สมนกททชาดก

สมนกททชาดก

ในกาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ณ แคว้นมคธ อันเป็นที่ตั้งแห่งเมืองราชคฤห์อันรุ่งเรือง ท่ามกลางป่าอันเขียวชอุ่มและอุดมสมบูรณ์ มีสระน้ำใสราวกระจกบานหนึ่ง ตั้งอยู่ไม่ไกลจากเชิงเขาอันเป็นที่อาศัยของเหล่าสัตว์ป่า สระน้ำแห่งนี้เป็นแหล่งน้ำสำคัญของเหล่าสรรพสัตว์ที่อาศัยอยู่บริเวณนั้น ไม่ว่าจะเป็นกวางที่ลงมากินน้ำในยามเช้า, ช้างที่ใช้โคลนพอกตัวคลายร้อนในยามบ่าย, หรือฝูงนกน้อยใหญ่ที่ร่อนลงมาจิกกินแมลงริมตลิ่ง

ในบรรดาสัตว์ทั้งหลายที่อาศัยอยู่รอบสระน้ำแห่งนี้ มีนกแขกเต้าฝูงหนึ่งอาศัยอยู่บนต้นไม้ใหญ่ใกล้ริมสระ นกแขกเต้าฝูงนี้มีหัวหน้าฝูงที่ชื่อว่า "สมนกททดาบส" เป็นนกแขกเต้าผู้มีปัญญา เฉลียวฉลาด และมีจิตใจอันเปี่ยมด้วยเมตตาธรรม สมัยที่เขายังเป็นดาบส เป็นผู้ทรงศีล มีจิตใจสงบ ยึดมั่นในธรรมะอันบริสุทธิ์ เมื่อได้จุติมาเกิดเป็นนกแขกเต้า เขาก็ยังคงรักษาคุณธรรมเหล่านั้นไว้ได้อย่างเต็มเปี่ยม

วันหนึ่ง ขณะที่สมนกททดาบสและฝูงนกกำลังพักผ่อนอยู่บนกิ่งไม้ ทันใดนั้นเอง ก็มีเสียงร้องอันโหยหวนดังมาจากในป่า เสียงนั้นเต็มไปด้วยความเจ็บปวดและสิ้นหวัง สมใจกททดาบสผู้มีจิตใจอ่อนโยน รีบเอ่ยปากถามเหล่าลูกนกในฝูง

"พวกเจ้าได้ยินเสียงนั่นหรือไม่? เสียงร้องนั่นช่างน่าเวทนาเสียจริง"

เหล่าลูกนกก็พยักหน้าพร้อมกัน บ้างก็ส่งเสียงร้องตอบอย่างกังวล

"ได้ยินเพคะ/ครับ ท่านหัวหน้าฝูง เสียงนั้นมาจากทิศตะวันตก ช่างเป็นเสียงที่ทรมานเหลือเกิน"

สมนกททดาบสครุ่นคิดอยู่ครู่หนึ่ง ใบหน้าอันฉลาดเฉลียวฉายแววเป็นกังวล แต่ในขณะเดียวกันก็แฝงไปด้วยความเด็ดเดี่ยว

"เราไม่สามารถนิ่งดูดายได้ แม้จะเป็นสัตว์อื่นที่กำลังทุกข์ทรมาน เราก็ควรที่จะเข้าไปช่วยเหลือ เมื่อเรามีกำลังพอ"

ว่าแล้ว สมใจกททดาบสก็สั่งให้เหล่าลูกนกเฝ้าถ้ำไว้ แล้วตนเองก็บินเดี่ยวเข้าไปในป่า ตามเสียงร้องอันโหยหวนนั้นไป

เมื่อบินลึกเข้าไปในป่า สมใจกททดาบสก็ยิ่งได้ยินเสียงร้องนั้นชัดเจนขึ้นเรื่อยๆ เขาบินผ่านต้นไม้สูงใหญ่ ผ่านเถาวัลย์ที่เลื้อยพัน บรรยากาศเริ่มหนาวเย็นลงเล็กน้อยเมื่อเข้าสู่ส่วนที่ลึกของป่า แสงแดดส่องผ่านใบไม้ลงมาเป็นลำ เป็นภาพที่ดูน่าพิศวง

ในที่สุด สมใจกททดาบสก็มาถึงยังลานโล่งแห่งหนึ่ง ที่นั่นเขาได้พบกับภาพอันน่าเวทนาที่สุดเท่าที่เคยพบเห็น ช้างพลายเชือกหนึ่ง กำลังนอนจมกองเลือด ร่างกายบอบช้ำจนแทบไม่เหลือสภาพเดิม มีลูกธนูที่เต็มไปด้วยพิษปักคาอยู่ที่สีข้างหลายดอก เลือดสีแดงสดไหลนองออกมาจากบาดแผล ช้างพลายตัวนั้นสิ้นเรี่ยวแรงที่จะยืน ลมหายใจแผ่วเบา ดวงตาเบิกโพลงด้วยความเจ็บปวด

สมใจกททดาบสลงเกาะบนกิ่งไม้ใกล้ๆ พลางมองดูช้างด้วยความสงสารอย่างสุดซึ้ง จิตใจของเขาเต็มไปด้วยความปวดร้าว เขาเห็นความทุกข์ทรมานของช้างอย่างชัดเจน

"โอ้... สหายผู้ทุกข์ยาก เจ้าคงจะเจ็บปวดสาหัสยิ่งนัก"

สมใจกททดาบสกล่าวด้วยเสียงอันแผ่วเบา

ช้างพลายได้ยินเสียง ก็พยายามใช้สายตาที่พร่ามัวมองไปยังทิศทางของเสียงนั้น มันเห็นนกแขกเต้าตัวเล็กๆ เกาะอยู่บนกิ่งไม้

"มีผู้ใดอยู่... โปรด... โปรดช่วยข้าด้วย..."

เสียงของช้างแหบพร่า

สมใจกททดาบสบินเข้าไปใกล้ช้างมากขึ้น

"ข้าคือสมนกททดาบส ข้ามาเพื่อช่วยเหลือท่าน หากแต่ข้าเป็นเพียงนกตัวเล็กๆ จะช่วยท่านได้อย่างไรกัน"

สมใจกททดาบสกล่าวด้วยความกังวล

ช้างพลายมองดูนกแขกเต้าด้วยความหวังริบหรี่

"ท่าน... ท่านมีเมตตา... นั่นก็ดีแล้ว... ข้า... ข้าถูกนายพรานยิง... พิษของลูกธนู... มันกำลังแผ่ซ่าน... ข้า... ข้าคงจะตายเสียแล้ว..."

ช้างพลายพยายามเล่าเรื่องราวด้วยความยากลำบาก

สมใจกททดาบสได้ยินดังนั้น ก็ยิ่งสงสาร

"อย่าเพิ่งสิ้นหวังนะสหาย ข้าจะพยายามช่วยเหลือท่านให้ถึงที่สุด"

สมใจกททดาบสกล่าวอย่างมุ่งมั่น

แต่แล้ว สมใจกททดาบสก็ตระหนักถึงปัญหาใหญ่ คือ เขาจะเอาลูกธนูที่มีพิษเหล่านี้ออกจากร่างของช้างได้อย่างไร ด้วยกำลังของนกเพียงลำพัง ย่อมเป็นไปไม่ได้

สมใจกททดาบสคิดค้นหาวิธีต่างๆ นานา จิตใจของเขาเต็มไปด้วยความพยายาม

"ถ้าเราถอนลูกธนูออก ลูกธนูเหล่านั้นก็อาจจะหลุดไปโดยที่ข้าไม่มีทางจัดการกับมันได้เลย... พิษร้ายกาจนี้... ต้องหาวิธีทำให้พิษเจือจางลงเสียก่อน"

สมใจกททดาบสคิดไปพลาง บินวนเวียนไปมา

ทันใดนั้นเอง แววตาของสมใจกททดาบสก็เปล่งประกายขึ้น เขานึกถึงบางสิ่งบางอย่าง

"ใช่แล้ว! พืชสมุนไพรบางชนิดมีสรรพคุณในการถอนพิษ! หากเรานำพืชเหล่านั้นมาบดให้ละเอียด แล้วผสมกับน้ำ แล้วค่อยๆ ป้อนให้ช้างดื่ม หรือนำไปทาแผล ชายก็อาจจะหายได้!"

สมใจกททดาบสคิดได้ดังนั้น ก็ไม่รอช้า เขาบอกให้ช้างพลายอดทน

"สหาย โปรดรอข้าสักครู่ ข้าจะไปหาพืชสมุนไพรที่มีสรรพคุณในการถอนพิษมาให้!"

สมใจกททดาบสกล่าวแล้วก็บินจากไปอย่างรวดเร็ว เขาบินย้อนกลับมาทางทิศที่เขาจากมา บินสำรวจป่าอย่างตั้งใจ สายตาของเขามองหาใบไม้ ดอกไม้ หรือรากไม้ที่มีลักษณะพิเศษ

เขาบินไปตามลำธาร มองหาพืชที่ขึ้นอยู่ริมน้ำ เมื่อพบพืชที่สงสัย เขาก็จะลงไปสำรวจอย่างละเอียด จนกระทั่งเขาพบต้นสมุนไพรชนิดหนึ่ง ที่มีใบสีเขียวเข้ม และมีดอกสีม่วงอ่อนแซมอยู่

"นี่แหละ! ข้าเคยได้ยินดาบสผู้เฒ่ากล่าวถึงพืชชนิดนี้ว่ามีสรรพคุณในการถอนพิษร้ายแรง! เราต้องเก็บมันมาให้ได้!"

สมใจกททดาบสพยายามใช้ปากและเล็บของเขาเด็ดเอาใบและดอกของสมุนไพรนั้นมา แต่ด้วยความที่เขาเป็นนก การจะเด็ดเอาพืชที่มีกิ่งก้านแข็งแรงนั้นเป็นเรื่องยากเย็นเหลือเกิน

เขาพยายามอยู่นาน กิ่งก้านของสมุนไพรก็ยังคงไม่ยอมหลุดออกมา

"โอ้... ข้าต้องทำอย่างไรดี... ช้างพลายกำลังรอข้าอยู่..."

สมใจกททดาบสรู้สึกท้อแท้เล็กน้อย

แต่แล้ว เขาก็หวนนึกถึงคำสอนของดาบสผู้เฒ่าเรื่องความเพียรพยายาม

"เราต้องไม่ยอมแพ้! เราต้องหาทางให้ได้!"

สมใจกททดาบสตัดสินใจใช้ความสามารถทั้งหมดที่มี เขาบินวนรอบต้นสมุนไพรนั้น ใช้ปีกอันแข็งแรงของเขากระแทกเข้ากับกิ่งก้านเบาๆ เพื่อให้ใบและดอกหลุดร่วงลงมา

เขาทำเช่นนั้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า จนในที่สุด ใบและดอกสมุนไพรจำนวนหนึ่งก็ร่วงหล่นลงมาสู่พื้นดิน

สมใจกททดาบสไม่รอช้า เขาก้มลงใช้ปากคาบเอาใบและดอกสมุนไพรเหล่านั้นมาทีละน้อย พยายามคาบมาให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้

เมื่อได้สมุนไพรมาแล้ว สมใจกททดาบสก็รีบบินกลับไปยังที่ที่ช้างพลายรออยู่

เมื่อไปถึง เขาเห็นช้างพลายยังคงนอนจมกองเลือดอยู่เช่นเดิม แต่แววตาของมันดูมีความหวังมากขึ้นเมื่อเห็นสมใจกททดาบสกลับมา

"ท่านกลับมาแล้ว! ข้า... ข้าดีใจยิ่งนัก"

สมใจกททดาบสลงเกาะบนกิ่งไม้แล้วพูด

"ข้าได้สมุนไพรที่ท่านต้องการมาแล้ว ตอนนี้เราต้องบดมันให้ละเอียด"

แต่ปัญหาก็กลับมาอีกครั้ง สมใจกททดาบสจะบดสมุนไพรได้อย่างไร?

สมใจกททดาบสคิดอีกครั้ง เขาเห็นก้อนหินก้อนเล็กๆ อยู่ใกล้ๆ

"ข้าจะใช้ก้อนหินนี่แหละ!"

สมใจกททดาบสใช้ปากคาบเอาใบและดอกสมุนไพรมาวางบนก้อนหิน แล้วใช้ก้อนหินอีกก้อนหนึ่งทุบลงไปอย่างแรง

เสียง "ครืนๆ" ดังขึ้น สมุนไพรเริ่มละเอียดขึ้นเรื่อยๆ

เขาทำเช่นนั้นซ้ำๆ จนสมุนไพรกลายเป็นผงละเอียด

จากนั้น สมใจกททดาบสก็บินไปยังลำธารใกล้ๆ ใช้ปากตักน้ำขึ้นมาทีละน้อย แล้วผสมกับผงสมุนไพรที่เขาบดไว้

เมื่อได้น้ำสมุนไพรที่ข้นดีแล้ว สมใจกททดาบสก็บินกลับมาหาช้างพลาย

"สหาย ข้าได้น้ำสมุนไพรที่ช่วยถอนพิษแล้ว ตอนนี้ท่านต้องดื่มมันเข้าไป"

สมใจกททดาบสค่อยๆ ป้อนน้ำสมุนไพรนั้นให้แก่ช้างพลาย โดยใช้ปากของเขาตักน้ำทีละน้อย แล้วป้อนเข้าไปในปากของช้าง

เป็นกระบวนการที่ยากลำบากและใช้เวลานาน สมใจกททดาบสต้องบินไปตักน้ำมาผสมสมุนไพร และป้อนให้ช้างเป็นครั้งๆ

หลังจากดื่มน้ำสมุนไพรไปได้สักพัก ช้างพลายก็เริ่มรู้สึกดีขึ้นเล็กน้อย

"ท่าน... ข้า... รู้สึกดีขึ้น... พิษ... มันคลายลงแล้ว..."

ช้างพลายกล่าวด้วยเสียงที่ค่อยๆ มีแรงขึ้น

สมใจกททดาบสดีใจมาก แต่เขาก็รู้ว่ายังไม่พอ

"เราต้องถอนลูกธนูออกด้วย! แต่ข้าจะทำอย่างไรดี..."

สมใจกททดาบสครุ่นคิดอีกครั้ง

ช้างพลายซึ่งเริ่มมีแรงมากขึ้น พยายามขยับตัว

"ข้า... ข้าจะลอง... ลองดันมันออกเอง..."

ช้างพลายพยายามใช้ลำตัวของมัน ดันเข้ากับต้นไม้ใกล้ๆ เพื่อให้ลูกธนูที่ปักอยู่หลุดออกมา

สมใจกททดาบสเห็นดังนั้น ก็รีบบอก

"ใช่แล้ว! สหาย! ท่านต้องทำเช่นนั้น! ข้าจะช่วยประคองท่าน!"

สมใจกททดาบสบินเข้าไปใกล้ช้างพลาย เขาใช้ปีกของเขาประคองกิ่งไม้บางส่วน เพื่อให้ช้างสามารถใช้แรงดันได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

ช้างพลายใช้แรงทั้งหมดที่มี ดันตัวเข้ากับต้นไม้ เสียง "กึกๆ" ดังขึ้น

ในที่สุด ลูกธนูที่ปักอยู่ก็ค่อยๆ หลุดออกมาทีละดอก

เมื่อลูกธนูหลุดออกมา ช้างพลายก็ส่งเสียงร้องด้วยความเจ็บปวด แต่ในขณะเดียวกันก็มีแววตาแห่งความโล่งใจ

สมใจกททดาบสบินเข้าไปใกล้แผลของช้าง

"บาดแผลของท่านยังต้องรักษา ข้าจะใช้สมุนไพรนี้ทาให้ท่าน"

สมใจกททดาบสใช้ปากคาบเอาน้ำสมุนไพรที่เหลืออยู่ ค่อยๆ ป้อนและทาลงบนบาดแผลของช้าง

เขาทำเช่นนั้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า เป็นเวลาหลายวัน

ในระหว่างที่สมใจกททดาบสกำลังช่วยเหลือช้างอยู่นั้น เหล่าลูกนกที่อยู่เฝ้าถ้ำก็เริ่มเป็นห่วง

"ท่านหัวหน้าฝูงหายไปนานมากเลย พวกเราเป็นห่วงท่าน"

ลูกนกตัวหนึ่งกล่าว

"เราควรจะตามไปดูกันดีกว่า"

ลูกนกอีกตัวเสนอ

ด้วยความห่วงใยในตัวหัวหน้าฝูง พวกมันจึงพากันบินตามรอยสมใจกททดาบสไป

เมื่อมาถึงที่เกิดเหตุ เหล่าลูกนกก็ต้องตกตะลึงกับภาพที่เห็น

"ท่านหัวหน้าฝูง! ท่านกำลังช่วยช้างพลาย!"

เหล่าลูกนกร้องออกมาด้วยความประหลาดใจ

สมใจกททดาบสเห็นลูกนกมา ก็ยิ้มออกมา

"พวกเจ้ามาแล้วหรือ? ข้ากำลังช่วยเหลือสหายผู้หนึ่ง"

สมใจกททดาบสอธิบาย

เหล่าลูกนกมองดูสภาพของช้างพลาย แล้วก็เข้าใจ

"ท่านหัวหน้าฝูง ช่างเป็นผู้มีจิตใจเมตตายิ่งนัก!"

พวกมันกล่าวชื่นชม

จากนั้น เหล่าลูกนกก็เข้ามาช่วยสมใจกททดาบส พวกมันช่วยกันหาใบไม้แห้งมาทำเป็นที่นอนให้ช้างพลาย และช่วยกันหาอาหารมาให้ช้าง

ด้วยการดูแลของสมใจกททดาบสและเหล่าลูกนก ช้างพลายก็ค่อยๆ ฟื้นฟูร่างกาย

เมื่อช้างพลายแข็งแรงดีแล้ว มันก็ลุกขึ้นยืนได้

"ท่าน... สมใจกททดาบส... ท่านได้ช่วยชีวิตข้าไว้... ข้า... ข้าจะไม่มีวันลืมบุญคุณท่านเลย"

ช้างพลายกล่าวด้วยความซาบซึ้ง

"ท่านไม่ต้องกล่าวเช่นนั้นสหาย การช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์และสัตว์โลกด้วยกันเป็นหน้าที่ของเราทุกคน"

สมใจกททดาบสกล่าวอย่างอ่อนโยน

ช้างพลายโค้งคำนับสมใจกททดาบสอย่างนอบน้อม แล้วจากไป

สมใจกททดาบสและเหล่าลูกนกมองตามหลังช้างพลายไป

"เราทำความดีสำเร็จแล้ว"

สมใจกททดาบสกล่าว

พวกมันกลับไปยังที่อยู่ของตนเอง

คติธรรม

ความเมตตา การไม่รังเกียจเผ่าพันธุ์ การช่วยเหลือผู้ตกทุกข์ได้ยากโดยไม่หวังผลตอบแทน เป็นคุณธรรมอันประเสริฐที่นำมาซึ่งความสุขและความเจริญ

บารมีที่บำเพ็ญ

ในชาตินี้ สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงบำเพ็ญ อุปกติกกุศลบารมี (การช่วยเหลือผู้อื่น) และ ขันติบารมี (ความอดทน) โดยการช่วยเหลือช้างพลายที่ตกทุกข์ได้ยาก โดยไม่เห็นแก่ความเหน็ดเหนื่อยและอันตราย