สมนกททชาดก

สมนกททชาดก

ในอดีตกาลนานมาแล้ว ครั้งพุทธกาลล่วงเลยมาถึงยุคที่พระโพธิสัตว์ทรงอุบัติเป็นพญาช้างเผือกแสนรู้ ณ ป่าหิมพานต์อันศักดิ์สิทธิ์ ป่าแห่งนี้เป็นที่อยู่ของเหล่าสัตว์นานาชนิด ทั้งมีฤทธิ์เดชมากบ้าง น้อยบ้าง เป็นแดนสุขาวดีที่เหล่าเทพเทวาต่างก็พากันยินดีอาศัยอยู่

พญาช้างเผือกนามว่า “ปิฎกราช” เป็นช้างที่มีงาขาวบริสุทธิ์ดุจสังข์ มีกำลังวังชาเหนือช้างทั้งปวง ผิวพรรณผุดผ่องดุจเงินยวง ดวงตาแจ่มใสราวกับดาวประกายพรึก เป็นที่รักใคร่ของเหล่าสัตว์ทั้งหลายในป่า หิมพานต์ ปิฎกราชเป็นช้างที่เปี่ยมด้วยปัญญา เฉลียวฉลาด และมีความเมตตากรุณาเป็นที่ตั้ง ไม่เคยคิดร้ายต่อผู้ใด ถึงแม้ว่าจะมีฤทธิ์เดชมากเพียงใดก็ตาม

วันหนึ่ง ในขณะที่ปิฎกราชกำลังเดินท่องไปตามชายป่าอันร่มรื่น ได้ยินเสียงเด็กร้องไห้ดังมาแต่ไกล ด้วยความสงสัยและเป็นห่วง ปิฎกราชจึงรีบเดินตรงไปตามเสียงนั้น เมื่อไปถึง ก็พบกับเด็กน้อยคนหนึ่งกำลังนั่งร้องไห้อยู่ใต้ต้นไม้ใหญ่ ร่างกายของเด็กน้อยซูบผอม ใบหน้าเปื้อนคราบน้ำตา ดวงตาแดงก่ำ

ปิฎกราชเดินเข้าไปใกล้ด้วยความอ่อนโยน แล้วเอ่ยถามด้วยเสียงอันทุ้มต่ำและนุ่มนวลว่า “เจ้าหนู เหตุใดจึงมานั่งร้องไห้อยู่ที่นี่ เจ้ามีทุกข์อันใดหรือ”

“ข้าแต่ท่านพญาช้างผู้มีบุญ ข้า... ข้าหลงทางออกมาจากบ้านแล้ว ข้าไม่รู้ว่าจะกลับไปอย่างไร บัดนี้ข้าหิวและกระหายเหลือเกิน” เด็กน้อยเงยหน้ามองปิฎกราชด้วยแววตาที่เต็มไปด้วยความหวังและความหวาดกลัว

ปิฎกราชได้ฟังดังนั้น ก็เกิดความสงสารจับใจ ด้วยความเมตตาที่เปี่ยมล้น เขาจึงก้มลงใช้เท้าหน้าอันแข็งแรง ค่อยๆ เขี่ยพื้นดินให้เป็นหลุมเล็กๆ แล้วใช้ปลายงาตักน้ำใสสะอาดจากลำธารที่อยู่ไม่ไกล มาใส่ไว้ในหลุมนั้น เพื่อให้เด็กน้อยได้ดื่มกิน

“จงดื่มน้ำนี้เสียเถิด เจ้าหนู” ปิฎกราชกล่าว “แล้วข้าจะพาเจ้ากลับบ้านเอง”

เด็กน้อยดีใจจนน้ำตาไหลอีกครั้ง แต่คราวนี้เป็นน้ำตาแห่งความยินดี เขาค่อยๆ ดื่มน้ำจนอิ่ม แล้วใช้มือเล็กๆ ลูบไล้ไปตามงาขาวบริสุทธิ์ของปิฎกราช

“ขอบคุณท่านพญาช้างมาก ข้าไม่คิดว่าจะมีผู้ใจดีถึงเพียงนี้”

จากนั้น ปิฎกราชก็ใช้ความเฉลียวฉลาดของตนเอง คอยสังเกตทิศทาง ลม กลิ่น และร่องรอยต่างๆ เพื่อนำทางเด็กน้อยกลับไปยังบ้านของเขา ผ่านป่าทึบ ลำธารน้อยใหญ่ และเนินเขาที่คดเคี้ยว

ระหว่างทาง พวกเขาได้พบกับสัตว์ร้ายหลายชนิด ทั้งสิงโตที่คำรามข่มขู่ เสือร้ายที่จ้องจะตะครุบ งูพิษที่เลื้อยขวางทาง แต่ด้วยพละกำลังและปัญญาของปิฎกราช เขาได้ปกป้องเด็กน้อยจนรอดพ้นอันตรายมาได้เสมอ

“ท่านช่างแข็งแกร่งและเก่งกาจเสียจริง” เด็กน้อยกล่าวขณะที่ปีนป่ายเกาะไปบนหลังของปิฎกราช

“ข้าเพียงทำในสิ่งที่ควรกระทำเท่านั้น” ปิฎกราชตอบด้วยน้ำเสียงอ่อนโยน

หลังจากเดินทางมานานหลายชั่วโมง ในที่สุด ปิฎกราชก็มองเห็นหมู่บ้านอันคุ้นเคยอยู่เบื้องหน้า เขาจึงค่อยๆ วางเด็กน้อยลงอย่างนุ่มนวล

“ถึงแล้วบ้านของเจ้า เจ้าหนู จงกลับไปหาพ่อแม่ของเจ้าเถิด”

เด็กน้อยก้มกราบลงบนพื้นดินด้วยความซาบซึ้ง

“ข้าพเจ้าจะไม่มีวันลืมพระคุณของท่านเลย ท่านพญาช้าง ท่านคือผู้มีพระคุณอันยิ่งใหญ่”

เด็กน้อยวิ่งกลับเข้าหมู่บ้านไป ทิ้งให้ปิฎกราชยืนมองด้วยรอยยิ้มแห่งความอิ่มเอมใจ

เรื่องราวของปิฎกราชไม่ได้จบลงเพียงเท่านี้ ความดีงามของเขาได้เลื่องลือไปทั่วป่าหิมพานต์และเลยไปถึงอาณาจักรมนุษย์

วันหนึ่ง มีพรานป่าผู้โลภมากคนหนึ่ง ได้ยินเรื่องราวเกี่ยวกับงาอันงดงามของพญาช้างเผือกปิฎกราช เขาจึงเกิดความอยากได้ครอบครอง ด้วยคิดว่าจะนำไปขายเพื่อเอาเงินทองมากมาย

พรานป่าผู้นั้นได้เตรียมบ่วงแร้ว และอาวุธครบมือ เดินทางเข้าสู่ป่าหิมพานต์เพื่อตามล่างาของปิฎกราช

ในขณะที่ปิฎกราชกำลังพักผ่อนอยู่ใต้ต้นไม้ใหญ่ พรานป่าก็แอบซุ่มยิงธนูอาบยาพิษเข้าใส่เขาอย่างไม่ทันตั้งตัว

“อ๊าก!!!” ปิฎกราชร้องด้วยความเจ็บปวดอย่างแสนสาหัส เขาพยายามดิ้นรน แต่พิษร้ายก็แล่นเข้าสู่ร่างกายอย่างรวดเร็ว

พรานป่าเห็นดังนั้นก็รีบวิ่งเข้ามาหมายจะตัดงาทันที แต่ด้วยกำลังใจที่เข้มแข็งและบุญบารมีที่สั่งสมมา ปิฎกราชยังไม่สิ้นลมหายใจ เขาใช้เรี่ยวแรงเฮือกสุดท้าย พลักร่างของพรานป่าออกไปจนกระเด็น

“เจ้าพรานผู้โลภมาก เจ้าคิดจะทำเช่นนี้กับผู้ที่ไม่มีทางสู้ได้อย่างไร” ปิฎกราชกล่าวเสียงแหบแห้ง

พรานป่าตกใจกลัวในพละกำลังที่เหลืออยู่ของปิฎกราช จึงรีบวิ่งหนีเอาชีวิตรอดไป

เมื่อปิฎกราชเห็นว่าพรานป่าหนีไปแล้ว เขาก็ทรุดตัวลงนอนอย่างหมดแรง พิษร้ายกำลังกัดกินร่างกายของเขา

ขณะนั้น มีดาบสผู้ทรงศีลรูปหนึ่ง เดินทางผ่านมาและได้เห็นเหตุการณ์ทั้งหมด เขาจึงรีบเข้ามาช่วยเหลือปิฎกราช

“ท่านพญาช้างผู้มีบุญ เหตุใดจึงมีสภาพเช่นนี้” ดาบสถามด้วยความเศร้าใจ

“ข้าพเจ้าถูกพรานป่าผู้โลภมากยิงด้วยธนูอาบยาพิษ” ปิฎกราชตอบอย่างอ่อนแรง

ดาบสได้เห็นถึงความทุกข์ทรมานของปิฎกราช เขารู้ดีว่าพิษนี้ร้ายแรงเกินกว่าจะเยียวยาได้ แต่ด้วยความเมตตาที่เปี่ยมล้น เขาจึงตัดสินใจทำในสิ่งที่เหนือความคาดหมาย

“ท่านพญาช้าง หากท่านปรารถนาจะพ้นทุกข์ทรมานนี้ ข้าจะช่วยเหลือท่าน” ดาบสกล่าว

“ท่านจะช่วยเหลือข้าอย่างไรเล่า” ปิฎกราชถามอย่างสิ้นหวัง

“ข้าจะใช้คมมีดตัดเอางาของท่านออก เพื่อให้พิษไม่อาจลุกลามไปถึงสมองได้” ดาบสกล่าว

ปิฎกราชได้ฟังดังนั้น ก็เกิดความสงสัย แต่ด้วยความเชื่อใจในตัวดาบส และต้องการพ้นจากความทุกข์ทรมานอันแสนสาหัส เขาก็ยอมตกลง

“หากท่านแน่ใจว่าทำได้ ข้าก็ยินดี”

ดาบสหยิบมีดอาคมอันคมกริบขึ้นมา แล้วค่อยๆ ลงมือตัดงาของปิฎกราชอย่างชำนาญ ท่ามกลางความเจ็บปวดแสนสาหัสของพญาช้าง

“อ๊ากกก!!!” เสียงร้องด้วยความเจ็บปวดดังลั่นไปทั่วทั้งป่า

แต่ปิฎกราชก็ได้ใช้กำลังใจอันเข้มแข็ง อดทนต่อความเจ็บปวดนั้น เขาตั้งจิตอธิษฐาน

“ขออานิสงส์แห่งการบริจาคงาอันเป็นที่รักนี้ จงส่งผลให้ข้าพเจ้าพ้นจากทุกข์ และขอเป็นอภัยทานแก่พรานป่าผู้นั้นด้วยเทอญ”

เมื่อดาบสตัดงาของปิฎกราชออกได้สำเร็จ พิษร้ายก็เริ่มคลายลง ปิฎกราชค่อยๆ ฟื้นคืนสติ เขามองไปยังงาของตนเองที่บัดนี้ได้ถูกตัดออกไปแล้ว

“ขอบคุณท่านดาบส ท่านได้ช่วยชีวิตข้าไว้” ปิฎกราชกล่าวด้วยความซาบซึ้ง

“ท่านพญาช้าง ท่านช่างเสียสละยิ่งนัก การเสียสละสิ่งอันเป็นที่รักเพื่อผู้อื่นนั้น เป็นบุญบารมีอันยิ่งใหญ่” ดาบสกล่าวสรรเสริญ

ปิฎกราชแม้จะเสียข้าอันมีค่าไป แต่เขาก็รู้สึกอิ่มเอมใจในบุญกุศลที่ได้บำเพ็ญ การที่เขายอมสละงาอันงามสง่าของตนเอง เพื่อให้รอดพ้นจากความทุกข์ทรมานนั้น เป็นการแสดงให้เห็นถึงความเสียสละอันยิ่งใหญ่

เรื่องราวของปิฎกราชผู้เสียสละ ได้เป็นที่กล่าวขานและเป็นแบบอย่างที่ดีให้แก่เหล่าสัตว์ทั้งหลายในป่าหิมพานต์

แม้จะไม่มีงาอันงดงามอีกต่อไป ปิฎกราชก็ยังคงเป็นที่รักและเคารพของทุกผู้ทุกคน ด้วยหัวใจอันเปี่ยมด้วยความเมตตาและเสียสละของเขา

คติธรรม

การเสียสละอันยิ่งใหญ่ แม้จะแลกมาด้วยความเจ็บปวด หรือการสูญเสียสิ่งอันเป็นที่รัก แต่ก็จะนำมาซึ่งความสุขที่แท้จริง และเป็นแบบอย่างที่ดีให้แก่ผู้อื่น

บารมีที่บำเพ็ญ

อภัยทานบารมี และทานบารมี (การบริจาคงา)