โภชนทายกชาดก (เรื่องพระพุทธเจ้าทรงเป็นเศรษฐี)

โภชนทายกชาดก (เรื่องพระพุทธเจ้าทรงเป็นเศรษฐี)

ณ กรุงสาวัตถี อันเป็นมหานครที่รุ่งเรือง เศรษฐีผู้หนึ่งนามว่า "ปุณณกะ" ดำรงชีวิตอย่างสุขสบาย ร่ำรวยด้วยทรัพย์สินเงินทองมหาศาล อาณาบริเวณบ้านเรือนของท่านแผ่กว้างใหญ่ไพศาลราวกับอุทยานหลวง มีบุตรหลานบริวารนับร้อย ชีวิตของเศรษฐีปุณณกะเต็มเปี่ยมไปด้วยความสุขอุ้มสม แต่ทว่า ในก้นบึ้งของจิตใจ ท่านกลับมีความปรารถนาอันแรงกล้าที่จะบำเพ็ญทานให้ยิ่งใหญ่กว่าผู้ใดในสามโลก

วันหนึ่ง เศรษฐีปุณณกะได้ไปนั่งพักผ่อนใต้ต้นสาละใหญ่ริมฝากน้ำอันใสสะอาด มองดูสายน้ำที่ไหลเอื่อย บรรยากาศสงบร่มเย็น ขณะนั้นเอง มีช้างพลายเชือกหนึ่ง สลัดงวงช้างออกจากบึงน้ำ มองเห็นเศรษฐีปุณณกะก็นึกชอบใจ ร่างกายของมันใหญ่โต แข็งแรง บ่งบอกถึงพลังอำนาจและความสง่างาม มันเดินเข้ามาใกล้เศรษฐีด้วยท่าทีอ่อนโยน แสดงความเคารพเหมือนเป็นเพื่อนเก่า

"ดูกรท่านเศรษฐี ท่านนั่งพักผ่อนสบายดีอยู่หรือ"

ช้างพลายเอ่ยถามด้วยเสียงทุ้มกังวาน ราวกับจะเชิญชวนให้สนทนา

เศรษฐีปุณณกะตกใจระคนประหลาดใจที่ช้างพูดได้ แต่นึกถึงบุญบารมีที่ตนได้สั่งสมมา จึงไม่รู้สึกหวาดกลัว "อาตมาสบายดี ท่านช้างผู้เจริญ ท่านมาแต่ที่ใด"

"ข้าพเจ้าคือพญานาคที่แปลงกายมา เพื่อคอยช่วยเหลือผู้มีบุญ"

ช้างพลายตอบด้วยรอยยิ้ม

เศรษฐีปุณณกะได้ฟังดังนั้นก็ปลื้มปีติยิ่งนัก "หากท่านพญานาคมาเพื่อช่วยเหลืออาตมา อาตมาก็มีเรื่องปรารถนาจะทำ"

"ท่านปรารถนาสิ่งใด จงบอกมาเถิด"

พญานาคกล่าว

"อาตมาปรารถนาจะสร้างมหาทานอันยิ่งใหญ่ที่สุดในแผ่นดิน ด้วยการจัดโรงทานขึ้น ณ กลางตลาดเมืองสาวัตถี เลี้ยงดูผู้คนให้ได้อิ่มหนำสำราญตลอดเจ็ดวันเจ็ดคืน แต่ด้วยทรัพย์สินที่มีอยู่ อาจจะยังไม่เพียงพอต่อการจัดงานใหญ่ขนาดนี้" เศรษฐีปุณณกะกล่าวด้วยความหวัง

พญานาคได้ยินดังนั้นก็หัวเราะก้อง

"ท่านเศรษฐีอย่าได้กังวลใจเลย ทรัพย์สินของท่านนั้นมีมากมายเหลือเฟือ ยิ่งกว่านั้น ข้าพเจ้าจะเนรมิตทองคำจำนวนมหาศาลให้ท่าน เพื่อนำไปใช้ในการจัดมหาทานครั้งนี้"

กล่าวจบ พญานาคก็สะบัดงวงช้างลงไปในน้ำ ภายในชั่วพริบตา น้ำในแม่น้ำก็พลุ่งพล่านขึ้นมาเป็นทองคำแท่งใหญ่ จำนวนนับไม่ถ้วน ลอยขึ้นมาเหนือน้ำ เศรษฐีปุณณกะมองดูด้วยความตะลึง งามตา ราวกับสรวงสวรรค์มาโปรด

"ขอบคุณท่านพญานาคเป็นอย่างสูง" เศรษฐีปุณณกะกล่าวด้วยความซาบซึ้ง "ด้วยทองคำนี้ อาตมาจะจัดงานมหาทานให้ยิ่งใหญ่ที่สุดเท่าที่จะทำได้"

เศรษฐีปุณณกะรีบกลับไปยังคฤหาสน์ สั่งให้บริวารขนทองคำที่พญานาคเนรมิตให้มาเก็บรักษาอย่างดี จากนั้นก็ลงมือเตรียมการจัดงานมหาทานทันที ท่านสั่งให้สร้างโรงทานขนาดใหญ่ขึ้น ณ ใจกลางตลาดเมืองสาวัตถี มีการจัดเตรียมอาหารเลิศรส นานาชนิด ทั้งข้าวตอกดอกไม้ ขนมหวาน น้ำผึ้ง และอาหารคาวหวานทุกประเภท

เมื่อถึงวันเริ่มงาน เศรษฐีปุณณกะได้ประกาศเชิญชวนชาวเมืองสาวัตถี และผู้คนจากต่างเมืองให้มารับประทานอาหารที่โรงทานของตนได้อย่างเต็มที่ ปวงชนทั้งหลายที่ทราบข่าวต่างพากันมาโรงทานด้วยความยินดี ปากต่อปากเล่าลือถึงความใจกว้างของเศรษฐีปุณณกะ

ตลอดเจ็ดวันเจ็ดคืน โรงทานของเศรษฐีปุณณกะคึกคักไปด้วยผู้คน ไม่เคยว่างเว้น มีทั้งคนยากจน คนแก่ คนพิการ คนเดินทาง และคนทั่วไป ต่างก็ได้รับอาหารอันโอชะกลับไปเต็มพุง ทุกคนต่างพากันสรรเสริญเศรษฐีปุณณกะที่ได้สร้างบุญมหาศาลนี้

เศรษฐีปุณณกะเองก็มีความสุขเหลือล้นที่ได้เห็นผู้คนอิ่มหนำสำราญ เขาตักอาหารให้ผู้คนอย่างไม่รู้จักเหน็ดเหนื่อย รอยยิ้มปรากฏบนใบหน้าเสมอ

ในวันที่เจ็ดของการจัดงาน เศรษฐีปุณณกะได้เนรมิตมหรสพอันยิ่งใหญ่ มีการแสดงดนตรี ระบำ และการละเล่นต่างๆ เพื่อให้ผู้คนได้เฉลิมฉลองอย่างเต็มที่

เมื่อสิ้นสุดงาน เศรษฐีปุณณกะได้เชิญพระเถระรูปหนึ่งซึ่งเป็นที่เคารพนับถือ มาฉันภัตตาหารที่บ้านของตน เพื่อเป็นการอุทิศบุญกุศลให้แก่ตนเองและครอบครัว

พระเถระได้กล่าวสรรเสริญการกระทำของเศรษฐีปุณณกะ

"ท่านเศรษฐี การที่ท่านได้บำเพ็ญมหาทานครั้งนี้ ถือเป็นการสร้างบุญบารมีอันยิ่งใหญ่ เป็นการสะสมเสบียงบุญเพื่อภพต่อไป"

เศรษฐีปุณณกะได้ฟังดังนั้นก็รู้สึกปีติใจยิ่งนัก เขาได้ตั้งจิตอธิษฐานว่า "ขอให้ผลบุญจากการบำเพ็ญทานครั้งนี้ จงส่งผลให้ข้าพเจ้าได้เกิดในภพภูมิที่ดี และได้บำเพ็ญทานยิ่งๆ ขึ้นไปในทุกๆ ภพทุกๆ ชาติ"

เมื่อเศรษฐีปุณณกะสิ้นชีวิตลงตามกาลเวลา ก็ไปบังเกิดในสวรรค์ชั้นดุสิต มีทิพย์สมบัติและนางฟ้าบริวารมากมาย

ต่อมาเมื่อพระโพธิสัตว์ได้ตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในชาติสุดท้าย เมื่อทรงระลึกชาติหนหลังได้ ก็ทรงทราบว่าชาตินั้น พระองค์ได้ทรงเป็นเศรษฐีปุณณกะ ผู้บำเพ็ญมหาทานอันยิ่งใหญ่

พระพุทธองค์ทรงเล่าเรื่องนี้แก่พระภิกษุสงฆ์ เพื่อเป็นเครื่องเตือนใจว่า การให้ทานนั้น เป็นการสร้างบุญกุศลที่ประเสริฐที่สุด และจะส่งผลให้ผู้ให้ได้รับความสุขความเจริญทั้งในภพปัจจุบันและภพต่อไป

คติธรรม

การบริจาคทาน การช่วยเหลือผู้อื่น แม้เพียงเล็กน้อย ก็สามารถสร้างบุญบารมีอันยิ่งใหญ่ได้ เมื่อจิตใจตั้งมั่นอยู่บนความไม่ตระหนี่ถี่เหนียว ย่อมนำมาซึ่งความสุขและความเจริญในชีวิต

บารมีที่บำเพ็ญ

การให้ทาน (ทานบารมี)