สารภังคชาดก

สารภังคชาดก

ณ แคว้นมคธ อันเป็นที่ตั้งแห่งเมืองราชคฤห์อันรุ่งเรือง สมัยพุทธกาล ที่ซึ่งพระพุทธองค์ทรงตรัสรู้และสั่งสอนเวไนยสัตว์ โบราณกาลนานมาครั้งหนึ่ง นานแสนนานมาแล้ว ณ ดินแดนอันไกลโพ้น ที่ซึ่งยังไม่มีพระพุทธศาสนาเป็นแสงสว่างนำทาง ทว่าผู้คนล้วนดำเนินชีวิตตามธรรมแห่งกรรม อันเป็นวิถีแห่งโลก

ในครั้งนั้น พระโพธิสัตว์ทรงอุบัติเป็นสารภังคมาณพ ผู้มีรูปโฉมงดงามราวเทพบุตร มีปัญญาว่องไวเฉลียวฉลาดเหนือผู้คนทั่วไป ครอบครัวของสารภังคมาณพเป็นตระกูลพราหมณ์ผู้มั่งคั่ง มีทรัพย์สินเงินทองมากมายอันเกิดจากการค้าขาย และการถือครองที่ดินผืนใหญ่ แต่ทว่า เงินทองและความมั่งคั่งมิได้ทำให้ใจของมารดาและบิดาของเขาสงบสุข พวกเขากังวลเรื่องการสืบทอดวงศ์ตระกูล และการดูแลทรัพย์สมบัติ จึงตั้งใจจะให้สารภังคมาณพได้เรียนรู้ศิลปวิทยาการต่างๆ ให้ครบถ้วน เพื่อจะได้เป็นกำลังสำคัญของตระกูลต่อไป

ครั้นสารภังคมาณพเติบโตขึ้น เขาก็ได้ร่ำเรียนวิชาต่างๆ จนแตกฉาน จนไม่มีอาจารย์ผู้ใดในแคว้นนั้นที่จะสอนสิ่งใดให้กับเขาได้อีก บิดามารดาจึงมีความดำริว่า ควรจะส่งเขาไปยังเมืองตักศิลา อันเป็นศูนย์กลางแห่งการศึกษาในยุคสมัยนั้น เพื่อให้ได้พบปะอาจารย์ที่มากด้วยภูมิปัญญา และได้เรียนรู้สรรพวิชาที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น

“ลูกรัก” มารดาเอ่ยขึ้นด้วยน้ำเสียงอันเอ็นดู “เจ้าเติบโตเป็นหนุ่มแล้ว มีสติปัญญาเฉลียวฉลาด หากแต่ความรู้ของเจ้ายังมิอาจเทียบเท่าปราชญ์ผู้ยิ่งใหญ่ในแคว้นอื่นได้ บิดาและมารดาจึงปรึกษาหารือกันแล้ว เห็นควรจะส่งเจ้าไปศึกษาต่อที่เมืองตักศิลาอันเลื่องชื่อ”

สารภังคมาณพผู้มีใจเลื่อมใสในปัญญา ย่อมมิขัดขืน เขาตอบรับด้วยความยินดี “หากเป็นคุณพ่อคุณแม่ปรารถนาเช่นนั้น กระผมย่อมยินดีปฏิบัติตาม กระผมจะตั้งใจศึกษาเล่าเรียนให้เต็มที่ เพื่อมิให้ท่านทั้งสองผิดหวัง”

เมื่อเตรียมการทุกอย่างพร้อมสรรพ สารภังคมาณพจึงได้ออกเดินทางไปยังเมืองตักศิลา อันเป็นเมืองที่ไกลออกไปหลายร้อยโยชน์ การเดินทางนั้นเต็มไปด้วยความยากลำบาก ผ่านป่าทึบ ข้ามแม่น้ำลำคลอง และเผชิญกับภยันตรายต่างๆ นานา แต่สารภังคมาณพก็มิได้ย่อท้อ เขาใช้ปัญญาและความกล้าหาญเอาชนะอุปสรรคต่างๆ จนในที่สุดก็ถึงเมืองตักศิลา

เมื่อไปถึงเมืองตักศิลา สารภังคมาณพได้เข้าไปพบอาจารย์ผู้มีชื่อเสียงเลื่องลือในด้านการศึกษา ท่านเป็นพราหมณ์เฒ่าผู้มากด้วยประสบการณ์และภูมิปัญญาอันล้ำลึก เมื่ออาจารย์เห็นสารภังคมาณพก็ทราบได้ทันทีว่า เด็กผู้นี้มีแววแห่งปัญญาที่ล้ำเลิศ เขาจึงรับสารภังคมาณพเป็นศิษย์

“เจ้ามีดวงตาอันฉายประกายแห่งปัญญา” อาจารย์กล่าวด้วยรอยยิ้ม “จงบอกข้ามา เจ้าปรารถนาจะเรียนรู้อะไร”

“ข้าพเจ้าปรารถนาจะเรียนรู้สรรพวิชาทั้งหลายที่ท่านมี” สารภังคมาณพตอบด้วยความนอบน้อม “ขอท่านโปรดเมตตาสอนข้าพเจ้าด้วยเถิด”

สารภังคมาณพตั้งใจศึกษาเล่าเรียนอย่างเคร่งครัด ไม่เคยขาดตกบกพร่อง เขาทุ่มเทเวลาทั้งหมดให้กับตำราและคำสั่งสอนของอาจารย์ แม้ในยามที่เพื่อนร่วมชั้นคนอื่นๆ พากันพักผ่อนหรือสนุกสนาน สารภังคมาณพก็ยังคงขะมักเขม้นกับการศึกษา เขาเรียนรู้ทั้งเวทมนตร์ คาถาอาคม โหราศาสตร์ แพทยศาสตร์ และสรรพวิชาอื่นๆ จนเชี่ยวชาญ

วันเวลาผ่านไปหลายปี จนในที่สุด สารภังคมาณพก็ร่ำเรียนจนจบสิ้น เขาได้กลายเป็นพราหมณ์หนุ่มผู้ทรงภูมิปัญญา เป็นที่ยกย่องของอาจารย์และเพื่อนฝูง อาจารย์ผู้เฒ่าเอ่ยขึ้นด้วยความภาคภูมิใจ “สารภังคมาณพเอ๋ย เจ้าเป็นศิษย์ที่ยอดเยี่ยมที่สุดเท่าที่ข้าเคยพบมา ความรู้ของเจ้าลึกซึ้งยิ่งกว่าน้ำในมหาสมุทร และปัญญาของเจ้าก็สว่างไสวราวกับดวงอาทิตย์ ข้าไม่มีสิ่งใดจะสอนเจ้าได้อีกแล้ว จงกลับไปสู่บ้านเมืองของเจ้า และใช้ความรู้นี้ให้เป็นประโยชน์แก่ตนเองและผู้อื่นเถิด”

เมื่อสารภังคมาณพได้ลาอาจารย์แล้ว เขาก็คิดถึงบุพการีและบ้านเกิด จึงได้เดินทางกลับสู่แคว้นมคธด้วยความภาคภูมิใจ

ในระหว่างทางกลับบ้าน สารภังคมาณพได้แวะพักที่ป่าแห่งหนึ่ง ซึ่งเป็นที่ที่เต็มไปด้วยต้นไม้ใหญ่และลำธารใสสะอาด ขณะที่เขากำลังพักผ่อนอยู่ใต้ร่มเงาของต้นไม้ใหญ่ ก็มีเสียงร้องไห้ดังแว่วมาแต่ไกล เสียงนั้นดังมาจากทิศทางของลำธาร

สารภังคมาณพผู้มีจิตใจเมตตา อดทนฟังเสียงร้องไห้ไม่ได้ จึงลุกขึ้นเดินตามเสียงไป เมื่อไปถึงลำธาร เขาก็พบกับเหตุการณ์อันน่าเวทนา

ณ ริมลำธารนั้น มีหญิงสาวนางหนึ่งกำลังนั่งร้องไห้อยู่ สภาพของนางดูอ่อนแรง และสิ้นหวัง

“ท่านหญิง” สารภังคมาณพเอ่ยถามด้วยน้ำเสียงอ่อนโยน “เหตุใดท่านจึงได้เศร้าโศกเสียใจถึงเพียงนี้ มีสิ่งใดที่ข้าพเจ้าพอจะช่วยเหลือได้บ้างหรือไม่”

หญิงสาวเงยหน้าขึ้นมองสารภังคมาณพด้วยดวงตาแดงก่ำ “โอ้ ท่านผู้ใจดี” นางกล่าวเสียงสั่นเครือ “ข้าพเจ้าชื่อนางคันธมาลี เป็นบุตรีของเศรษฐีผู้มั่งคั่งแห่งเมืองนี้ แต่ทว่า บัดนี้ข้าพเจ้ากำลังจะตาย”

“จะตายได้อย่างไร” สารภังคมาณพประหลาดใจ “ท่านเป็นอะไรไป”

“ข้าพเจ้าถูกเนื้อทรายตัวหนึ่งกัด” นางคันธมาลีบอก “เนื้อทรายตัวนั้นมีพิษร้ายแรง พิษของมันกำลังแล่นไปทั่วร่างกาย ข้าพเจ้าได้พยายามทุกวิถีทางแล้ว แต่ก็ไม่อาจหาสมุนไพรใดมารักษาได้ บัดนี้ข้าพเจ้ากำลังจะสิ้นใจ”

สารภังคมาณพได้ฟังดังนั้น ก็เกิดความสงสารอย่างจับใจ เขาเป็นพราหมณ์ผู้มีวิชาความรู้มากมาย เขารู้ดีว่าพิษของเนื้อทรายนั้นร้ายแรงเพียงใด แต่เขาก็มีความรู้เรื่องสมุนไพรและยารักษาโรคอยู่บ้าง

“ท่านหญิงอย่าเพิ่งสิ้นหวัง” สารภังคมาณพกล่าว “ข้าพเจ้าเป็นพราหมณ์ผู้เรียนรู้วิชาแพทย์มา ข้าจะลองดูว่าพอจะมียาสมุนไพรใดที่จะช่วยท่านได้บ้าง”

สารภังคมาณพกวาดตามองไปรอบๆ บริเวณลำธาร เขาเห็นต้นไม้ใหญ่ต้นหนึ่งที่ดูแปลกตา มีใบสีเขียวเข้ม และมีดอกสีขาวบริสุทธิ์ เขาจำได้ว่าเคยอ่านพบในตำรา ว่ามีสมุนไพรชนิดหนึ่งที่มีสรรพคุณในการถอนพิษร้ายแรง และสมุนไพรชนิดนั้นก็มีลักษณะคล้ายกับต้นไม้ที่อยู่ตรงหน้า

“ท่านหญิง” สารภังคมาณพกล่าว “ข้าพเจ้าเห็นสมุนไพรชนิดหนึ่งที่อาจจะช่วยท่านได้ แต่ข้าพเจ้าต้องนำมันมาตำและปรุงเป็นยา”

สารภังคมาณพรีบเข้าไปเก็บใบและดอกของสมุนไพรต้นนั้น แล้วนำมาตำอย่างละเอียดด้วยครกหินที่เขาพกติดตัวมา เขาปรุงยาสมุนไพรอย่างพิถีพิถัน และให้หญิงสาวดื่ม

“ท่านหญิง จงดื่มยานี้เข้าไป” สารภังคมาณพกล่าว “หวังว่ามันจะช่วยท่านได้”

นางคันธมาลีรับยามาดื่มด้วยความหวัง แม้พิษจะแล่นไปทั่วร่างกาย แต่เมื่อได้ดื่มยาเข้าไป อาการของนางก็ค่อยๆ ทุเลาลง พิษร้ายค่อยๆ คลายไป และไม่นานนัก นางก็กลับมามีเรี่ยวแรงอีกครั้ง

“โอ้! ท่านผู้มีพระคุณ” นางคันธมาลีกล่าวด้วยความซาบซึ้ง “ท่านได้ช่วยชีวิตข้าพเจ้าไว้ ข้าพเจ้าจะตอบแทนท่านอย่างไรดี”

สารภังคมาณพยิ้ม “ท่านหญิง โปรดอย่าได้กังวล ข้าพเจ้าเพียงทำในสิ่งที่ควรทำเท่านั้น

“ไม่! ข้าพเจ้าต้องตอบแทนท่าน” นางคันธมาลีกล่าวหนักแน่น “ท่านได้ช่วยชีวิตข้าพเจ้าไว้ ข้าพเจ้าจะมอบสมบัติของข้าพเจ้าทั้งหมดให้แก่ท่าน”

“ข้าพเจ้าไม่ต้องการสมบัติใดๆ” สารภังคมาณพปฏิเสธ “ข้าพเจ้ามีทรัพย์สินเพียงพอแล้ว”

“ถ้าเช่นนั้น” นางคันธมาลีครุ่นคิด “ข้าพเจ้าจะยกบุตรสาวของข้าพเจ้าให้แก่ท่าน”

สารภังคมาณพแปลกใจ “บุตรสาวท่านอยู่ที่ไหน”

“บัดนี้บุตรสาวข้าพเจ้ากำลังเดินทางมา” นางคันธมาลีกล่าว “นางมีรูปโฉมงดงามยิ่งกว่าดอกบัว และมีปัญญาเฉลียวฉลาด หากท่านพอใจ ข้าพเจ้าจะมอบนางให้เป็นคู่ครองของท่าน”

สารภังคมาณพเป็นพราหมณ์ผู้เคร่งครัดในพรหมจรรย์ เขาไม่เคยคิดเรื่องการมีคู่ครองมาก่อน แต่เมื่อได้เห็นบุตรสาวของนางคันธมาลี ซึ่งมีชื่อว่านางปทุมวดี ก็เกิดความประทับใจในรูปโฉมอันงดงามและกิริยามารยาทอันเรียบร้อยของนาง

“หากท่านหญิงประสงค์เช่นนั้น” สารภังคมาณพตอบรับ “กระผมก็ยินดี”

เมื่อการหมั้นหมายเสร็จสิ้น สารภังคมาณพก็ได้เดินทางต่อไปยังเมืองราชคฤห์เพื่อพบปะบิดามารดาของตน

เมื่อสารภังคมาณพกลับถึงบ้าน บิดามารดาก็ดีใจเป็นอย่างยิ่งที่บุตรชายกลับมาอย่างปลอดภัย และยิ่งดีใจเมื่อทราบว่าบุตรชายได้ร่ำเรียนจนสำเร็จ และได้หมั้นหมายกับบุตรีของเศรษฐีผู้มีฐานะ

ไม่นานนัก งานมงคลสมรสระหว่างสารภังคมาณพและนางปทุมวดีก็ถูกจัดขึ้นอย่างยิ่งใหญ่ ทั้งสองครองรักกันอย่างมีความสุข และสารภังคมาณพก็ได้ใช้ความรู้ความสามารถของตนในการดูแลทรัพย์สินของครอบครัว และช่วยเหลือผู้คนในแคว้น ทำให้ครอบครัวของเขามีความสุขความเจริญยิ่งขึ้น

กาลเวลาล่วงเลยไป สารภังคมาณพและนางปทุมวดีมีบุตรธิดาสืบสกุลหลายคน พวกเขาดำเนินชีวิตตามธรรมะ มีความเมตตา และเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่

ครั้งหนึ่ง สารภังคมาณพได้ยินข่าวว่า มีพระปัจเจกพุทธเจ้าองค์หนึ่งประทับอยู่ ณ เขาคิชฌกูฏ และทรงเจริญวิปัสสนากรรมฐาน สารภังคมาณพเกิดความเลื่อมใสศรัทธาในพระปัจเจกพุทธเจ้าเป็นอย่างมาก

วันหนึ่ง เขาจึงทูลลานางปทุมวดีว่า “แม่หญิง ข้าพเจ้าจะขอไปถวายทานแด่พระปัจเจกพุทธเจ้าสักครั้งหนึ่ง”

นางปทุมวดีก็ตอบรับด้วยความยินดี “ท่านจงไปเถิด หากท่านปรารถนาจะทำบุญ”

สารภังคมาณพจึงได้เตรียมอาหารอันโอชะ และเดินทางไปยังเขาคิชฌกูฏ เมื่อไปถึง เขาก็ได้เห็นพระปัจเจกพุทธเจ้านั่งอยู่ใต้ต้นไม้ใหญ่

สารภังคมาณพได้เข้าไปกราบนมัสการ และถวายอาหารแด่พระปัจเจกพุทธเจ้าด้วยความเคารพอย่างสูงสุด

“ข้าแต่พระองค์” สารภังคมาณพกล่าว “กระผมได้เรียนรู้ถึงคุณธรรมอันยิ่งใหญ่ของพระองค์ จึงใคร่ขอรับคำสั่งสอนอันเป็นธรรม”

พระปัจเจกพุทธเจ้าทรงพิจารณาเห็นว่า สารภังคมาณพเป็นผู้มีปัญญาเฉลียวฉลาด และมีจิตใจอันประกอบด้วยกุศล จึงทรงสั่งสอนธรรมะอันลึกซึ้งให้แก่เขา

“ดูก่อนบุรุษ” พระปัจเจกพุทธเจ้าตรัส “ผู้ใดที่ยังติดข้องอยู่กับกามและกิเลส ผู้นั้นย่อมประสบกับความทุกข์นานาประการ การละวางซึ่งความยึดติด และการเจริญสติปัฏฐาน จะนำพาไปสู่ความพ้นทุกข์

“ท่านต้องหมั่นพิจารณาถึงไตรลักษณ์ คืออนิจจัง ทุกขัง อนัตตา

“อนิจจัง คือความไม่เที่ยงแท้ ทุกสิ่งเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา

“ทุกขัง คือความทุกข์ ความไม่สบายกายสบายใจ

“อนัตตา คือความไม่ใช่ตัวตนที่แท้จริง สิ่งต่างๆ ล้วนเกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป”

สารภังคมาณพได้ตั้งใจสดับรับฟังคำสอนของพระปัจเจกพุทธเจ้า ด้วยความสำรวม และตระหนักถึงสัจธรรมแห่งชีวิต

เมื่อสารภังคมาณพกลับบ้าน เขาก็ได้นำธรรมะที่ได้ฟังมาปฏิบัติ และสั่งสอนแก่ภรรยาและบุตรธิดา ทำให้ครอบครัวของเขามีความสุขสงบยิ่งขึ้น

วันหนึ่ง สารภังคมาณพได้ยินข่าวว่าในเมืองมีโจรผู้ร้ายชุกชุม สร้างความเดือดร้อนแก่ชาวบ้านเป็นจำนวนมาก โจรเหล่านั้นปล้นสะดม บังคับข่มเหง และเบียดเบียนผู้บริสุทธิ์

สารภังคมาณพผู้มีจิตใจอันประกอบด้วยธรรม เกิดความสงสารชาวบ้านเป็นยิ่งนัก เขาคิดว่า สมควรแล้วที่จะต้องกำจัดโจรเหล่านี้ เพื่อความสงบสุขของบ้านเมือง

เขาจึงนำความไปกราบทูลพระราชา ซึ่งขณะนั้นคือพระเจ้าพรหมทัตต์

“ข้าแต่ฝ่าบาท” สารภังคมาณพกล่าว “บัดนี้มีโจรผู้ร้ายออกอาละวาด สร้างความเดือดร้อนแก่ราษฎรเป็นอันมาก หากปล่อยไว้เช่นนี้ บ้านเมืองจะเดือดร้อนยิ่งกว่านี้”

พระเจ้าพรหมทัตต์ทรงสดับดังนั้น ก็ทรงกังวลพระทัย “สารภังคมาณพเอ๋ย แล้วเราควรจะทำอย่างไรกับโจรเหล่านี้เล่า”

“ข้าแต่ฝ่าบาท” สารภังคมาณพกล่าว “ข้าพระองค์ขออาสารับหน้าที่ในการปราบปรามโจรเหล่านี้ ข้าพระองค์มีวิทยาคมบางประการที่จะสามารถจับกุมพวกมันได้”

พระเจ้าพรหมทัตต์ทรงเชื่อมั่นในสติปัญญาและความสามารถของสารภังคมาณพ จึงทรงอนุญาต

สารภังคมาณพจึงได้วางแผนการอันแยบยล เขาไม่ได้ใช้กำลังเข้าปราบปรามโดยตรง แต่ใช้วิธีการอันชาญฉลาด

ในคืนนั้น สารภังคมาณพได้แปลงกายเป็นยักษ์ตนหนึ่ง ถือดาบใหญ่โต และส่งเสียงคำรามกึกก้อง เขายืนอยู่ที่ทางเข้าป่า ซึ่งเป็นเส้นทางที่โจรจะใช้ในการหลบหนี

เมื่อโจรกลุ่มใหญ่ได้ยินเสียงคำราม และเห็นเงาร่างอันน่าเกรงขามของสารภังคมาณพ ก็เกิดความตกใจกลัว พวกมันคิดว่าเป็นยักษ์ร้ายที่จะมาทำร้าย จึงพากันแตกหนี

สารภังคมาณพได้ใช้มายาของตน ทำให้โจรเหล่านั้นหลงเชื่อ และวิ่งหนีไปในทิศทางที่เขาต้องการ

ต่อมา สารภังคมาณพได้ไปบอกแก่ชาวบ้านว่า หากพบโจรผู้ใด ให้จับกุมมาส่งแก่ตน

ชาวบ้านที่เดือดร้อนจากโจรมานาน ต่างก็พากันร่วมมือกับสารภังคมาณพ เมื่อพบโจรที่หลบซ่อนอยู่ ก็จับกุมมาส่งให้

สารภังคมาณพได้นำโจรเหล่านั้นไปถวายแด่พระราชา และกล่าวว่า “ข้าแต่ฝ่าบาท บัดนี้พวกโจรได้ถูกจับกุมมาถวายแล้ว ขอพระองค์โปรดลงอาญาตามสมควร”

พระเจ้าพรหมทัตต์ทรงพอพระทัยเป็นอย่างยิ่งในความสามารถของสารภังคมาณพ และทรงแต่งตั้งให้เขามีตำแหน่งเป็นขุนนางผู้ใหญ่ในราชสำนัก

สารภังคมาณพได้ปฏิบัติหน้าที่ขุนนางด้วยความซื่อสัตย์สุจริต เขาพยายามแก้ไขปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้นในบ้านเมือง และให้ความเป็นธรรมแก่ราษฎร

วันหนึ่ง มีพราหมณ์ผู้หนึ่ง ซึ่งเป็นศัตรูเก่าของสารภังคมาณพ สมัยที่เขายังเรียนอยู่ที่ตักศิลา พราหมณ์คนนั้นมีความริษยาในความก้าวหน้าและความสุขของสารภังคมาณพ จึงคิดหาทางทำลาย

พราหมณ์ผู้นั้นได้ไปหานางอัคคิสสระ ซึ่งเป็นหญิงโสเภณีที่มีรูปโฉมงดงาม แต่มีจิตใจอันชั่วร้าย

“นางแพศยา” พราหมณ์กล่าว “ข้าจะมอบทรัพย์สินจำนวนมากให้แก่เจ้า หากเจ้าสามารถล่อลวงสารภังคมาณพ ให้ตกอยู่ในอำนาจของเจ้าได้”

นางอัคคิสสระตกลงรับคำ

นางได้ไปหาสารภังคมาณพ และพยายามล่อลวงเขาด้วยมารยาต่างๆ นานา แต่สารภังคมาณพผู้มีจิตใจอันมั่นคง และระลึกถึงคำสอนของพระปัจเจกพุทธเจ้า ก็มิได้หลงกล

“นางผู้เจริญ” สารภังคมาณพกล่าว “ข้าพเจ้ามีภรรยาอยู่แล้ว และข้าพเจ้าไม่เคยคิดนอกใจนาง

“อนึ่ง การกระทำของเจ้าเป็นสิ่งที่ผิดศีลธรรม เป็นบาปอกุศล หวังว่าเจ้าจะสำนึกผิด และกลับตัวกลับใจเสีย”

นางอัคคิสสระพยายามอยู่นาน ก็ไม่สามารถล่อลวงสารภังคมาณพได้

เมื่อพราหมณ์ผู้นั้นทราบว่าแผนการของตนไม่สำเร็จ ก็โกรธแค้นเป็นอันมาก

เขาจึงคิดอุบายใหม่ เขาปลอมตัวเป็นนักเดินทาง แล้วเข้าไปหาสารภังคมาณพ

“ท่านสารภังคมาณพ” พราหมณ์กล่าว “ข้ามาจากเมืองอันไกลโพ้น มีเรื่องจะมาแจ้งให้ท่านทราบ

“ภรรยาของท่าน นางปทุมวดี กำลังมีชู้กับชายอื่นอยู่”

สารภังคมาณพได้ฟังดังนั้น ก็ตกใจเป็นอย่างยิ่ง “ท่านพูดจริงหรือ”

“จริงแท้แน่นอน” พราหมณ์ยืนยัน “ข้าพเจ้าเห็นกับตาตนเอง”

สารภังคมาณพแม้จะเป็นผู้มีปัญญา แต่เมื่อได้ยินเรื่องเช่นนี้ ก็ย่อมเกิดความสงสัย และไม่สบายใจ

เขาจึงตัดสินใจแอบไปดูนางปทุมวดี

แต่ก่อนที่เขาจะไป นางปทุมวดีได้ทราบถึงแผนการของพราหมณ์ผู้นั้นเสียก่อน นางจึงวางแผนที่จะพิสูจน์ความบริสุทธิ์ของตนเอง

เมื่อสารภังคมาณพกลับมาถึงบ้าน เขาก็เห็นนางปทุมวดีกำลังนั่งร้องไห้อยู่

“แม่หญิง เหตุใดจึงร้องไห้” สารภังคมาณพถาม

“ท่านพี่” นางปทุมวดีกล่าว “มีเรื่องบางอย่างที่ข้าพเจ้าต้องขอให้ท่านเชื่อมั่นในตัวข้าพเจ้า”

นางจึงเล่านิทานเรื่องหนึ่งให้สารภังคมาณพฟัง เป็นเรื่องราวของหญิงสาวผู้บริสุทธิ์ ที่ถูกกล่าวหาว่าเป็นชู้ แต่ท้ายที่สุดความจริงก็ปรากฏ

เมื่อสารภังคมาณพได้ฟังเรื่องราว ก็เกิดความเข้าใจ และคลายความสงสัย

“แม่หญิง” สารภังคมาณพกล่าว “ข้าพเจ้าเชื่อมั่นในตัวเจ้าเสมอ

“สิ่งที่ข้าพเจ้าได้ยินมานั้น เป็นเพียงคำกล่าวหาที่มาจากบุคคลผู้มีจิตใจอันชั่วร้าย

“เราจะไม่ยอมให้พวกมันทำลายความสุขของเราได้”

ในเวลาต่อมา พราหมณ์ผู้นั้นก็ถูกจับได้ว่า เป็นผู้ปล่อยข่าวลืออันเป็นเท็จ

พระราชาทรงลงโทษพราหมณ์ผู้นั้นอย่างสาสม

สารภังคมาณพและนางปทุมวดีก็กลับมาครองรักกันอย่างมีความสุข

สารภังคมาณพได้บำเพ็ญบารมีต่างๆ อย่างต่อเนื่อง

เขามีเมตตาต่อสรรพสัตว์

เขาให้อภัยศัตรู

เขาไม่ยึดติดในทรัพย์สิน

เขาบำเพ็ญทาน ศีล ภาวนา

จนกระทั่งถึงแก่ชีวิต

คติธรรม

สารภังคชาดกสอนให้เราเห็นถึงความสำคัญของปัญญา การศึกษาเล่าเรียน และการนำความรู้ไปใช้ให้เกิดประโยชน์แก่ตนเองและผู้อื่น นอกจากนี้ยังสอนให้เห็นถึงความซื่อสัตย์สุจริต การมีเมตตาธรรม การให้อภัย และการไม่ย่อท้อต่ออุปสรรคต่างๆ แม้จะถูกใส่ร้ายป้ายสี ก็ต้องยืนหยัดในความถูกต้อง

บารมีที่บำเพ็ญ

พระโพธิสัตว์ในสารภังคชาดก ได้บำเพ็ญบารมีที่สำคัญหลายประการ ได้แก่

• ปัญญาบารมี: การศึกษาเล่าเรียนจนแตกฉาน และนำความรู้ไปใช้ในการแก้ไขปัญหาต่างๆ
• เมตตาบารมี: การช่วยเหลือผู้ตกทุกข์ได้ยาก การรักษาโรคร้าย
• ทานบารมี: การถวายทานแด่พระปัจเจกพุทธเจ้า
• ขันติบารมี: การอดทนต่อความเจ็บปวด การถูกใส่ร้าย และการล่อลวง
• สัจจบารมี: การยืนหยัดในความถูกต้อง และการพิสูจน์ความบริสุทธิ์
• อธิษฐานบารมี: การตั้งมั่นในคุณงามความดี และการบรรลุธรรม