สุริยชาดก (Suriyajataka)

สุริยชาดก

ในอดีตกาล พระโพธิสัตว์ทรงอุบัติเป็นกษัตริย์ผู้ทรงปัญญา และมีคุณธรรมสูงส่ง ปกครองอาณาจักรกระบือ (ซึ่งก็คือแคว้นมคธในปัจจุบัน) ด้วยทศพิธราชธรรม

วันหนึ่ง ขณะที่พระองค์กำลังเสด็จประพาสป่า ทรงพบกับชายหนุ่มคนหนึ่ง ซึ่งมีลักษณะท่าทางอิดโรย ดูสิ้นหวัง และกำลังจะอดตาย

ด้วยพระทัยอันเปี่ยมด้วยเมตตา พระโพธิสัตว์จึงทรงเข้าไปสอบถามถึงสาเหตุแห่งความทุกข์ยาก

ชายหนุ่มผู้นั้นได้เล่าว่า ตนเองเป็นลูกของพ่อค้า ซึ่งเคยมีฐานะร่ำรวย แต่บัดนี้ได้ล้มละลายไปแล้ว ทำให้ตนเองต้องตกอยู่ในสภาพยากจนข้นแค้น และไม่มีทางจะดำเนินชีวิตต่อไปได้

พระโพธิสัตว์เมื่อได้ฟังดังนั้น ก็บังเกิดความสงสาร และทรงมีพระประสงค์ที่จะช่วยเหลือ

พระองค์จึงทรงนำชายหนุ่มผู้นั้นกลับไปยังพระราชวัง และทรงประทานอาหารอันโอชะให้รับประทาน พร้อมทั้งให้ที่พักอาศัยอย่างดี

“เจ้าอย่าได้กังวลใจไปเลย” พระโพธิสัตว์ตรัสด้วยพระสุรเสียงอันอ่อนโยน “นับจากนี้ไป เจ้าจงอยู่ที่นี่กับเรา เราจะดูแลเจ้าเอง”

ชายหนุ่มผู้นั้นดีใจเป็นล้นพ้น และซาบซึ้งในพระมหากรุณาธิคุณของพระโพธิสัตว์

วันเวลาผ่านไป ชายหนุ่มผู้นั้นก็ได้มีสุขภาพพลานามัยที่ดีขึ้น และเริ่มมีความคิดที่จะตอบแทนพระโพธิสัตว์

เขาจึงได้เข้าไปกราบทูลพระโพธิสัตว์ว่า “ข้าแต่พระองค์ ข้าพเจ้าได้รับความเมตตาจากพระองค์อย่างหาที่สุดมิได้ ข้าพเจ้าปรารถนาที่จะตอบแทนบุญคุณของพระองค์ ด้วยการรับใช้และทำงานต่างๆ ที่พระองค์มอบหมาย”

พระโพธิสัตว์ทรงยินดี และได้มอบหมายงานต่างๆ ให้แก่ชายหนุ่มผู้นั้นทำ

ชายหนุ่มผู้นั้นได้ทำงานทุกอย่างด้วยความขยันขันแข็ง และซื่อสัตย์ เขาสามารถทำงานทุกอย่างได้อย่างยอดเยี่ยม และเป็นที่โปรดปรานของพระโพธิสัตว์

ต่อมา พระโพธิสัตว์ทรงมีพระราชประสงค์ที่จะเดินทางไปยังเมืองกลิงคราฐ เพื่อติดต่อค้าขาย

พระองค์จึงได้ทรงแต่งตั้งให้ชายหนุ่มผู้นั้นเป็นผู้ดูแลราชการแทน ในระหว่างที่พระองค์ไม่อยู่

“เจ้าจงดูแลเมืองของเราให้ดี” พระโพธิสัตว์ตรัส “อย่าได้ปล่อยให้เกิดความเดือดร้อนแก่ประชาชน”

ชายหนุ่มผู้นั้นรับหน้าที่ด้วยความตั้งใจ และบริหารราชการบ้านเมืองได้อย่างดี

แต่ทว่า ขณะที่พระโพธิสัตว์ทรงเดินทางไปยังเมืองกลิงคราฐ ก็ได้พบกับอุบาสิกาผู้หนึ่ง ซึ่งมีรูปโฉมงดงาม และมีกิริยามารยาทอันนุ่มนวล

พระโพธิสัตว์ทรงเห็นดังนั้น ก็บังเกิดความรัก และปรารถนาที่จะได้นางมาเป็นพระมเหสี

อุบาสิกาผู้นั้นเมื่อได้พบกับพระโพธิสัตว์ ก็เกิดความเลื่อมใสในพระองค์ และตกลงที่จะอภิเษกสมรสด้วย

แต่ทว่า อุบาสิกาผู้นั้นมีเงื่อนไขบางประการ

นางกล่าวว่า “ข้าแต่พระองค์ ข้าพเจ้าจะยอมเป็นพระมเหสีของพระองค์ ก็ต่อเมื่อพระองค์ทรงสามารถมอบสิ่งที่มีค่าที่สุดในชีวิตของพระองค์ให้แก่ข้าพเจ้าได้”

พระโพธิสัตว์เมื่อได้ยินดังนั้น ก็ทรงขบคิดอยู่ครู่หนึ่ง และทรงตระหนักว่า สิ่งที่มีค่าที่สุดในชีวิตของพระองค์ คือ “ดวงตา” ของพระองค์เอง

พระโพธิสัตว์ทรงตัดสินพระทัยที่จะมอบดวงตาข้างหนึ่งของพระองค์ให้กับอุบาสิกาผู้นั้น เพื่อเป็นการแสดงความรัก และความตั้งใจจริง

เมื่อพระโพธิสัตว์ทรงมอบดวงตาข้างหนึ่งให้แก่อุบาสิกาผู้นั้นแล้ว พระองค์ก็ทรงตาบอดไปหนึ่งข้าง

ส่วนอุบาสิกาผู้นั้น เมื่อได้รับดวงตาของพระโพธิสัตว์ไปแล้ว ก็ทรงกลับกลายเป็นนางฟ้า และได้เสด็จกลับสู่สวรรค์

พระโพธิสัตว์ทรงเสียพระทัยเป็นอย่างยิ่ง แต่ก็ทรงยอมรับในผลของการตัดสินใจของพระองค์

ในขณะเดียวกัน ชายหนุ่มผู้นั้น ซึ่งเป็นผู้ดูแลราชการแทน ก็ได้ทราบข่าวเรื่องราวที่เกิดขึ้น

ด้วยความกตัญญู และความรักที่มีต่อพระโพธิสัตว์ เขาจึงได้รีบเดินทางกลับไปยังเมืองกระบือ

เมื่อกลับมาถึง ชายหนุ่มผู้นั้นได้เข้าเฝ้าพระโพธิสัตว์ และกล่าวว่า “ข้าแต่พระองค์ ข้าพเจ้าทราบข่าวเรื่องราวที่เกิดขึ้นแล้ว ข้าพเจ้าเสียใจเป็นอย่างยิ่งที่พระองค์ทรงได้รับความทุกข์ทรมานเช่นนี้ ข้าพเจ้าขอถวายดวงตาของข้าพเจ้า เพื่อทดแทนดวงตาของพระองค์”

พระโพธิสัตว์เมื่อได้ยินดังนั้น ก็บังเกิดความประหลาดใจ และซาบซึ้งในน้ำใจของชายหนุ่มผู้นั้น

พระองค์ทรงรับดวงตาของชายหนุ่มผู้นั้นไว้ และทรงสามารถกลับมามองเห็นได้อีกครั้ง

ทั้งสองได้ใช้ชีวิตร่วมกันด้วยความรัก และความกตัญญู

พระโพธิสัตว์ทรงปกครองอาณาจักรด้วยทศพิธราชธรรม และทรงเป็นที่รักของประชาชน

ในชาติสุดท้าย พระโพธิสัตว์ได้ทรงเป็นพระพุทธเจ้า และได้ทรงแสดงให้เห็นถึงความสำคัญของความเสียสละ ความกตัญญู และการไม่ยึดติดในสิ่งต่างๆ.