มหาสีลวชาดก

มหาสีลวชาดก

ณ แคว้นมคธ อันเป็นอาณาจักรอันรุ่งเรืองแห่งชมพูทวีปนั้น มีพระเจ้ามหาปนะ เป็นผู้ทรงทศพิธราชธรรม ปกครองอาณาประชาราษฎร์ด้วยความผาสุก แต่ในอีกฟากหนึ่งของอาณาจักร เป็นป่าอันกว้างใหญ่ไพศาล เต็มไปด้วยพฤกษานานาพันธุ์ และสัตว์ป่านานาชนิด ที่ซึ่งแสงแดดส่องลอดกิ่งไม้ลงมาเป็นลำๆ สร้างม่านเงาอันสวยงาม ชวนให้ผู้พบเห็นหลงใหล

ในป่าอันสงบเงียบแห่งนี้ มีพราหมณ์ผู้หนึ่งนามว่า "สีละ" อาศัยอยู่กับภรรยาอันเป็นที่รัก แม้พราหมณ์สีละจะมีฐานะยากจน แต่ก็เป็นผู้มีศีลธรรมอันดีงาม เคร่งครัดในวัตรปฏิบัติ ไม่เบียดเบียนผู้อื่น และประกอบอาชีพสุจริตเลี้ยงชีวิต วันหนึ่ง ในขณะที่พราหมณ์สีละกำลังหาอาหารอยู่ในป่า เขาพลันได้ยินเสียงร้องอันโหยหวนดังมาจากพุ่มไม้

"โอ้... ใครก็ได้... โปรดช่วยข้าด้วย! ข้ากำลังจะตาย!"

ด้วยความมีจิตเมตตา พราหมณ์สีละรีบวิ่งเข้าไปดู ก็พบกับสุนัขจิ้งจอกตัวหนึ่งที่ขาข้างหนึ่งติดบ่วงของนายพราน มันดิ้นรนอย่างทรมาน ดวงตาเบิกกว้างด้วยความเจ็บปวดและหวาดกลัว

พราหมณ์สีละรู้สึกสงสารเป็นอย่างยิ่ง เขาค่อยๆ เข้าไปใกล้ สุนัขจิ้งจอกเห็นคนก็ยิ่งตกใจ แต่น้ำเสียงของพราหมณ์สีละนั้นอ่อนโยน ทำให้มันพอจะคลายความกลัวลงบ้าง

"อย่ากลัวไปเลย สหาย ข้าจะช่วยเจ้าเอง"

พราหมณ์สีละค่อยๆ ปลดบ่วงออกจากขาของสุนัขจิ้งจอกอย่างระมัดระวัง เมื่อเป็นอิสระ สุนัขจิ้งจอกก็กระโดดถอยหลังไปเล็กน้อย ก่อนจะมองพราหมณ์สีละด้วยแววตาที่เต็มไปด้วยความซาบซึ้ง

"ท่านผู้มีพระคุณ ข้าพเจ้าขอขอบพระคุณท่านเป็นอย่างสูงที่ช่วยชีวิตข้าพเจ้าไว้ ข้าพเจ้าไม่รู้จะตอบแทนบุญคุณท่านได้อย่างไร"

พราหมณ์สีละยิ้ม

"ไม่เป็นไรหรอก สหาย การช่วยเหลือผู้ตกทุกข์ได้ยากนั้น เป็นหน้าที่ของทุกคน ข้าเพียงทำในสิ่งที่ควรทำ"

สุนัขจิ้งจอกได้ยินดังนั้น ก็ยิ่งเลื่อมใสในความมีศีลธรรมของพราหมณ์สีละ มันจึงกล่าวต่อ

"ท่านช่างเป็นผู้มีจิตใจประเสริฐยิ่งนัก หากท่านประสงค์สิ่งใด โปรดบอกมาเถิด ข้าพเจ้าจะพยายามหามาให้ท่านให้ได้"

พราหมณ์สีละครุ่นคิดอยู่ครู่หนึ่ง เขามีทรัพย์สินไม่มากนัก แต่ก็เพียงพอต่อการดำรงชีวิต แต่หากมีทรัพย์สินเพิ่มขึ้น เขาก็จะได้ช่วยเหลือผู้อื่นได้มากขึ้น

"ถ้าเช่นนั้น เจ้าพอจะให้คำแนะนำแก่ข้าพเจ้าได้หรือไม่ว่า ในป่าแห่งนี้ มีแหล่งอาหารหรือสมบัติอันใดที่ข้าพเจ้าจะสามารถหามาได้โดยไม่เบียดเบียนผู้อื่น?"

สุนัขจิ้งจอกฟังแล้วก็ฉลาดใจ มันรู้ดีว่าในป่าแห่งนี้มีสิ่งล้ำค่าที่ซ่อนอยู่มากมาย แต่เป็นที่รู้กันในหมู่สัตว์ว่า ห้ามผู้ใดเข้าไปเก็บเกี่ยว หากไม่ได้รับอนุญาต

"ท่านผู้มีพระคุณ ในป่าลึกแห่งนี้ มีต้นไม้ชนิดหนึ่งซึ่งออกผลเป็นแก้วผลึกอันวิเศษ ผลของมันส่องแสงระยิบระยับราวกับเพชรพลอย หากนำไปขาย ก็จะได้ทรัพย์สินมากมาย แต่ทว่า... ต้นไม้นี้ตั้งอยู่ในเขตแดนของยักษ์ตนหนึ่ง ซึ่งดุร้ายยิ่งนัก ไม่มีผู้ใดกล้าเข้าไปใกล้เลย"

พราหมณ์สีละฟังดังนั้น ก็ยิ่งสนใจในคำบอกเล่า

"ยักษ์ตนนั้นมีรูปร่างเป็นอย่างไร และอาศัยอยู่ที่ใด?"

สุนัขจิ้งจอกอธิบายลักษณะของยักษ์ และบอกเส้นทางไปยังต้นไม้ผลึกนั้นอย่างละเอียด พราหมณ์สีละจึงกล่าวลา พร้อมกับบอกว่าเขาจะลองไปดู

เมื่อพราหมณ์สีละกลับถึงบ้าน เขาก็เล่าเรื่องราวที่พบกับสุนัขจิ้งจอกและต้นไม้ผลึกให้ภรรยาฟัง ภรรยาของเขาก็รู้สึกตื่นเต้นและเห็นด้วยที่จะให้สามีลองเสี่ยงโชค

รุ่งเช้า พราหมณ์สีละเตรียมเสบียงเล็กน้อย และออกเดินทางไปยังป่าลึกตามคำบอกเล่าของสุนัขจิ้งจอก การเดินทางนั้นยากลำบาก เต็มไปด้วยหนามแหลมและเถาวัลย์อันรกทึบ แต่ด้วยความมุ่งมั่น พราหมณ์สีละก็เดินทางมาถึงบริเวณที่สุนัขจิ้งจอกบอก

ทันทีที่เขาเห็นต้นไม้ผลึกนั้น เขาก็ต้องตะลึง ดวงตาของเขาเบิกกว้างด้วยความอัศจรรย์ ต้นไม้ต้นนั้นสูงตระหง่าน ลำต้นสีเงินยวง กิ่งก้านแผ่สยาย และที่ปลายกิ่งนั้น มีผลสีทองอร่ามสุกปลั่ง แสงสะท้อนจากผลึกเหล่านั้นสว่างไสวไปทั่วบริเวณ ราวกับมีอัญมณีมาประดับประดา

แต่ทว่า... เสียงคำรามอันกึกก้องก็ดังขึ้น พร้อมกับการปรากฏตัวของยักษ์ตนหนึ่ง ร่างกายมหึมา ผิวสีดำทะมึน ดวงตาแดงก่ำราวกับไฟ และมีเขี้ยวอันแหลมคม

"แก! กล้าดียังไง มาบุกรุกดินแดนของข้า!"

เสียงของยักษ์ดังสนั่นหวั่นไหว จนแผ่นดินสะเทือน พราหมณ์สีละตกใจแทบสิ้นสติ แต่ด้วยสติสัมปชัญญะอันดี เขาพยายามตั้งสติ และกล่าวตอบด้วยน้ำเสียงอันสงบนิ่ง

"ข้าพเจ้า... ข้าพเจ้ามิได้มีเจตนาจะบุกรุกท่านเลย ท่านยักษ์ผู้ทรงอำนาจ ข้าพเจ้าเพียงแต่... ได้ยินเรื่องราวเกี่ยวกับต้นไม้ผลึกนี้ และใคร่ขออนุญาตเก็บเกี่ยวผลของมันเพียงเล็กน้อย เพื่อนำไปขายเลี้ยงชีพ"

ยักษ์หัวเราะเสียงดังราวกับฟ้าผ่า

"ฮ่า ฮ่า ฮ่า! เจ้ามนุษย์น้อยเอ๋ย! เจ้าคิดว่าจะขอร้องข้า แล้วข้าจะยอมหรืออย่างไร! ผลึกเหล่านี้เป็นของข้า! และข้าไม่เคยให้แก่ผู้ใด!"

พราหมณ์สีละเห็นว่าการขอร้องไม่เป็นผล จึงคิดหาวิธีอื่น เขาจึงกล่าวอย่างเฉลียวฉลาด

"ท่านยักษ์ผู้ยิ่งใหญ่ หากท่านอนุญาตให้ข้าพเจ้าเก็บผลึกไปเพียงเล็กน้อย ข้าพเจ้าก็จะนำเงินที่ได้ไปทำบุญ เพื่ออุทิศส่วนกุศลให้แก่ท่าน ท่านก็จะได้อานิสงส์ผลบุญนั้นด้วย มิใช่หรือ?"

ยักษ์เงียบไปครู่หนึ่ง มันไม่เคยมีใครมาพูดจาดีๆ เช่นนี้มาก่อน ปกติแล้วมีแต่นักผจญภัยที่พยายามจะมาขโมยผลึกของมัน

"ทำบุญ... แกจะทำบุญให้ข้า? แล้วแกจะทำบุญอย่างไร?"

พราหมณ์สีละอธิบายแผนการของเขาอย่างละเอียด เขาจะนำผลึกไปขาย แล้วนำเงินที่ได้ไปสร้างโรงทาน เลี้ยงดูคนยากจน และทำสาธารณกุศลต่างๆ

ยักษ์ครุ่นคิดอีกครั้ง มันรู้สึกทึ่งในความมีน้ำใจของพราหมณ์สีละ แม้ตนเองจะเป็นยักษ์ที่ดุร้าย แต่พราหมณ์ผู้นี้กลับคิดถึงประโยชน์ส่วนตนของมันด้วย

"เอาล่ะ! ถ้าเช่นนั้น ข้าจะให้โอกาสเจ้า! เจ้าเก็บผลึกไปได้เท่าที่เจ้าจะแบกไหว แต่มีข้อแม้ว่า... เจ้าต้องกลับมาเล่าเรื่องราวการทำบุญของเจ้าให้ข้าฟังเป็นประจำ"

พราหมณ์สีละรู้สึกดีใจเป็นอย่างยิ่ง เขาโค้งคำนับยักษ์อย่างนอบน้อม

"ข้าพเจ้าขอขอบพระคุณท่านอย่างสูง ท่านยักษ์ผู้ใจดี ข้าพเจ้าจะรักษาคำพูดของท่านอย่างแน่นอน"

พราหมณ์สีละจึงค่อยๆ เก็บผลึกแก้วจากต้นไม้มาจนเต็มย่าม เขารู้สึกได้ถึงน้ำหนักที่เพิ่มขึ้น แต่ก็ไม่ย่อท้อ เขาแบกย่ามผลึกอันมีค่ากลับบ้าน

เมื่อกลับถึงบ้าน ภรรยาของเขาก็ดีใจเป็นอย่างยิ่ง ทั้งสองช่วยกันนำผลึกแก้วไปขายในเมือง พวกเขาได้เงินมาเป็นจำนวนมาก เพียงพอที่จะสร้างบ้านใหม่ และใช้ชีวิตอย่างสุขสบาย

แต่พราหมณ์สีละไม่เคยลืมคำสัญญา เขาได้นำเงินส่วนหนึ่งไปสร้างโรงทาน และบริจาคให้แก่ผู้ยากไร้ตามที่ได้กล่าวไว้

ทุกๆ เดือน พราหมณ์สีละก็จะเดินทางกลับไปยังป่าลึก เพื่อเล่าเรื่องราวความคืบหน้าของการทำบุญของเขาให้ยักษ์ฟัง ยักษ์ฟังแล้วก็รู้สึกปลาบปลื้มใจเป็นอย่างยิ่ง มันไม่เคยคิดว่าจะมีมนุษย์ผู้ใดมีจิตใจดีงามเช่นนี้

วันเวลาผ่านไป พราหมณ์สีละได้ทำบุญกุศลมากมาย ทำให้เขามีชื่อเสียงในด้านความดีงาม เป็นที่รักของคนทั้งเมือง

ส่วนยักษ์ เมื่อได้ฟังเรื่องราวการทำบุญของพราหมณ์สีละทุกเดือน จิตใจของมันก็ค่อยๆ อ่อนโยนลง ความดุร้ายลดน้อยลง มันเริ่มเข้าใจถึงความสุขของการได้เป็นผู้ให้

ครั้งหนึ่ง พระเจ้ามหาปนะ ทรงทราบข่าวถึงความร่ำรวยและความดีงามของพราหมณ์สีละ จึงมีรับสั่งให้เรียกตัวพราหมณ์สีละเข้าเฝ้า เมื่อมาถึง พราหมณ์สีละก็ถวายบังคมพระราชา

"เราได้ยินกิตติศัพท์ความดีงามของท่าน และทราบว่าท่านร่ำรวยขึ้นอย่างรวดเร็ว ท่านได้ทรัพย์สินมาจากที่ใด?"

พราหมณ์สีละจึงเล่าเรื่องราวทั้งหมด ตั้งแต่พบสุนัขจิ้งจอก ได้รับคำแนะนำ ไปจนถึงการพบยักษ์ และการทำบุญกุศลต่างๆ

พระเจ้ามหาปนะทรงฟังแล้วก็ประหลาดพระทัยในความซื่อสัตย์และความมีศีลธรรมของพราหมณ์สีละ

"ท่านช่างเป็นผู้มีคุณธรรมอันประเสริฐยิ่งนัก เราไม่เคยพบเห็นผู้ใดเช่นนี้มาก่อน"

พระเจ้ามหาปนะทรงเลื่อมใสในตัวพราหมณ์สีละเป็นอย่างยิ่ง จึงทรงพระราชทานตำแหน่งเป็นข้าราชบริพาร และให้ความช่วยเหลือในการทำบุญกุศลต่างๆ

พราหมณ์สีละได้ใช้ชีวิตอย่างมีความสุข และดำรงตนอยู่ในคุณธรรมตลอดไป

คติธรรม

ความซื่อสัตย์สุจริต และการมีจิตใจเมตตาช่วยเหลือผู้อื่น แม้ในยามที่ตนเองยากจน ก็จะนำมาซึ่งผลบุญอันประเสริฐ และความเจริญรุ่งเรืองในภายหลัง

บารมีที่บำเพ็ญ

ทานบารมี, ศีลบารมี, เมตตาบารมี, สัจบารมี