มหาสุตโสมชาดก

มหาสุตโสมชาดก

ณ แคว้นกาสี อันเป็นแคว้นที่รุ่งเรืองและเต็มไปด้วยอารยธรรม ในสมัยที่พระเจ้าพรหมทัตทรงครองราชย์ พระโพธิสัตว์ได้เสวยพระชาติเป็นพระโอรสของพระเจ้าพรหมทัต ทรงพระนามว่า เจ้าชายสุตโสม พระองค์ทรงเป็นเจ้าชายผู้เปี่ยมด้วยพระปรีชาสามารถ มีรูปงามสง่า และทรงคุณธรรม เป็นที่รักยิ่งของพระบิดาและประชาชนทั้งปวง

วันหนึ่ง เจ้าชายสุตโสมทรงมีพระประสงค์จะเสด็จประพาสป่าหิมพานต์ เพื่อทอดพระเนตรความงามของธรรมชาติ และทรงล่าสัตว์ตามประเพณีของกษัตริย์ ระหว่างทาง พระองค์ทรงได้พบกับพราหมณ์ผู้หนึ่ง ซึ่งกำลังนั่งอยู่ใต้ต้นไม้ใหญ่ ด้วยท่าทีที่ดูผิดปกติ พราหมณ์ผู้นั้นมีใบหน้าซีดเซียว ดวงตาเบิกกว้าง ราวกับเห็นผี

เจ้าชายสุตโสมทรงมีพระทัยสงสัย จึงเสด็จเข้าไปสอบถาม “ท่านพราหมณ์ เหตุใดท่านจึงมีท่าทีเช่นนี้ ท่านเป็นอันใดไป”

พราหมณ์ผู้นั้นมองเจ้าชายสุตโสมด้วยความหวัง “โอ้ ท่านเจ้าชาย ข้าพเจ้ากำลังจะตายอยู่แล้ว ข้าพเจ้าได้ตั้งสัตยาธิษฐานไว้ว่า หากข้าพเจ้าได้เห็นกวางเผือกตัวงาม ข้าจะขอชีวิตของมันมาเป็นทาน แต่บัดนี้ ข้าพเจ้าไม่มีกำลังวังชาที่จะล่ากวางเผือกได้เลย หากท่านเจ้าชายทรงเมตตา ขอท่านโปรดทรงล่ากวางเผือกมาให้ข้าพเจ้าด้วยเถิด”

เจ้าชายสุตโสมทรงมีพระทัยสงสารพราหมณ์ผู้นั้นเป็นอย่างยิ่ง แม้จะทรงรู้ดีว่าการล่ากวางเผือกนั้นไม่ใช่เรื่องง่าย แต่พระองค์ก็ทรงตอบรับคำขอของพราหมณ์ด้วยความเต็มพระทัย “ท่านพราหมณ์ ท่านจงรออยู่ที่นี่เถิด ข้าพเจ้าจะไปตามหากวางเผือกมาให้ท่าน”

ว่าแล้ว เจ้าชายสุตโสมก็ทรงควบอาชาคู่พระหทัยมุ่งหน้าเข้าสู่ป่าลึก ทรงติดตามรอยกวางเผือกไปอย่างไม่ลดละ พระองค์ทรงใช้พระปรีชาสามารถในการแกะรอย และทรงอาศัยความรู้เรื่องธรรมชาติที่ได้ร่ำเรียนมา ในที่สุด พระองค์ก็ทรงพบกับกวางเผือกตัวหนึ่ง ซึ่งมีขนสีขาวบริสุทธิ์ราวหิมะ ดวงตาสีแดงก่ำ ประกายดุจทับทิม

เจ้าชายสุตโสมทรงประทับใจในความงามของกวางเผือกนั้นเป็นยิ่งนัก แต่ด้วยพระหทัยที่เปี่ยมด้วยเมตตา พระองค์ทรงตัดสินพระทัยที่จะไม่ฆ่ามัน พระองค์ทรงค่อยๆ เข้าไปใกล้กวางเผือก และทรงตรัสด้วยพระสุรเสียงอันอ่อนโยน “โอ้ กวางเผือกผู้เลอโฉม เจ้าจงฟังข้า ข้าเป็นเจ้าชายสุตโสมแห่งแคว้นกาสี ข้ามาที่นี่เพื่อล่าเจ้า แต่เมื่อข้าได้เห็นความงามของเจ้า ข้าก็ไม่อาจทำร้ายเจ้าได้”

แต่กวางเผือกนั้นกลับตอบด้วยเสียงอันเฉียบคม “โอ้ ท่านเจ้าชาย ท่านจะมาที่นี่เพื่อล่าข้า เหตุใดท่านจึงไม่ทำตามที่ท่านตั้งใจเล่า หากท่านไม่ฆ่าข้า ท่านก็จะผิดคำพูดต่อพราหมณ์ผู้กำลังจะตาย”

เจ้าชายสุตโสมทรงตกพระทัยในคำพูดของกวางเผือก พระองค์ทรงรู้ดีว่ากวางเผือกนั้นไม่ใช่สัตว์ธรรมดา แต่เป็นผู้มีปัญญาเฉลียวฉลาด “เจ้าทราบได้อย่างไรว่าข้าได้ให้สัตย์ต่อพราหมณ์”

กวางเผือกตอบว่า “ข้าคือพระอินทร์ ผู้มาทดสอบจิตใจของท่าน หากท่านเป็นผู้มีเมตตาจริง ท่านจะต้องไม่ฆ่าข้า แม้จะถูกตำหนิก็ตาม”

เจ้าชายสุตโสมทรงตรัสถาม “แล้วท่านจะให้ข้าทำอย่างไรดี”

กวางเผือก (พระอินทร์) กล่าวว่า “ท่านจงกลับไปบอกพราหมณ์ผู้นั้นว่า ท่านได้มอบชีวิตของท่านแก่เขาแล้ว หากเขาต้องการสิ่งใด จงให้เขามาขอจากท่านโดยตรง”

เจ้าชายสุตโสมทรงทำตามคำแนะนำของพระอินทร์ พระองค์ทรงรีบกลับไปหาพราหมณ์ และแจ้งเรื่องราวทั้งหมด พราหมณ์ผู้นั้นเมื่อได้ยินดังนั้น ก็เกิดความละอายใจในความเห็นแก่ตัวของตนเอง เขาจึงกลับกลายเป็นพระอินทร์เช่นกัน

พระอินทร์ทรงตรัสว่า “ท่านเจ้าชาย ท่านได้พิสูจน์แล้วว่าท่านเป็นผู้มีเมตตาธรรมอันสูงส่ง ข้าพเจ้าขอชมเชยในการกระทำของท่าน”

เหตุการณ์นี้ได้ถูกเล่าขานต่อไป เพื่อเป็นเครื่องเตือนใจให้ผู้คนเห็นถึงความสำคัญของเมตตาธรรม และการไม่เห็นแก่ตัว

คติธรรม: เมตตาธรรมเป็นคุณธรรมอันประเสริฐ การไม่เห็นแก่ตัว และการทำตามคำสอนของกัลยาณมิตร นำมาซึ่งความเจริญรุ่งเรือง