สัญชีวกชาดก (ว่าด้วยการไม่ประมาท)

สัญชีวกชาดก

กาลครั้งหนึ่ง นานมาแล้ว ณ กรุงสาวัตถี พระพุทธเจ้าทรงพระมหากรุณาธิคุณ เสด็จดับขันธ์ปรินิพพานไปแล้ว แต่เหล่าพุทธบริษัททั้งหลายยังคงระลึกถึงพระองค์อยู่เสมอ

ในสมัยนั้น มีภิกษุรูปหนึ่งนามว่า พระสัญชีวกะ ท่านเป็นพระที่มีความเฉลียวฉลาด มีปฏิภาณไหวพริบเป็นเลิศ สามารถเทศนาสั่งสอนธรรมะได้อย่างลึกซึ้งกินใจ ผู้คนต่างเลื่อมใสในปฏิปทาและวัตรปฏิบัติของท่าน

แต่ทว่า พระสัญชีวกะก็มีข้อบกพร่องประการหนึ่ง คือ ท่านมีความประมาทเลินเล่ออยู่บ้างในบางครั้ง โดยเฉพาะในเรื่องของการรักษาความสะอาดและวินัยบางประการ

วันหนึ่ง พระสัญชีวกะได้เดินทางไปบิณฑบาตในหมู่บ้านแห่งหนึ่ง เมื่อท่านเดินผ่านบ้านหลังหนึ่ง ซึ่งมีหญิงสาวงามผู้หนึ่ง กำลังนั่งแต่งหน้าอยู่ริมหน้าต่าง

หญิงสาวผู้นั้นเมื่อเห็นพระสัญชีวกะเดินผ่าน ก็เกิดความกำหนัดในกาม เธอจึงแอบหยิบดอกไม้ที่วางอยู่บนโต๊ะ แล้วโยนออกมาหมายจะให้ถูกพระสัญชีวกะ

แต่ด้วยความบังเอิญ ลูกดอกไม้นั้นกลับตกอยู่บริเวณที่พระสัญชีวกะกำลังจะเดินผ่านพอดี

พระสัญชีวกะเมื่อเห็นดอกไม้ตกอยู่ ก็ไม่ได้คิดอะไรมาก ท่านเพียงแค่เดินเหยียบย่ำดอกไม้นั้นไปโดยไม่ใส่ใจ

แต่ทว่า ดอกไม้นั้นได้ถูกกลีบดอกที่แหลมคมบาดเข้าที่ข้อเท้าของท่าน เลือดจึงไหลออกมา

พระสัญชีวกะตกใจมาก รีบดึงเท้าของตนเองขึ้นมามอง ก็เห็นว่ามีเลือดไหลซึมออกมาจากบาดแผล

ขณะนั้นเอง หญิงสาวผู้นั้นก็รีบวิ่งออกมาจากบ้าน

“อภัยให้ข้าพเจ้าด้วยนะคะ ท่านพระคุณเจ้า!” เธอร้องขอ “ข้าพเจ้าไม่ตั้งใจให้เกิดเหตุการณ์เช่นนี้”

พระสัญชีวกะมองดูบาดแผลที่ข้อเท้าของตนเอง แล้วก็มองไปยังหญิงสาว

“เจ้าทำร้ายเราได้อย่างไร” พระสัญชีวกะถาม

“ข้าพเจ้าเพียงแค่โยนดอกไม้ไปเท่านั้น ไม่คิดว่ามันจะแหลมคมถึงเพียงนี้” หญิงสาวตอบ

แต่พระสัญชีวกะกลับมองเห็นความผิดของตนเอง “ที่เราบาดเจ็บเช่นนี้ ก็เพราะเราประมาท ไม่ระมัดระวังในการเดิน”

พระสัญชีวกะไม่ได้ตำหนิหญิงสาวเลยแม้แต่น้อย ท่านกลับหันไปขอให้ชาวบ้านช่วยทำความสะอาดบาดแผลให้

เมื่อท่านกลับถึงวัด พระสัญชีวกะก็ระลึกถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น

ท่านนั่งพิจารณาธรรม “แม้เราจะเป็นพระภิกษุที่มีความรู้ แต่หากเราประมาทเลินเล่อเพียงเล็กน้อย ก็อาจนำมาซึ่งอันตรายได้”

พระพุทธเจ้าทรงทราบเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น จึงทรงมีพุทธดำรัสแก่ภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย จงอย่าประมาทในธรรม การไม่ประมาทนั้น เป็นหนทางแห่งความไม่ตาย ความประมาทเป็นทางแห่งความตาย ผู้ที่ไม่ประมาท ย่อมไม่ตาย ผู้ที่ประมาท ย่อมตาย”

พระพุทธเจ้าทรงยกตัวอย่างเรื่องราวของพระสัญชีวกะ ว่า แม้จะเป็นผู้ที่มีความรู้แตกฉานเพียงใด แต่หากขาดความไม่ประมาท ก็ยังคงประสบอันตรายได้

พระองค์ทรงสอนให้ภิกษุทั้งหลายตั้งอยู่ในความไม่ประมาทในทุกๆ อิริยาบถ การเดิน การนั่ง การกิน การนอน ล้วนต้องมีสติกำกับ

ตั้งแต่นั้นมา พระสัญชีวกะก็ตั้งมั่นอยู่ในความไม่ประมาทอย่างเคร่งครัด ท่านหมั่นเจริญสติและพิจารณาธรรมอยู่เสมอ ไม่ยอมให้ความประมาทเข้ามาครอบงำจิตใจได้อีก

นิทานเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า ความประมาทเป็นอันตรายที่มองไม่เห็น แม้แต่ผู้ที่มีสติปัญญาก็อาจตกเป็นเหยื่อของความประมาทได้ การตั้งมั่นอยู่ในความไม่ประมาท คือหนทางแห่งความปลอดภัยและความเจริญ.