มหิโลมชาดก (เรื่องแมว)

มหิโลมชาดก (เรื่องแมว)

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ณ แคว้นโกศล ท่ามกลางความเจริญรุ่งเรืองของนครสาวัตถี มีพราหมณ์ผู้หนึ่งนามว่า "มหิโลม" เขาเป็นพราหมณ์ผู้มีทรัพย์สินเงินทองมากมาย อาศัยอยู่ในคฤหาสน์โอ่อ่า สวมใส่เสื้อผ้าราคาแพง กินอาหารเลิศรส แต่ทว่า... ในใจของมหิโลมนั้นกลับมีแต่ความตระหนี่และความถือตัว เขาไม่เคยแบ่งปันทรัพย์สินให้แก่ผู้ใด แม้แต่จะบริจาคทานเล็กๆ น้อยๆ เขาก็ยังทำใจไม่ได้

มหิโลมมีภรรยาที่น่ารักนามว่า "สุชาดา" นางเป็นสตรีผู้มีจิตใจดีงาม ตรงกันข้ามกับสามีโดยสิ้นเชิง สุชาดามักจะแอบนำอาหารส่วนหนึ่งไปให้แก่ขอทานที่มาเคาะประตูบ้านอยู่เสมอ แต่เมื่อมหิโลมทราบเรื่อง เขาก็มักจะตำหนินางอย่างรุนแรง

"นางสุชาดา! เหตุใดเจ้าจึงนำอาหารไปให้พวกขอทานไร้ค่าเหล่านั้น? ทรัพย์สินของข้านี้ ข้าหามาด้วยน้ำพักน้ำแรง ไม่ใช่ของที่จะมาผลาญเล่น!" มหิโลมตะคอกเสียงดัง ดวงตาแดงก่ำด้วยความโกรธ

สุชาดาได้แต่ก้มหน้ารับฟังอย่างนอบน้อม "ท่านพี่เจ้าคะ พวกเขาก็เป็นเพื่อนมนุษย์เหมือนเรานะเจ้าคะ บางทีพวกเขาอาจจะอดอยากจริงๆ ก็เป็นได้" น้ำเสียงของนางสั่นเครือ

มหิโลมส่ายหน้าอย่างไม่ใยดี "ไร้สาระ! หน้าที่ของเราคือการเก็บรักษาทรัพย์สินให้มากที่สุด ไม่ใช่การเอาไปแจกจ่ายให้คนอื่นอย่างไม่คิดหน้าคิดหลัง" เขากล่าวปิดท้าย

วันเวลาล่วงเลยไป มหิโลมยิ่งทวีความตระหนี่มากขึ้นเรื่อยๆ เขาไม่เคยมีความสุขอย่างแท้จริง แม้จะมีทรัพย์สินมากมายเพียงใดก็ตาม เขาหมกมุ่นอยู่กับการนับเงิน นับทอง เก็บซ่อนสมบัติไว้ในหีบเหล็กที่ฝังไว้ใต้พื้นบ้าน

ในคฤหาสน์หลังใหญ่นี้ มีสัตว์เลี้ยงตัวหนึ่งที่มหิโลมไม่เคยแสดงความรัก หรือแม้แต่จะให้ความสนใจเท่าที่ควร สัตว์ตัวนั้นคือ "แมว" ตัวหนึ่ง ขนสีดำขลับ ดวงตาสีเขียวมรกต มันเป็นแมวที่ใครๆ เห็นก็ต้องหลงรัก แต่สำหรับมหิโลม มันเป็นเพียงสิ่งมีชีวิตที่ไร้ประโยชน์

วันหนึ่ง ขณะที่มหิโลมกำลังนั่งนับเงินกองโตอยู่ในห้องเก็บสมบัติ เขาสะดุดเข้ากับหีบเหล็กใบใหญ่ที่ฝังอยู่ใต้พื้น เสียงดังโครม! มหิโลมหน้าซีดเผือดด้วยความตกใจ กลัวว่าสมบัติจะเสียหาย

ขณะที่เขากำลังพยายามงัดหีบเหล็กขึ้นนั้น แมวตัวนั้นก็เดินเข้ามา หมอบลงข้างๆ กรงเล็บที่แหลมคมของมันเริ่มข่วนไปที่พื้นไม้รอบๆ หีบเหล็ก

"เจ้าแมว! เจ้ากำลังทำอะไร! ออกไปให้พ้นเดี๋ยวนี้!" มหิโลมตะคอก พยายามไล่แมวออกไป

แต่แมวกลับไม่ยอมไป มันยังคงข่วนพื้นไม้ที่อ่อนนุ่มอย่างขะมักเขม้น ราวกับจะบอกอะไรบางอย่าง

มหิโลมรำคาญใจ เขาหยิบไม้กวาดมาตีแมวเบาๆ หวังจะขับไล่มันออกไป แต่แมวก็ยังคงไม่ยอมแพ้ มันถอยห่างออกไปเล็กน้อยก่อนจะเริ่มข่วนพื้นอีกครั้ง

ด้วยความหงุดหงิด มหิโลมตัดสินใจว่าจะต้องเปิดหีบเหล็กให้ได้ เขาใช้กำลังทั้งหมดที่มีดันหีบเหล็กอย่างแรง ทันใดนั้น พื้นไม้ก็แตกออก เผยให้เห็นโพรงลึกใต้พื้น

สิ่งที่มหิโลมเห็นทำให้เขาแทบหยุดหายใจ! ใต้พื้นไม้ที่แตกออกนั้น ไม่ใช่เพียงแค่โพรง แต่เป็นช่องทางที่นำไปสู่ห้องลับใต้ดิน! และในห้องลับนั้น... มีทรัพย์สมบัติอีกมากมายมหาศาลที่เขาไม่เคยรู้มาก่อน!

เหรียญทองคำจำนวนมาก กองเพชรพลอยระยิบระยับ อัญมณีสีต่างๆ ส่องประกายวาววับราวกับดวงดาวที่ร่วงหล่นลงมาสู่โลก มหิโลมยืนตะลึงงัน น้ำตาไหลอาบแก้มด้วยความปลื้มปีติ เขาแทบไม่เชื่อสายตาตัวเอง

เขาหันไปมองแมวตัวนั้นอีกครั้ง แมวตัวน้อยกำลังนั่งมองเขาอยู่ ดวงตาสีเขียวมรกตฉายแววรู้ทัน

ในวินาทีนั้นเอง มหิโลมพลันเข้าใจ! แมวตัวนี้... มันไม่ได้ทำอะไรไร้สาระ มันกำลังพยายามบอกเขาถึงทางลับสู่ขุมทรัพย์ที่ซ่อนเร้นอยู่!

หัวใจของมหิโลมพลันอบอุ่นขึ้นมาอย่างประหลาด เขาไม่เคยรู้สึกเช่นนี้มาก่อน ความตระหนี่ที่เคยเกาะกินหัวใจมานานวันเริ่มคลายออก

"เจ้าแมว... ขอบใจเจ้ามากนะ..." มหิโลมเอ่ยเสียงเบา เขาย่อตัวลงลูบหัวแมวอย่างอ่อนโยนเป็นครั้งแรก

ตั้งแต่วันนั้นเป็นต้นมา ชีวิตของมหิโลมก็เปลี่ยนไปอย่างสิ้นเชิง เขาเริ่มเห็นคุณค่าของสิ่งต่างๆ รอบตัวมากขึ้น ไม่ใช่แค่ทรัพย์สินเงินทองเท่านั้น

เขาเปิดหีบเหล็กใบนั้นออก และนำทรัพย์สินทั้งหมดที่ได้จากห้องลับใต้ดินออกมาแบ่งปันให้แก่ผู้ยากไร้ เขาบริจาคทานให้แก่คนจน สร้างโรงทาน เลี้ยงดูคนแก่คนชรา เขาเลิกตระหนี่ และเริ่มต้นชีวิตใหม่ด้วยการเป็นผู้ให้

สุชาดาภรรยาของเขาดีใจเป็นอย่างยิ่งที่เห็นสามีเปลี่ยนไป นางคอยช่วยเหลือสามีในการทำบุญกุศลอยู่เสมอ

ส่วนแมวตัวนั้น... มหิโลมรักมันมากยิ่งกว่าสิ่งใด เขาตั้งชื่อให้มันว่า "มหิโลมะ" (มหา + โลมะ แปลว่า ขนอันยิ่งใหญ่) และดูแลมันอย่างดีที่สุด

เรื่องราวของมหิโลมที่กลับใจจากการเป็นคนตระหนี่มาเป็นผู้ให้แพร่สะพัดไปทั่วแคว้นโกศล ผู้คนต่างชื่นชมในความเปลี่ยนแปลงของเขา

วันหนึ่ง ขณะที่มหิโลมกำลังนั่งอยู่กับมหิโลมะ แมวคู่ใจ จู่ๆ ก็มีเสียงอันก้องกังวานดังขึ้นมาจากเบื้องบน

"ดูก่อนมหิโลมะ! เจ้าได้ทำความดีอันประเสริฐยิ่งนัก! เจ้าได้ช่วยชี้ทางแห่งการพ้นทุกข์ให้แก่มหิโลมผู้เป็นนายของเจ้า! ด้วยบุญกุศลที่เจ้าได้บำเพ็ญนี้ จงบังเกิดเป็น...!"

เสียงนั้นค่อยๆ จางหายไป ทิ้งไว้เพียงความสงสัยในใจของมหิโลม

หลังจากนั้นไม่นาน มหิโลมะ แมวผู้แสนรู้ก็จากไปอย่างสงบ มหิโลมเสียใจมาก แต่เขาก็รู้ว่ามหิโลมะได้ไปสู่ภพภูมิที่ดีกว่า

กาลเวลาผ่านไป มหิโลมใช้ชีวิตอย่างมีความสุขกับการทำบุญให้ทานจนกระทั่งสิ้นอายุขัย

เมื่อเรื่องราวนี้ถึงพระกรรณของพระพุทธเจ้า พระองค์จึงทรงเล่าเรื่องราวในอดีตชาติของมหิโลมะให้เหล่าภิกษุฟังว่า:

"ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในอดีตกาล เมื่อครั้งที่มหิโลมยังเป็นคฤหัสถ์ผู้ตระหนี่นั้น แมวตัวนั้นมิใช่แมวธรรมดา แต่เป็นพระโพธิสัตว์ที่มาเกิดเพื่อเตือนสติมหิโลม ในอดีตชาติ พระโพธิสัตว์เคยเป็น "ปัญจปาละ" หรือ "แม้น้ำ" ผู้มีขนสีเขียวมรกต งดงามยิ่งนัก

ครั้งนั้น พระโพธิสัตว์ (ซึ่งก็คือแม้น้ำ) ได้อาศัยอยู่ในป่าแห่งหนึ่ง และได้พบกับพราหมณ์ผู้หนึ่งชื่อ "สารเทวะ" พราหมณ์สารเทวะเป็นผู้ที่กำลังจะเสียทรัพย์ เพราะไปกู้หนี้ยืมสินเขามาเป็นจำนวนมาก เขาหมดหนทางที่จะหาเงินมาใช้หนี้ได้

ขณะที่พราหมณ์สารเทวะกำลังนั่งเสียใจอยู่ใต้ต้นไม้ใหญ่ พระโพธิสัตว์ซึ่งอยู่ในร่างแม้น้ำ ก็ได้เดินผ่านมา

“ท่านพราหมณ์ เหตุใดจึงมีสีหน้าเศร้าหมองเช่นนี้เล่า?” พระโพธิสัตว์เอ่ยถาม ด้วยเสียงอันอ่อนโยน

พราหมณ์สารเทวะเล่าเรื่องราวความเดือดร้อนของตนให้แม้น้ำฟัง

พระโพธิสัตว์ฟังแล้วก็กล่าวว่า “ท่านพราหมณ์ อย่าเพิ่งเสียใจไปเลย ข้าพเจ้าทราบว่ามีขุมทรัพย์ซ่อนอยู่ที่ใต้ต้นไม้ใหญ่ต้นนี้”

พราหมณ์สารเทวะตกใจมาก “ท่านแม้น้ำ! ท่านทราบได้อย่างไร?”

“ข้าพเจ้าได้ยินเสียงกระซิบจากพื้นดินว่า มีทรัพย์สมบัติซ่อนอยู่ ณ ที่แห่งนี้” พระโพธิสัตว์กล่าว

แล้วพระโพธิสัตว์ก็เริ่มใช้เท้าหน้าขุดดินใต้ต้นไม้ใหญ่ ขุดไปเรื่อยๆ จนกระทั่งพบหีบสมบัติใบหนึ่ง ซึ่งเต็มไปด้วยทองคำและอัญมณีล้ำค่า

พราหมณ์สารเทวะดีใจจนน้ำตาไหล เขากราบขอบพระคุณพระโพธิสัตว์เป็นอย่างมาก และนำทรัพย์สมบัตินั้นไปใช้หนี้สินจนหมด

หลังจากนั้น พราหมณ์สารเทวะก็ได้ปฏิบัติต่อแม้น้ำด้วยความเคารพรัก และได้แบ่งปันทรัพย์สินให้แก่แม้น้ำอยู่เสมอ

พระพุทธองค์ตรัสสรุปว่า “ในกาลครั้งนั้น พราหมณ์สารเทวะก็ได้แก่ มหิโลมในชาตินี้ ส่วนแม้น้ำผู้มีขนสีเขียวมรกต คือ ตถาคตในชาตินี้เอง ตถาคตได้ช่วยเหลือพราหมณ์สารเทวะให้พ้นจากความทุกข์ ด้วยการบอกแหล่งแห่งขุมทรัพย์ อันเปรียบได้กับการบอกทางแห่งการพ้นทุกข์ในพระนิพพาน”

คติธรรม

ความตระหนี่เป็นเหมือนโซ่ตรวนที่พันธนาการจิตใจ ไม่ให้พบกับความสุขที่แท้จริง การรู้จักแบ่งปันและเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่แก่ผู้อื่น นำมาซึ่งความเจริญรุ่งเรืองและความสุขที่ยั่งยืน

บารมีที่บำเพ็ญ

ทานบารมี