สีวิชาดก (เรื่องพระโพธิสัตว์)

สีวิชาดก (เรื่องพระโพธิสัตว์)

ครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในสมัยที่พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญบารมีเป็นพระเจ้าสีวิราช ผู้ทรงทศพิธราชธรรมครองราชสมบัติในกรุงสีพี พระองค์ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ที่เปี่ยมด้วยทศพิธราชธรรม ทรงโปรดปรานการบริจาคทานเป็นยิ่ง ทรงปกครองอาณาประชาราษฎร์ด้วยทศพิธราชธรรม ทำให้บ้านเมืองสงบสุขร่มเย็น ราษฎรอยู่อย่างผาสุก ปราศจากทุกข์โศก

ในสมัยนั้น พระโพธิสัตว์ทรงดำริที่จะบำเพ็ญทานอันยิ่งใหญ่ เพื่อให้เป็นแบบอย่างแก่ผู้คนทั้งหลาย จึงทรงตั้งโรงทานขึ้นหลายแห่งในราชสำนัก และโปรดให้มีการแจกจ่ายอาหาร เครื่องนุ่งห่ม และสิ่งของต่างๆ แก่ผู้ยากไร้ ผู้พิการ และผู้ที่ต้องการความช่วยเหลืออย่างไม่เลือกหน้า

วันหนึ่งขณะที่พระเจ้าสีวิราชประทับอยู่ ณ สวนหลวงอันร่มรื่น ทรงทอดพระเนตรเห็นดาบสชราผู้หนึ่ง นุ่งห่มผ้ากาสาวพัสตร์ ผมขาวโพลน เดินทางอย่างโซซัดโซเซ ใบหน้าซีดเซียว ดวงตาเหม่อลอย แสดงถึงความเหนื่อยล้าและอดอยาก

“ดูก่อนท่านดาบส” พระเจ้าสีวิราชตรัสถามด้วยความสงสาร “เหตุไฉนท่านจึงมีสภาพเช่นนี้ ดูเหมือนจะทุกข์ยากลำบากยิ่งนัก”

ดาบสชราเงยหน้าขึ้นมองพระเจ้าสีวิราช ด้วยน้ำเสียงแหบพร่า “ข้าแต่พระมหากษัตริย์ผู้ทรงธรรม ข้าพเจ้าเป็นดาบสผู้บำเพ็ญพรตมานานปี แต่บัดนี้ ข้าพเจ้าแก่ชราแล้ว ร่างกายไม่อำนวยให้หาอาหารได้เช่นเคย วันนี้ข้าพเจ้าไม่ได้เสวยอาหารมาสามวันแล้ว ท้องไส้ปั่นป่วน ร่างกายอ่อนแรง”

พระเจ้าสีวิราชทรงรู้สึกสะเทือนพระทัยเป็นยิ่งนัก ทรงไม่เคยเห็นใครอดอยากเช่นนี้มาก่อน “โอ...ช่างน่าสงสารเหลือเกิน ท่านดาบส อย่าได้กังวล ข้าพเจ้าจะจัดหาอาหารอันโอชะมาให้ท่านทันที”

ทรงลุกขึ้นจากพระที่นั่งทันที แล้วตรัสสั่งให้ข้าราชบริพารรีบไปนำอาหารเลิศรสที่ปรุงอย่างดี พร้อมด้วยน้ำหวานมาถวายดาบสชรา เมื่อดาบสชราได้เสวยอาหารแล้ว ก็มีกำลังวังชาขึ้นมาทันที สีหน้ากลับมาสดใส

“ข้าแต่พระมหากษัตริย์ผู้ทรงมีเมตตา” ดาบสชรากล่าว “ข้าพเจ้าไม่เคยได้รับความเมตตาเช่นนี้มาก่อน ช่างเป็นบุญของข้าพเจ้ายิ่งนัก”

ขณะที่ดาบสชรากำลังจะจากไป พระเจ้าสีวิราชทรงมีพระดำริขึ้นมาว่า “เราได้ให้ทานแก่ผู้อื่นมามากแล้ว แต่เรายังไม่เคยให้ทานอันบริสุทธิ์ที่สุด คือให้ทานอวัยวะของเราเอง การให้ทานอวัยวะนี้ย่อมเป็นทานอันสูงสุด และจะเป็นการบำเพ็ญบารมีที่ยิ่งใหญ่”

เมื่อพระดำริดังนี้แล้ว พระเจ้าสีวิราชก็ทรงเรียกประชุมเหล่าเสนาบดีและข้าราชบริพาร “เรามีดำริจะบำเพ็ญทานอันสูงสุด คือการบริจาคเนตรทั้งสองข้างของเราแก่ผู้ที่ต้องการ”

เหล่าเสนาบดีและข้าราชบริพารต่างตกตะลึงกับพระดำรัสของพระมหากษัตริย์ พวกเขาทูลทัดทานด้วยความเป็นห่วง “ข้าแต่พระมหากษัตริย์ผู้ทรงเป็นที่รักยิ่งของปวงชน หากฝ่าบาททรงบริจาคเนตรทั้งสองข้างแล้ว จะทรงมองเห็นได้อย่างไร จะทรงปกครองบ้านเมืองได้อย่างไร ขอฝ่าบาททรงระงับพระดำริดังกล่าวเถิด”

แต่พระเจ้าสีวิราชทรงแน่วแน่ในพระดำริ “เราได้ตั้งจิตอธิษฐานไว้แล้วว่าจะบำเพ็ญทานอันสูงสุด หากมีผู้ใดต้องการเนตร เราจะบริจาคให้ การปกครองบ้านเมืองนั้นอยู่ที่การบริหารด้วยปัญญา มิใช่ด้วยดวงตาเพียงอย่างเดียว”

ข่าวการตัดสินใจอันยิ่งใหญ่ของพระเจ้าสีวิราชได้แพร่กระจายออกไปทั่วราชอาณาจักร ชาวเมืองต่างพากันมาเฝ้าพระองค์เพื่อทูลขอให้ทรงระงับพระดำริ แต่พระองค์ก็ทรงยืนยันที่จะทรงทำตามพระประสงค์

ต่อมา พระเจ้าสีวิราชทรงโปรดให้ประกาศให้ทั่วทั้งอาณาจักรทราบว่า หากผู้ใดต้องการเนตร ขอให้เข้ามาทูลขอได้ โดยพระองค์จะทรงบริจาคให้เนตรของพระองค์แก่ผู้นั้น

วันเวลาผ่านไป จนกระทั่งวันหนึ่ง มีพราหมณ์ผู้หนึ่งเดินทางมาจากต่างเมือง เขาได้ยินกิตติศัพท์เรื่องการบริจาคเนตรของพระเจ้าสีวิราช จึงคิดจะมาลองทูลขอ

พราหมณ์ผู้นั้นแต่งกายด้วยชุดเก่าขาด เดินทางเข้าไปในราชสำนัก ด้วยความกังวลว่าพระเจ้าสีวิราชอาจจะเปลี่ยนพระทัย หรืออาจจะมีคนมาทูลขอไปก่อนแล้ว

เมื่อพราหมณ์ผู้นั้นมาถึงท้องพระโรง ก็ได้กราบทูลพระเจ้าสีวิราชว่า “ข้าแต่พระมหากษัตริย์ผู้ทรงบารมี ข้าพเจ้าเป็นพราหมณ์มาจากเมืองไกล ได้ยินกิตติศัพท์เรื่องการบริจาคเนตรของพระองค์ ข้าพเจ้ามีความปรารถนาอย่างแรงกล้าที่จะได้เนตรอันประเสริฐของพระองค์มาไว้ในดวงตาของข้าพเจ้า”

พระเจ้าสีวิราชทรงสดับคำทูลขอของพราหมณ์ ก็ทรงยินดีเป็นยิ่งนัก ทรงตอบด้วยเสียงอันแจ่มใส “ท่านพราหมณ์ ท่านได้มาถึงแล้ว และเราก็พร้อมที่จะให้เนตรทั้งสองข้างแก่ท่าน”

จากนั้น พระองค์ก็ทรงเรียกหมอผ่าตัดมาทำการผ่าตัดเนตรของพระองค์ ท่ามกลางความตกตะลึงของเหล่าข้าราชบริพารและประชาชนที่มามุงดู

เมื่อการผ่าตัดเสร็จสิ้นลง พระเจ้าสีวิราชทรงประทับนิ่งด้วยความเจ็บปวด แต่พระพักตร์ยังคงเปี่ยมไปด้วยความปีติยินดีที่ได้บำเพ็ญทานอันสูงสุด

พราหมณ์ผู้ได้รับเนตรไปนั้น รู้สึกปลื้มปิติเป็นที่สุด เมื่อเขาได้มองเห็นโลกด้วยเนตรของพระมหากษัตริย์ผู้ทรงธรรม ก็รู้สึกซาบซึ้งในพระมหากรุณาธิคุณ

แม้ว่าพระเจ้าสีวิราชจะทรงเสียเนตรทั้งสองข้าง แต่พระองค์ก็ยังคงทรงปกครองอาณาประชาราษฎร์ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทรงอาศัยปัญญาและความทรงจำอันดีเลิศในการบริหารราชการแผ่นดิน ทรงมีพระราชดำรัสที่ชาญฉลาด และทรงตัดสินปัญหาต่างๆ ได้อย่างยุติธรรม

เรื่องราวของพระเจ้าสีวิราชผู้ทรงสละเนตรของตนเองเพื่อบำเพ็ญทานอันสูงสุด ได้เลื่องลือไปทั่วสารทิศ ผู้คนต่างยกย่องสรรเสริญในพระบารมีและความเสียสละอันยิ่งใหญ่

ในวันต่อมา ขณะที่พระเจ้าสีวิราชประทับอยู่บนพระแท่น ทรงรู้สึกถึงความว่างเปล่าในดวงตา แต่ก็ทรงรู้สึกถึงความสุขและความปีติในหัวใจ ทรงระลึกถึงพระพุทธศาสนา และทรงปรารถนาที่จะได้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าในภายภาคหน้า

แล้ววันหนึ่ง เมื่อพระเจ้าสีวิราชกำลังประทับอยู่ ทรงได้ยินเสียงลือเสียงเล่าอ้างว่า มีนักบวชลัทธิอื่นมาปลอมตัวเป็นพระภิกษุในพระพุทธศาสนา ทำให้พระพุทธศาสนาเสื่อมเสีย

พระเจ้าสีวิราชทรงไม่สบายพระทัยเป็นอย่างยิ่ง ทรงดำริว่า หากพระองค์มีเนตร ก็จะทรงออกไปตรวจสอบ และจัดการกับนักบวชปลอมเหล่านั้นได้

ด้วยความตั้งมั่นในพระบารมี ทรงอธิษฐานว่า “หากข้าพเจ้าได้บำเพ็ญทานอันยิ่งใหญ่มาแล้ว ขอให้เนตรของข้าพเจ้าจงกลับคืนมา”

ทันใดนั้นเอง ปาฏิหาริย์ก็บังเกิดขึ้น เนตรทั้งสองข้างของพระเจ้าสีวิราชก็กลับคืนมาดังเดิม สว่างไสวและคมชัดกว่าเดิมเสียอีก

พระเจ้าสีวิราชทรงดีพระทัยเป็นยิ่งนัก ทรงได้เนตรคืนมาด้วยพละกำลังแห่งบารมี ทรงรีบเสด็จออกไปตรวจสอบ แล้วก็พบว่ามีนักบวชลัทธิอื่นจริงดังข่าว จึงทรงจัดการกับบุคคลเหล่านั้นอย่างเด็ดขาด เพื่อรักษาความบริสุทธิ์แห่งพระพุทธศาสนา

หลังจากนั้น พระเจ้าสีวิราชก็ทรงครองราชสมบัติต่อไป ทรงปกครองบ้านเมืองด้วยทศพิธราชธรรม และทรงเป็นแบบอย่างแห่งการเสียสละและการบำเพ็ญทานอันสูงสุด ให้แก่ชนรุ่นหลังตลอดไป

คติธรรม

การเสียสละที่แท้จริง ไม่ใช่การสูญเสีย แต่คือการได้รับสิ่งที่มีค่ากว่า การให้ทานย่อมนำมาซึ่งบุญบารมี และเป็นหนทางสู่การหลุดพ้น

บารมีที่บำเพ็ญ

พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญทานบารมีอย่างถึงที่สุด ด้วยการสละเนตรอันเป็นอวัยวะสำคัญที่สุด เพื่อช่วยเหลือผู้อื่น และเพื่อแสดงถึงความไม่ยึดติดในวัตถุ