อัมพชาดก

อัมพชาดก

ในสมัยพุทธกาล พระโพธิสัตว์ทรงอุบัติเป็นพระโพธิสัตว์ในชาติหนึ่ง เสวยพระชาติเป็นมนุษย์ผู้มีจิตใจดี มีเมตตาธรรมอันสูงส่ง และทรงบำเพ็ญบารมีอย่างต่อเนื่อง เพื่อประโยชน์สุขของสรรพสัตว์ทั้งหลาย เรื่องราวแห่งอัมพชาดกนี้ เป็นหนึ่งในหลายร้อยชาติที่พระองค์ได้ทรงบำเพ็ญทานบารมี เพื่อยังประโยชน์แก่ผู้อื่น จนเป็นที่ประจักษ์แก่เทวดาและมนุษย์ทั้งปวง

ความรุ่งเรืองแห่งเมืองกลิงคะ

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ณ เมืองกลิงคะ อันเป็นราชธานีที่รุ่งเรืองและสมบูรณ์ไปด้วยทรัพย์ศฤงคาร ท่ามกลางผู้คนมากหลายที่ล้วนแต่มีจิตใจดีงาม แต่ก็ยังมีผู้ที่หลงลืมตนเองไปกับความมั่งคั่ง จนบางครั้งก็มองข้ามความทุกข์ยากของผู้อื่นไป

ในเมืองนี้ มีชายผู้หนึ่งชื่อว่า "อัมพะ" เขาเป็นพ่อค้าผู้มีทรัพย์สินเงินทองมากมายเกินกว่าจะนับได้ บ้านเรือนของเขานั้นใหญ่โตโอ่อ่า มีสาวใช้และบ่าวไพร่คอยรับใช้ไม่ขาดสาย แม้จะมีชีวิตที่สุขสบายเพียบพร้อม แต่ทว่าจิตใจของอัมพะกลับเต็มไปด้วยความตระหนี่ถี่เหนียว เขาหวงแหนทรัพย์สินของตนเองยิ่งกว่าสิ่งใด ไม่เคยคิดที่จะแบ่งปันให้แก่ผู้ที่ขัดสนเลย แม้แต่เศษอาหารที่เหลือจากการรับประทาน เขาก็ยังเก็บไว้อย่างดี ไม่ยอมให้แมลงวันตอม

วันหนึ่ง อัมพะกำลังนั่งนับเงินทองในห้องเก็บทรัพย์สินอันกว้างขวางของเขา แสงแดดอ่อนๆ สาดส่องผ่านช่องหน้าต่าง สะท้อนเป็นประกายระยิบระยับบนกองเหรียญทองและอัญมณีต่างๆ เขาบรรจงหยิบจับเงินแต่ละกอง ลูบไล้ด้วยความพึงพอใจ เสียงเงินกระทบกันดังกังวานราวกับเสียงดนตรีที่ขับกล่อมโสตประสาทของเขา

"โอ้... เงินทองของข้า! ช่างงดงามยิ่งนัก ใครเล่าจะเทียบเทียมความร่ำรวยของข้าได้?"

ในขณะที่อัมพะกำลังดื่มด่ำกับความสุขทางวัตถุอยู่นั้น จู่ๆ ก็มีเสียงเคาะประตูดังขึ้นเบาๆ อัมพะขมวดคิ้วด้วยความรำคาญ เขาไม่คุ้นเคยกับการถูกรบกวนในยามที่เขามีความสุขกับการนับทรัพย์

เสียงเคาะดังขึ้นอีกครั้ง คราวนี้ดังกว่าเดิม อัมพะลุกขึ้นอย่างไม่เต็มใจ เดินไปที่ประตูอย่างอิดโรย เมื่อเปิดประตูออก เขาก็เห็นหญิงชราคนหนึ่งยืนอยู่หน้าบ้าน ดวงตาของนางดูหม่นหมอง ใบหน้าซีดเซียว เสื้อผ้าที่สวมใส่ก็ขาดวิ่น

หญิงชราคนนั้นเอ่ยด้วยเสียงแหบพร่า:

"ท่านอัมพะผู้มั่งคั่ง... ได้โปรดสงสารข้าด้วยเถิด ข้าอดอยากมาหลายวันแล้ว ไม่มีแม้แต่ข้าวสักเม็ดจะประทังชีวิต..."

อัมพะมองหญิงชราด้วยสายตาเหยียดหยาม เขากอดอกแน่น สายตาฉายแววรังเกียจ

"เจ้าเป็นใครกัน? มายืนเกะกะหน้าบ้านข้าทำไม? ไปหาที่อื่นซะ! ข้าไม่มีอะไรจะให้คนเช่นเจ้า!"

หญิงชราพยายามอ้อนวอน

"แต่ท่าน... ข้ากำลังจะตายอยู่แล้ว... แค่ข้าวสักปั้นก็ยังดี..."

อัมพะสะบัดหน้าหนี

"ไม่มี! ไม่มีอะไรทั้งนั้น! ไปให้พ้น!"

เขาปิดประตูใส่หน้าหญิงชราอย่างไม่ใยดี ทิ้งให้หญิงชราคนนั้นยืนตัวสั่นงันงกอยู่เพียงลำพังท่ามกลางอากาศที่เริ่มเย็นลง

บทลงโทษจากสวรรค์

ขณะที่อัมพะกำลังจะกลับไปนับเงินทองของเขาอีกครั้ง จู่ๆ ท้องฟ้าก็พลันมืดครึ้ม เมฆดำทะมึนก่อตัวขึ้นอย่างรวดเร็ว สายฟ้าฟาดเปรี้ยงปร้างราวกับจะฉีกท้องฟ้าให้ขาดออกจากกัน ลมพายุพัดกระโชกแรง จนบ้านเรือนรอบข้างสั่นคลอน

อัมพะตกใจมาก เขาไม่เคยเห็นพายุที่รุนแรงเช่นนี้มาก่อน เขาพยายามจะปิดหน้าต่างให้แน่น แต่ลมพายุก็พัดแรงจนแทบจะหัก

ทันใดนั้น เสียงฟ้าร้องกึกก้องก็ดังขึ้น พร้อมกับแสงไฟที่สว่างวาบไปทั่วท้องฟ้า และแล้ว... สิ่งที่ไม่คาดฝันก็เกิดขึ้น!

สายฟ้าขนาดมหึมาได้ฟาดลงมายังบ้านของอัมพะโดยตรง! เปลวเพลิงลุกไหม้ขึ้นอย่างรวดเร็ว เผาผลาญบ้านเรือนอันโอ่อ่าของเขาทั้งหลัง อัมพะวิ่งหนีออกมาจากกองเพลิงด้วยความหวาดกลัวสุดขีด เขาเหลือเพียงเสื้อผ้าที่สวมใส่ และมองดูทรัพย์สมบัติทั้งหมดที่กำลังมอดไหม้ไปต่อหน้าต่อตา

เขาพยายามตะโกนขอความช่วยเหลือ แต่เสียงของเขาก็ถูกกลืนหายไปในเสียงฟ้าร้องและเสียงลมพายุ

เมื่อพายุสงบลง ท้องฟ้าก็กลับมาแจ่มใสอีกครั้ง แต่บ้านของอัมพะก็ไม่เหลือสิ่งใด นอกจากเถ้าถ่านและเศษซากปรักหักพัง เขาได้แต่ยืนมองอย่างสิ้นหวัง น้ำตาไหลอาบแก้ม

ในขณะที่เขากำลังเสียใจกับโชคชะตาที่พลิกผันนั้นเอง เขาก็เหลือบไปเห็นหญิงชราคนเดิม ยืนมองเขาอยู่ไม่ไกลนัก หญิงชราคนนั้นไม่ได้แสดงท่าทีดีใจหรือสมน้ำหน้า แต่กลับมองเขาด้วยสายตาที่เต็มไปด้วยความสงสาร

อัมพะตระหนักได้ทันทีว่า นี่คือผลกรรมจากการที่เขาปฏิเสธที่จะช่วยเหลือหญิงชราคนนั้น เขาไม่เคยคิดมาก่อนว่าเพียงแค่การไม่แบ่งปัน จะนำมาซึ่งหายนะเช่นนี้

การบำเพ็ญบารมีของพระโพธิสัตว์

ในชาติที่เป็นอัมพะนี้เอง พระโพธิสัตว์ทรงเห็นถึงผลร้ายของการตระหนี่ถี่เหนียว จึงทรงตั้งมั่นที่จะกลับตัวกลับใจ และทรงบำเพ็ญทานบารมีอย่างไม่ย่อท้อ

หลังจากเหตุการณ์บ้านไหม้ อัมพะไม่มีทรัพย์สินใดๆ หลงเหลืออยู่เลย เขากลายเป็นคนยากจนข้นแค้น ต้องอาศัยขอทานไปวันๆ แต่แทนที่จะจมปลักอยู่กับความทุกข์ เขากลับใช้โอกาสนี้ในการเปลี่ยนแปลงตนเอง

ทุกครั้งที่เขาได้รับอาหารจากการขอทาน เขาจะแบ่งปันให้กับผู้ที่ยากจนกว่าตนเสมอ แม้ตนเองจะอดอยากเพียงใดก็ตาม เขาจะช่วยเหลือผู้คนเท่าที่กำลังจะสามารถทำได้

วันหนึ่ง ขณะที่พระโพธิสัตว์กำลังขอทานอยู่ริมถนน ได้มีภิกษุรูปหนึ่งเดินผ่านมา ภิกษุรูปนั้นมีรูปลักษณ์ที่สงบน่าเลื่อมใส มีรัศมีแผ่ซ่านออกมาจากกาย

พระโพธิสัตว์เห็นดังนั้น ก็บังเกิดความเลื่อมใสศรัทธาอย่างแรงกล้า เขาจึงเข้าไปกราบอาราธนาภิกษุรูปนั้นให้มารับอาหารที่ตนได้มา

"ท่านผู้เจริญ... กระผมเป็นเพียงขอทาน มีอาหารเพียงน้อยนิด หากท่านไม่รังเกียจ โปรดมารับประทานเถิดครับ"

ภิกษุรูปนั้นยิ้มอย่างอ่อนโยน

"อาตมาขอขอบใจท่านในความปรารถนาดี แต่ท่านเองก็ยังอดอยากอยู่ จงรับประทานเถิด"

พระโพธิสัตว์ไม่ยอม

"มิได้ขอรับ... ทรัพย์สมบัติของผมได้หมดสิ้นไปแล้ว สิ่งเดียวที่ผมเหลืออยู่คือใจที่อยากจะแบ่งปัน การได้แบ่งปันนี้คือความสุขที่ประเสริฐที่สุดของผมแล้วครับ"

ด้วยความตั้งใจอันแน่วแน่ของพระโพธิสัตว์ ภิกษุรูปนั้นจึงยอมรับอาหาร และเมื่อภิกษุฉันเสร็จแล้ว ก็ได้อธิษฐานให้แก่พระโพธิสัตว์

ทันใดนั้นเอง แสงสว่างจ้าก็ปรากฏขึ้น และเมื่อแสงนั้นจางหายไป ก็ปรากฏต้นมะม่วงใหญ่ที่ออกผลเป็นสีทองอร่ามอยู่เบื้องหน้าพระโพธิสัตว์ ผลมะม่วงเหล่านั้นส่งกลิ่นหอมชวนให้ชื่นใจ

พระโพธิสัตว์แปลกใจมาก เขาหยิบผลมะม่วงขึ้นมาดู มันมีน้ำหนักมาก และเมื่อกัดเข้าไปก็พบว่ามีรสชาติหวานอร่อยอย่างที่ไม่เคยรับประทานมาก่อน

ตั้งแต่นั้นมา ต้นมะม่วงทองนี้ก็ออกผลให้พระโพธิสัตว์เก็บไปแจกจ่ายแก่ผู้คน ทำให้ผู้คนจำนวนมากได้รับความสุขจากการได้ประทานมะม่วงทองนี้

เรื่องราวของพระโพธิสัตว์ผู้ใจบุญและต้นมะม่วงทองได้เลื่องลือไปทั่วแคว้น ทำให้ผู้คนพากันมาขอรับผลมะม่วง และเมื่อผู้คนได้รับแล้ว ก็เกิดจิตใจที่จะแบ่งปันเช่นเดียวกับพระโพธิสัตว์

พระโพธิสัตว์ทรงเห็นดังนั้น ก็ทรงมีความสุขใจเป็นอย่างยิ่ง ทรงตระหนักว่า การให้ที่แท้จริงนั้น ไม่ใช่การให้เพียงวัตถุสิ่งของ แต่คือการให้ด้วยจิตใจที่เปี่ยมด้วยเมตตาธรรม

อวสานแห่งอัมพชาดก

หลังจากนั้น พระโพธิสัตว์ก็ยังคงบำเพ็ญทานบารมีต่อไป ด้วยการแจกจ่ายผลมะม่วงทอง และช่วยเหลือผู้คนเท่าที่กำลังจะสามารถทำได้ จนกระทั่งสิ้นอายุขัย

พระองค์ทรงสั่งสมบารมีอันยิ่งใหญ่ ทำให้ทรงเป็นที่รักและเคารพของเทวดาและมนุษย์ทั้งปวง

คติธรรม

การตระหนี่ถี่เหนียวจะนำมาซึ่งความทุกข์ยากและหายนะ การมีจิตใจเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่และแบ่งปัน จะนำมาซึ่งความสุขและความเจริญรุ่งเรือง การให้ที่แท้จริงคือการให้ด้วยใจที่บริสุทธิ์

บารมีที่บำเพ็ญ

ทานบารมี