มหานีลชาดก

มหานีลชาดก

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว เมื่อครั้งพระโพธิสัตว์ยังทรงบำเพ็ญพระบารมีเป็นพญานาคราชผู้ทรงคุณอันยิ่งใหญ่ ณ ถ้ำแห่งหนึ่งในป่าหิมพานต์ ที่ซึ่งหมอกลงหนาทึบปกคลุมอาณาบริเวณ ดุจม่านแห่งความลี้ลับ กาลเวลานั้นเป็นยุคที่เหล่ามนุษย์ยังคงมีความเลื่อมใสในพระพุทธศาสนา และการบำเพ็ญบารมีเป็นคุณธรรมสูงสุด

พญานาคราช หรือที่รู้จักกันในนาม "มหานีลนาคราช" ทรงประทับอยู่ในนาคพิภพอันวิจิตรตระการตา ผนังถ้ำของพระองค์ประดับประดาด้วยอัญมณีหลากสีสัน ส่องประกายระยิบระยับราวกับดวงดาวนับพัน มหานีลนาคราชทรงมีพระวรกายสีครามเข้ม งามสง่า ทรงมีเกล็ดสีเงินยวงที่ส่องแสงเมื่อกระทบแสง และมีพระเศียรประดับด้วยมณีอันล้ำค่า พระองค์ทรงเป็นนาคราชผู้ทรงปัญญา ทรงคุณธรรม และมีเมตตาธรรมอันหาที่สุดมิได้

ในอาณาเขตของนาคพิภพนั้น ยังมีเหล่าบริวารนาคผู้ซื่อสัตย์ และมี "อุภีนาก" เป็นนาคราชองค์หนึ่งที่สนิทสนมกับมหานีลนาคราชเป็นอย่างยิ่ง อุภีนากเป็นนาคราชผู้ทรงอำนาจ แต่ก็มักจะแฝงไว้ด้วยความทะเยอทะยาน

วันหนึ่ง ขณะที่มหานีลนาคราชทรงกำลังสำรวจอาณาเขตของพระองค์ ทรงได้ยินเสียงร้องไห้โหยหวนมาจากเบื้องบน ปรากฏว่าเป็นเสียงของ "นกยูง" ตัวหนึ่ง ซึ่งตกลงมาจากกิ่งไม้ใหญ่และได้รับบาดเจ็บสาหัส ปีกข้างหนึ่งของมันฉีกขาด เลือดไหลซึมออกมาไม่หยุด นกยูงตัวนั้นตกอยู่ในความหวาดกลัวและสิ้นหวัง

มหานีลนาคราชทรงเห็นดังนั้น ก็ทรงบังเกิดความเวทนา จึงเสด็จขึ้นไปหานกยูงตัวนั้นอย่างรวดเร็ว

"ดูก่อนสหายผู้น่าสงสาร เจ้าเป็นอะไรไป เหตุใดจึงร้องไห้เช่นนี้"

มหานีลนาคราชทรงถามด้วยน้ำเสียงอ่อนโยน

"ข้าแต่พระองค์ ข้าพเจ้าคือนกยูงผู้หลงทาง และเมื่อครู่ข้าพเจ้าก็พลัดตกลงมาจากกิ่งไม้ใหญ่ ทำให้ปีกข้าพเจ้าบาดเจ็บสาหัส ข้าพเจ้าไม่สามารถบินได้อีกต่อไป ข้าพเจ้ากลัวว่าจะเป็นอันตรายถึงชีวิต"

นกยูงตอบด้วยเสียงสั่นเครือ

มหานีลนาคราชทรงกวาดพระเนตรมองปีกของนกยูง แล้วทรงตรัสว่า

"อย่าได้กังวลไปเลยสหาย ข้าพเจ้าจะช่วยเจ้าเอง"

ว่าแล้วมหานีลนาคราชก็ทรงคลายพิษร้ายออกจากพระองค์ แล้วทรงใช้พิษนั้นค่อยๆ ประทับบนปีกที่บาดเจ็บของนกยูง พิษของมหานีลนาคราชนั้นมีฤทธิ์ในการรักษาชั้นยอด เมื่อสัมผัสกับบาดแผล พิษก็เริ่มทำงาน ทำให้เลือดหยุดไหล และเนื้อเยื่อที่ฉีกขาดก็ค่อยๆ สมานเข้าหากัน

นกยูงรู้สึกถึงความเย็นและความสบายที่แผ่ซ่านไปทั่วปีกที่บาดเจ็บ มันเงยหน้ามองมหานีลนาคราชด้วยความประหลาดใจและความซาบซึ้ง

"ข้าแต่พระองค์ ท่านช่วยชีวิตข้าพเจ้าไว้ ข้าพเจ้าจะตอบแทนบุญคุณท่านได้อย่างไร"

นกยูงกล่าวด้วยความปลื้มปีติ

"การที่เจ้าหายจากความเจ็บปวด และมีชีวิตรอดต่อไปได้ นั่นแหละคือสิ่งตอบแทนอันสูงสุดแล้วสำหรับข้าพเจ้า"

มหานีลนาคราชทรงตอบด้วยรอยยิ้ม

หลังจากนั้น มหานีลนาคราชก็ทรงดูแลนกยูงจนกว่าจะหายดี และทรงอนุญาตให้นกยูงอาศัยอยู่ในอาณาเขตของพระองค์ชั่วคราว เพื่อให้นกยูงได้พักฟื้นอย่างเต็มที่ นกยูงรู้สึกปลอดภัยและมีความสุขที่ได้อยู่ภายใต้การคุ้มครองของมหานีลนาคราช

ขณะเดียวกัน อุภีนากราช ซึ่งเป็นสหายของมหานีลนาคราช ทราบข่าวว่ามีนกยูงตัวหนึ่งได้รับการรักษาจนหายดีจากมหานีลนาคราช อุภีนากก็เกิดความสงสัย และเริ่มมีใจอิจฉา

"มหานีลนาคราชนั้นมีพลังอำนาจมากเกินไป เขาไม่ควรมีเมตตาต่อสัตว์อื่นที่ไม่ใช่พวกนาค เขาควรจะใช้พลังของตนเองเพื่อสร้างความยิ่งใหญ่ให้กับเผ่าพันธุ์นาคของเรา"

อุภีนากคิดในใจ

อุภีนากจึงแอบไปหานกยูงตัวนั้นขณะที่มันกำลังพักผ่อนอยู่

"เจ้าคือนกยูงที่มหานีลนาคราชรักษาใช่หรือไม่"

อุภีนากถามด้วยน้ำเสียงเย็นชา

"ใช่แล้ว ท่านคือใคร"

นกยูงตอบอย่างระแวง

"ข้าคืออุภีนากราช ผู้มีอำนาจยิ่งกว่ามหานีลนาคราชเสียอีก ข้ารู้ดีว่ามหานีลนาคราชรักษาเจ้าด้วยพิษ แต่พิษนั้นจะส่งผลเสียต่อเจ้าในระยะยาว เจ้าจะค่อยๆ อ่อนแอลง และสุดท้ายก็จะต้องตายไป"

อุภีนากกล่าวพร้อมกับรอยยิ้มที่ดูเหี้ยมเกรียม

นกยูงได้ยินดังนั้นก็ตกใจเป็นอย่างมาก มันเริ่มหวาดกลัวมหานีลนาคราช

"เป็นไปได้อย่างไร ท่านหลอกข้าใช่หรือไม่"

นกยูงกล่าวอย่างไม่เชื่อ

"ข้าไม่เคยโกหกใคร เจ้าลองสังเกตดูสิว่าหลังจากนี้เจ้าจะรู้สึกอย่างไร"

อุภีนากกล่าว แล้วก็จากไป ทิ้งให้นกยูงตกอยู่ในความกังวล

เมื่อมหานีลนาคราชเสด็จมาเยี่ยม นกยูงก็รีบถามด้วยความหวาดกลัว

"ข้าแต่พระองค์ พิษของท่านจะทำให้ข้าพเจ้าอ่อนแอและตายไปจริงหรือ"

มหานีลนาคราชทรงแปลกใจที่ได้ยินเช่นนั้น

"ใครบอกเจ้าเช่นนั้น"

พระองค์ตรัสถาม

"อุภีนากราช ท่านบอกข้าพเจ้ามาเช่นนั้น"

นกยูงตอบ

มหานีลนาคราชทรงทราบทันทีว่าอุภีนากกำลังพยายามใส่ร้ายพระองค์

"อย่าได้หลงเชื่อคำพูดของอุภีนากเลยสหาย พิษของข้าพเจ้ามีคุณในการรักษาเท่านั้น ไม่มีพิษภัยอันใดต่อชีวิตเจ้าเลยตรงกันข้าม มันจะช่วยให้เจ้าแข็งแรงขึ้น"

มหานีลนาคราชทรงอธิบาย

แต่นกยูงที่ถูกอุภีนากทำให้หวาดกลัวไปแล้ว ก็ไม่เชื่อคำอธิบายของมหานีลนาคราชอีกต่อไป

"ข้าไม่เชื่อท่านอีกต่อไปแล้ว ท่านกำลังโกหกข้าพเจ้า"

นกยูงตะโกน แล้วก็รีบวิ่งหนีไป

มหานีลนาคราชทรงรู้สึกเสียพระทัยเป็นอย่างมาก แต่ก็ทรงเข้าใจในความกลัวของนกยูง

อุภีนากเมื่อเห็นว่าแผนการของตนสำเร็จ ก็ยิ่งได้ใจ มันจึงวางแผนที่จะกำจัดมหานีลนาคราช

อุภีนากได้ไปพบกับยักษ์ตนหนึ่งที่มีรูปร่างน่าเกลียดน่ากลัว และมีนิสัยโหดร้ายชื่อ "กาฬะ" อุภีนากได้เสนอทรัพย์สมบัติอันมีค่าจำนวนมากให้กับกาฬะยักษ์ เพื่อให้ช่วยกำจัดมหานีลนาคราช

"ข้าต้องการให้เจ้าร่วมมือกับข้า เพื่อกำจัดมหานีลนาคราชเสีย เขาเป็นอุปสรรคต่อการขึ้นเป็นใหญ่ของข้า"

อุภีนากกล่าว

"ข้าจะทำเพื่อแลกกับสมบัติของเจ้า"

กาฬะยักษ์ตอบตกลง

อุภีนากและกาฬะยักษ์จึงวางแผนการร้ายร่วมกัน โดยอุภีนากจะลวงมหานีลนาคราชให้ออกมานอกถ้ำ แล้วกาฬะยักษ์ก็จะเข้าโจมตี

ในวันรุ่งขึ้น อุภีนากก็ไปหามหานีลนาคราช

"ท่านพี่มหานีล ข้ามีข่าวร้าย นกยูงตัวนั้นกำลังจะถูกพวกมนุษย์จับตัวไป พวกเขากำลังจะทำร้ายมัน"

อุภีนากกล่าวด้วยท่าทางตื่นตระหนก

มหานีลนาคราชทรงได้ยินดังนั้น ก็ทรงตกพระทัยเป็นอย่างยิ่ง

"อะไรนะ! เราต้องรีบไปช่วยมัน"

พระองค์ตรัสอย่างร้อนรน

มหานีลนาคราชรีบเสด็จออกจากถ้ำตามอุภีนากไป โดยไม่ทันได้ระมัดระวัง

เมื่อออกมาถึงบริเวณที่นัดหมาย ก็ปรากฏว่าไม่มีมนุษย์คนใดอยู่ที่นั่น มีเพียงกาฬะยักษ์ที่ซุ่มรออยู่

กาฬะยักษ์พุ่งเข้าโจมตีมหานีลนาคราชอย่างไม่ทันตั้งตัว

"แก! ไอ้พวกนาคผู้อ่อนแอ!"

กาฬะยักษ์ตะโกน

มหานีลนาคราชทรงตกใจ แต่ก็ทรงตั้งสติได้ พระองค์ทรงต่อสู้กับกาฬะยักษ์อย่างกล้าหาญ

การต่อสู้เป็นไปอย่างดุเดือด มหานีลนาคราชทรงใช้ฤทธิ์เดชของพระองค์ต่อสู้กับกาฬะยักษ์อย่างสุดกำลัง

ในขณะที่การต่อสู้กำลังดำเนินไป นกยูงตัวนั้นก็ปรากฏตัวขึ้น

"ข้าเสียใจที่หลงเชื่อคำพูดของอุภีนาก ข้ามาเพื่อช่วยท่านแล้ว"

นกยูงกล่าว

นกยูงได้ใช้ปีกข้างที่หายดีแล้ว ตีไปที่หน้าของกาฬะยักษ์อย่างแรง ทำให้กาฬะยักษ์เสียหลัก

มหานีลนาคราชทรงเห็นโอกาส จึงทรงใช้ฤทธิ์เดชทั้งหมด พ่นพิษอันรุนแรงใส่กาฬะยักษ์ ทำให้กาฬะยักษ์ถึงแก่ความตาย

อุภีนากเมื่อเห็นว่าแผนการของตนล้มเหลว และกาฬะยักษ์ก็ตายไปแล้ว ก็ตกใจกลัวเป็นอย่างมาก

มหานีลนาคราชทรงหันไปมองอุภีนากด้วยความผิดหวัง

"อุภีนาก เจ้าทำเช่นนี้กับข้าได้อย่างไร"

พระองค์ตรัสถาม

อุภีนากไม่สามารถตอบคำถามได้ มันสำนึกผิดและรู้สึกละอายอย่างมาก

มหานีลนาคราชทรงไม่ทรงลงโทษอุภีนาก แต่ทรงตรัสว่า

"ขอจงจงอย่าได้ทำเช่นนี้อีก จงกลับไปคิดทบทวนการกระทำของเจ้าเสีย"

มหานีลนาคราชทรงปล่อยอุภีนากไป

นกยูงได้กล่าวขอโทษมหานีลนาคราช

"ข้าพเจ้าขอโทษที่หลงเชื่อคำโกหกของอุภีนาก และทำให้ท่านต้องตกอยู่ในอันตราย"

มหานีลนาคราชทรงให้อภัยแก่นกยูง

"การให้อภัยคือสิ่งที่สำคัญที่สุดในโลกนี้ จงจงอย่าได้เสียใจอีก"

พระองค์ตรัส

นับแต่นั้นมา มหานีลนาคราชก็ทรงปกครองนาคพิภพด้วยทศพิธราชธรรม ทรงเป็นที่รักและเคารพของเหล่าบริวารทั้งหลาย นกยูงก็กลายเป็นสหายที่สนิทสนมกับมหานีลนาคราช

คติธรรม

นิทานเรื่องนี้สอนให้เห็นถึงอันตรายของการหลงเชื่อคำยุยงส่งเสริมของผู้อื่น และความสำคัญของการใช้ปัญญาในการพิจารณาเหตุผล รวมทั้งแสดงให้เห็นถึงคุณธรรมอันสูงส่งของความเมตตากรุณา การให้อภัย และการเสียสละเพื่อผู้อื่น

บารมีที่บำเพ็ญ

ในอดีตชาติอันยาวนานนี้ พระโพธิสัตว์ได้ทรงบำเพ็ญบารมีในด้าน เมตตาบารมี กรุณาบารมี ขันติบารมี และ อุเบกขาบารมี