ประจักษ์แก่พระราชาแห่งแคว้นโกศล พระราชาจึงทรงแต่งตั้งให้สัญชัยเป็นที่ปรึกษาประจำราชสำนัก

วันหนึ่ง เกิดเหตุการณ์ประหลาดขึ้นในเมืองสาวัตถี มีชายหนุ่มคนหนึ่งซึ่งเป็นลูกหลานของตระกูลผู้ดีเก่า แต่บัดนี้ตกยากจนต้องมาอาศัยอยู่กับญาติ ได้แอบเข้าไปขโมยทรัพย์สินของญาติ และนำไปขายเพื่อนำเงินมาใช้จ่าย

เมื่อญาติทราบเรื่อง ก็เสียใจและโกรธเป็นอย่างมาก จึงได้ไปฟ้องร้องต่อพระราชา พระราชาทรงมีรับสั่งให้จับกุมชายหนุ่มมาลงโทษ

แต่ก่อนที่จะมีการลงโทษ ชายหนุ่มได้ขอโอกาสอธิบาย เขาอ้างว่าตนเองไม่ได้ตั้งใจจะขโมย เพียงแต่เกิดความจำเป็นบางอย่างที่ทำให้ต้องทำเช่นนั้น

พระราชาทรงเห็นว่าคดีนี้มีความซับซ้อน จึงทรงมีรับสั่งให้สัญชัยเข้ามาพิจารณา

สัญชัยรับพระบัญชาแล้ว ก็เข้าไปสอบสวนชายหนุ่มอย่างละเอียด สัญชัยถามถึงสาเหตุที่ทำให้เขาต้องกระทำการเช่นนั้น ชายหนุ่มตอบอย่างตะกุกตะกัก ไม่สามารถให้เหตุผลที่น่าเชื่อถือได้

สัญชัยมองเข้าไปในดวงตาของชายหนุ่ม และรู้สึกได้ว่าเขากำลังโกหก

“ท่านชายหนุ่ม” สัญชัยกล่าวด้วยน้ำเสียงที่นุ่มนวล “การขโมยนั้นเป็นความผิดที่ร้ายแรง หากท่านมีเหตุจำเป็นจริงๆ จงบอกข้ามาเถิด ข้าจะพยายามหาทางช่วยเหลือท่าน”

ชายหนุ่มเมื่อได้ยินคำพูดของสัญชัย ก็รู้สึกละอายใจ เขาจึงยอมสารภาพความจริงทั้งหมด เขาเล่าว่าตนเองติดการพนันอย่างหนัก จนเป็นหนี้สินมากมาย จึงต้องขโมยทรัพย์สินของญาติมาใช้หนี้

เมื่อสัญชัยทราบความจริงแล้ว ก็ได้อธิบายโทษของการพนันให้ชายหนุ่มฟัง เขาบอกว่าการพนันนั้นเปรียบเสมือนหลุมดำที่คอยสูบชีวิตและทรัพย์สินของผู้คนให้หมดไป

“ท่านชายหนุ่ม” สัญชัยกล่าว “ท่านได้ทำผิดต่อญาติของท่าน และยังทำผิดต่อตนเองอีกด้วย”

จากนั้น สัญชัยก็กราบทูลพระราชาถึงสาเหตุที่แท้จริงของคดีนี้ พระราชาทรงกริ้วชายหนุ่มมาก แต่เมื่อสัญชัยกราบทูลขอให้พระราชาทรงพระเมตตา โดยให้โอกาสชายหนุ่มกลับตัวกลับใจ พระราชาจึงทรงยอมผ่อนผันโทษ

พระราชาทรงมีรับสั่งให้ชายหนุ่มชดใช้ทรัพย์สินที่ขโมยไปทั้งหมด และให้ทำงานรับใช้ญาติเป็นเวลาหนึ่งปี เพื่อเป็นการไถ่โทษ

ชายหนุ่มเมื่อได้รับการให้อภัย ก็รู้สึกสำนึกผิดเป็นอย่างยิ่ง เขาก้มลงกราบสัญชัย และกราบทูลขอบคุณ

“ข้าแต่ท่านสัญชัย ท่านช่างเป็นผู้มีปัญญาและมีเมตตายิ่งนัก ข้าพเจ้าขอสัญญาว่าจะไม่กลับไปยุ่งเกี่ยวกับการพนันอีก และจะตั้งใจทำงานเพื่อชดใช้ความผิด”

สัญชัยยิ้ม “ดีแล้ว ท่านชายหนุ่ม จงรักษาคำพูดของท่านไว้”

เรื่องราวของสัญชัยและชายหนุ่มลูกหลานตระกูลผู้ดี เป็นที่เล่าลือไปทั่วเมืองสาวัตถี ผู้คนต่างชื่นชมในความเฉลียวฉลาดและน้ำใจของสัญชัย

ต่อมาไม่นาน เกิดคดีความอีกคดีหนึ่งที่ซับซ้อนยิ่งกว่าเดิม

มีหญิงสาวนางหนึ่ง ซึ่งเป็นสาวใช้ในบ้านของเศรษฐีผู้มั่งคั่ง ถูกกล่าวหาว่าขโมยเครื่องประดับเพชรพลอยมูลค่ามหาศาลของนายหญิง

หญิงสาวปฏิเสธทุกข้อกล่าวหา แต่เนื่องจากไม่มีพยานหลักฐานอื่นใด มีเพียงคำให้การของนายหญิงเศรษฐี ทำให้เธอตกอยู่ในสถานการณ์ที่ลำบาก

พระราชาทรงมีรับสั่งให้สัญชัยเข้ามาพิจารณาคดีนี้อีกครั้ง

สัญชัยได้เข้าไปสอบถามหญิงสาวอย่างละเอียด เขาถามถึงความเป็นอยู่ของเธอ ถามถึงความสัมพันธ์ระหว่างเธอกับนายหญิง และถามถึงเครื่องประดับชิ้นนั้น

หญิงสาวเล่าว่า เธอไม่เคยคิดจะขโมยของนายหญิงเลย ตลอดเวลาที่รับใช้มา เธอก็ทำหน้าที่อย่างดีมาโดยตลอด

สัญชัยสังเกตเห็นความจริงใจในแววตาของหญิงสาว แต่ก็ยังสงสัยว่าทำไมจึงมีคำกล่าวหาเช่นนี้

สัญชัยจึงขออนุญาตเข้าไปตรวจสอบภายในบ้านของเศรษฐี เมื่อเข้าไปถึงห้องของนายหญิง เขาได้ตรวจสอบข้าวของต่างๆ อย่างละเอียด

ในที่สุด สัญชัยก็พบความผิดปกติบางอย่าง เขาพบรอยขีดข่วนเล็กๆ ที่ลิ้นชักเก็บเครื่องประดับ และพบฝุ่นผงที่ผิดปกติ

สัญชัยนำฝุ่นผงนั้นมาตรวจสอบอย่างละเอียด และพบว่าเป็นผงแป้งสำหรับแต่งหน้าชนิดพิเศษ ซึ่งเป็นชนิดเดียวกับที่นายหญิงเศรษฐีใช้

สัญชัยจึงสันนิษฐานว่า นายหญิงเศรษฐีอาจจะแกล้งกล่าวหาหญิงสาว เพื่อหวังจะยักยอกเครื่องประดับนั้นไปเป็นของตนเอง

สัญชัยจึงเชิญพระราชามายังห้องของนายหญิง และอธิบายข้อสันนิษฐานของตน

“ข้าแต่พระองค์” สัญชัยกล่าว “รอยขีดข่วนที่ลิ้นชักนี้ เกิดจากการที่นายหญิงพยายามจะเปิดลิ้นชักอย่างเร่งรีบ เพื่อนำเครื่องประดับออกไป ส่วนฝุ่นผงที่พบนี้ ก็คือผงแป้งที่ใช้แต่งหน้าของนายหญิง ซึ่งอาจจะหลุดร่วงลงมาขณะที่เธอกำลังกระทำการดังกล่าว”

เมื่อได้ฟังคำอธิบายของสัญชัย นายหญิงเศรษฐีก็ตกใจจนพูดไม่ออก

สัญชัยจึงกล่าวต่อไปว่า “หากนายหญิงบริสุทธิ์จริง เหตุใดจึงต้องกล่าวหาหญิงสาวผู้นี้ ทั้งๆ ที่ไม่มีพยานหลักฐานอื่นใด”

เมื่อถูกกดดัน นายหญิงเศรษฐีก็ยอมรับสารภาพว่า เธอได้ยักยอกเครื่องประดับนั้นไปจริง และแกล้งใส่ร้ายหญิงสาว เพื่อปกปิดความผิดของตนเอง

พระราชาทรงพิโรธนายหญิงเศรษฐีเป็นอย่างมาก แต่ก็ทรงชื่นชมในความเฉลียวฉลาดของสัญชัย

พระราชาทรงมีรับสั่งให้หญิงสาวเป็นอิสระ และให้ลงโทษนายหญิงเศรษฐีตามกฎหมาย

เรื่องราวของสัญชัยกลายเป็นที่กล่าวขานไปทั่วอาณาจักร เขาได้รับการยกย่องว่าเป็นผู้มีปัญญาเป็นเลิศ และเป็นผู้ที่ใช้ความยุติธรรมในการตัดสินคดีความ

สัญชัยยังคงรับใช้พระราชา และประชาชนด้วยความซื่อสัตย์สุจริต