สุวิริยชาดก

สุวิริยชาดก

กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ณ แคว้นมคธ อันอุดมสมบูรณ์ด้วยพืชพันธุ์ธัญญาหาร ผู้คนดำรงชีวิตอย่างผาสุกภายใต้ร่มเงาของพระราชาผู้ทรงธรรม พระราชาองค์นั้นทรงพระนามว่าพระเจ้าสุวิริยะ ทรงเป็นผู้เปี่ยมด้วยทศพิธราชธรรม ทรงปกครองแว่นแคว้นด้วยความเมตตาธรรม สถิตอยู่ในพระราชวังอันโอฬาร ท่ามกลางเหล่าข้าราชบริพารผู้ภักดี

ในพระราชวังแห่งนี้ มี พระโพธิสัตว์ ประสูติเป็นพระราชโอรสองค์โตของพระเจ้าสุวิริยะ ทรงมีพระวรกายผ่องใสราวกับทองคำ ทรงเฉลียวฉลาดปราดเปรื่องตั้งแต่ทรงพระเยาว์ ได้รับการอบรมสั่งสอนวิชาการทั้งปวงจากเหล่าพราหมณ์ผู้ใหญ่ จนทรงเชี่ยวชาญในสรรพศาสตร์ทั้งปวง

วันหนึ่ง ขณะที่พระโพธิสัตว์ทรงเจริญวัยขึ้น พระองค์ทรงมีพระทัยสงสัยในวัฏสงสารอันไม่เที่ยง ทรงใคร่ครวญถึงความทุกข์ยากของปวงชน สังเกตเห็นว่า แม้แต่ในแว่นแคว้นที่อุดมสมบูรณ์ ก็ยังมีผู้ยากไร้ ขาดแคลนอาหารอยู่เป็นจำนวนมาก ความคิดนี้รบกวนพระทัยพระองค์อยู่เสมอ

พระโพธิสัตว์จึงเสด็จไปเข้าเฝ้าพระราชบิดา พระเจ้าสุวิริยะ ทรงทูลถามด้วยความเคารพว่า:

"ข้าแต่สมเด็จพระบิดาผู้ทรงพระคุณอันประเสริฐ หม่อมฉันมีข้อสงสัยใคร่ทูลถามเพคะ หม่อมฉันเห็นว่า ถึงแม้แผ่นดินของเราจะอุดมสมบูรณ์เพียงใด ก็ยังมีประชาชนผู้ยากไร้ เดือดร้อน ขาดแคลนปัจจัยสี่อยู่เป็นอันมาก เหตุใดจึงเป็นเช่นนั้นเพคะ"

พระเจ้าสุวิริยะ ทรงสดับคำถามของพระราชโอรส ทรงแย้มสรวลเล็กน้อย ทรงตรัสตอบด้วยน้ำเสียงอ่อนโยน:

"โอ้ พระโอรสของพ่อ ความไม่สมบูรณ์ของชีวิตนั้น เป็นธรรมดาของโลก แม้เราจะพยายามเท่าไร ก็ไม่อาจขจัดความทุกข์ยากให้หมดสิ้นไปได้ แต่หน้าที่ของกษัตริย์ คือการพยายามบรรเทาความทุกข์ยากเหล่านั้นให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้"

พระโพธิสัตว์ทรงรับฟังพระราชดำรัสของพระบิดาด้วยความสำนึก แต่ในพระทัยก็ยังคงมีความปรารถนาอันแรงกล้าที่จะหาหนทางแก้ไขปัญหาความยากจนของอาณาประชาราษฎร์อย่างแท้จริง

วันเวลาล่วงเลยไป พระโพธิสัตว์ทรงศึกษาพระธรรมคำสอน และสังเกตการณ์ความเป็นไปของโลกอย่างลึกซึ้ง พระองค์ทรงตระหนักว่า ต้นเหตุแห่งความยากจนส่วนหนึ่ง มาจากความตระหนี่ ความเห็นแก่ตัว และการขาดเมตตาธรรมของผู้คน

ด้วยพระปณิธานอันแน่วแน่ พระโพธิสัตว์ทรงตัดสินพระทัยที่จะออกผนวช เพื่อแสวงหาธรรมะอันจะนำมาซึ่งความสุขที่แท้จริงแก่สรรพสัตว์ และเพื่อเป็นแบบอย่างแก่ประชาชน

เมื่อทรงกราบทูลลาพระราชบิดาและพระมารดาแล้ว พระโพธิสัตว์ก็ทรงละทิ้งราชสมบัติอันหอมหวาน เสด็จออกทรงผนวชเป็นสมณะ แบกรับบาตรจีวร แสวงหาความวิเวกในป่า ทรงบำเพ็ญเพียรภาวนาอย่างเคร่งครัด

ในป่าอันร่มรื่น พระโพธิสัตว์ทรงได้พบกับ ฤาษี ตนหนึ่ง ผู้มีอายุยืนยาว และมีความรู้แจ้งในธรรม สองกษัตริย์ผู้ทรงศีล ได้สนทนาธรรมกันอย่างลึกซึ้ง ฤาษีได้สอนธรรมอันเป็นแก่นแท้แห่งชีวิต ให้แก่พระโพธิสัตว์

"ผู้ใดมีความเมตตา ย่อมไม่ขาดแคลน ผู้ใดให้ย่อมได้รับ ผู้ใดเสียสละ ย่อมได้บุญ ผู้ใดโลภ ย่อมอดอยาก"

พระโพธิสัตว์ทรงซาบซึ้งในคำสอนของฤาษี และทรงนำมาเป็นแนวทางในการประพฤติปฏิบัติ

กาลต่อมา หลังจากทรงบำเพ็ญเพียรจนแก่กล้า พระโพธิสัตว์ก็ทรงทราบว่า พระบิดา พระเจ้าสุวิริยะ ได้เสด็จสวรรคตไปแล้ว และแว่นแคว้นกำลังอยู่ในความโกลาหล เพราะพระราชโอรสองค์รอง ซึ่งเป็นผู้หลงในอำนาจและทรัพย์สิน กำลังฉ้อราษฎร์บังหลวง และกดขี่ข่มเหงประชาชน

เมื่อได้ทราบข่าว พระโพธิสัตว์ก็ทรงมีพระทัยห่วงใยอาณาประชาราษฎร์เป็นยิ่งนัก ทรงตัดสินพระทัยที่จะละทิ้งการบำเพ็ญเพียรชั่วคราว เพื่อเสด็จกลับไปปราบปรามความอยุติธรรม และนำความผาสุกกลับคืนสู่แผ่นดิน

พระโพธิสัตว์ทรงปรากฏพระองค์ต่อหน้าประชาชนที่กำลังเดือดร้อน ประชาชนต่างดีใจปรีดาที่ได้เห็นพระองค์กลับมา พวกเขาทูลเชิญพระองค์ขึ้นครองราชย์

"ขอพระองค์ทรงโปรดรับราชสมบัติเถิดเพคะ ประชาชนล้วนเดือดร้อนเหลือเกินเพคะ"

พระโพธิสัตว์ทรงรับคำทูลเชิญ และทรงขึ้นครองราชย์เป็น พระเจ้าสุวิริยะ พระองค์ใหม่ ทรงตั้งมั่นว่าจะทรงปกครองแว่นแคว้นด้วยทศพิธราชธรรม

วันแรกที่ทรงเริ่มงานในฐานะกษัตริย์ พระโพธิสัตว์ทรงมีรับสั่งให้ ข้าราชการที่ทุจริต ทั้งหลายมารายงานตัว

"ข้าพเจ้าได้ทราบมาว่า มีข้าราชการบางคนประพฤติมิชอบ ฉ้อราษฎร์บังหลวง ทำให้ประชาชนเดือดร้อน วันนี้ ข้าพเจ้าจะให้โอกาสแก่ท่านทั้งหลาย ได้สารภาพผิด และคืนทรัพย์สินที่เอาไปแก่ประชาชน"

บรรดาข้าราชการที่ทุจริต ต่างพากันหวาดกลัว จนตัวสั่น พวกเขาไม่เคยคิดว่าพระโพธิสัตว์จะทรงทราบเรื่องราวทั้งหมด

"ข้าแต่พระองค์หม่อมฉัน... หม่อมฉัน... ผิดไปแล้วเพคะ โปรดทรงพระเมตตาด้วยเพคะ"

พระโพธิสัตว์ทรงมีพระทัยเด็ดเดี่ยว แต่ก็ทรงไว้ซึ่งความเมตตา พระองค์ทรงมีรับสั่งให้ ยึดทรัพย์สินคืน จากข้าราชการเหล่านั้นทั้งหมด และนำไปแจกจ่ายให้แก่ประชาชนผู้ยากไร้

"ทรัพย์สินเหล่านี้ เป็นของประชาชน ที่ท่านทั้งหลายได้เบียดบังไป บัดนี้ จงคืนสู่เจ้าของที่แท้จริง"

หลังจากนั้น พระโพธิสัตว์ทรงมีพระดำริที่จะแก้ไขปัญหาความยากจนอย่างยั่งยืน พระองค์ทรงประกาศให้ประชาชนทุกคนที่ขาดแคลนอาหาร มาขอรับความช่วยเหลือได้ที่โรงทานหลวง

โรงทานหลวงเปิดขึ้นอย่างยิ่งใหญ่ มีอาหารบริสุทธิ์พร้อมสรรพทุกวัน

"ผู้ใดอดอยาก จงมาที่นี่ ผู้ใดหิวโหย จงมารับอาหาร หลวงมีให้เสมอ"

ประชาชนต่างดีใจและซาบซึ้งในพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์ พวกเขาพากันหลั่งไหลมาโรงทานหลวง

ในขณะเดียวกัน พระโพธิสัตว์ก็ทรงส่งเสริมการเกษตร การค้าขาย และให้ความรู้แก่ประชาชน เพื่อให้พวกเขาสามารถพึ่งพาตนเองได้

พระองค์ทรงสอนประชาชนถึงเรื่อง ความเพียร และ ความซื่อสัตย์

"จงหมั่นเพียรทำมาหากิน อย่าได้เบียดเบียนผู้อื่น ความซื่อสัตย์สุจริต จะนำมาซึ่งความเจริญ"

เรื่องราวความดีงามของพระเจ้าสุวิริยะแพร่กระจายไปทั่วทุกสารทิศ แคว้นมคธกลับคืนสู่ความสงบสุขร่มเย็น ประชาชนอยู่ดีกินดี มีความสุข

วันหนึ่ง ขณะที่พระโพธิสัตว์ทรงประทับอยู่ ณ พระราชวัง ทรงทอดพระเนตรเห็น ช้าง ตัวหนึ่งกำลังเดินโซเซ ท่าทางอ่อนแรง

"ช้างเชือกนี้ เหตุใดจึงดูอ่อนแรงเช่นนี้"

พระองค์ทรงสอบถาม ควาญช้าง จึงทราบว่าช้างเชือกนี้ถูกใช้งานหนักเกินไป และได้รับอาหารไม่เพียงพอ

"ข้าแต่พระองค์ ช้างเชือกนี้ถูกใช้ทำงานหนักทุกวัน และอาหารที่ได้รับก็ไม่เพียงพอต่อการดำรงชีวิตเพคะ"

พระโพธิสัตว์ทรงมีพระทัยสงสารช้างเชือกนั้นอย่างยิ่ง พระองค์ทรงมีรับสั่งให้ นำช้างมาดูแล ในพระราชวัง ให้ได้รับอาหารที่ดี และพักผ่อนอย่างเต็มที่

"นำช้างเชือกนี้ไปดูแลอย่างดี ให้ได้รับอาหารที่มีประโยชน์ และพักผ่อนอย่างเพียงพอ อย่าให้ต้องทำงานหนักอีกต่อไป"

พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญทานอย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะเป็นทานแก่คนยากไร้ ทานแก่สัตว์ที่เดือดร้อน หรือแม้แต่ทานแก่ผู้ที่เคยทำไม่ดีกับพระองค์

มี เศรษฐี ผู้หนึ่ง ซึ่งเคยเป็นศัตรูของพระเจ้าสุวิริยะองค์ก่อน เขาได้ทำความเดือดร้อนแก่ประชาชนมากมาย แต่เมื่อพระโพธิสัตว์ขึ้นครองราชย์ เขาก็ยังคงมีจิตใจที่เต็มไปด้วยความโลภ

เศรษฐีผู้นั้น เห็นโรงทานหลวงที่แจกอาหารฟรี จึงคิดหาทางเอาเปรียบ

"ถ้าเราเข้าไปขออาหารจำนวนมาก แล้วนำไปขายต่อ คงจะได้กำไรไม่น้อย"

เศรษฐีจึงเข้าไปขออาหารที่โรงทานหลวง แต่แทนที่จะขอในปริมาณที่พอเหมาะ เขากลับขอเป็นถังใหญ่

"ข้าพเจ้าต้องการอาหารจำนวนมากพอสำหรับครอบครัวใหญ่ของข้าพเจ้า"

เจ้าหน้าที่โรงทานหลวงเห็นผิดปกติ จึงไปกราบทูลพระโพธิสัตว์

พระโพธิสัตว์ทรงทราบดังนั้น จึงมีรับสั่งให้นำอาหารที่เศรษฐีขอไปให้ แต่ทรงตรัสกับเจ้าหน้าที่ว่า:

"ให้เขานำอาหารไป แต่ให้บอกเขาว่า หากเขาไม่นำอาหารนี้ไปแจกจ่ายให้แก่ครอบครัวของเขาเอง และนำไปขายต่อ จะเกิดผลเสียแก่ตัวเขาเอง"

เมื่อเศรษฐีได้รับอาหารไป และพยายามจะนำไปขายต่อ เขาก็ประสบกับความเดือดร้อนต่างๆ นานา อาหารที่เขาขนไปเน่าเสียหมด เขาไม่สามารถขายได้แม้แต่บาทเดียว

ในที่สุด เศรษฐีก็ตระหนักได้ถึงความผิดพลาดของตนเอง เขารู้สึกสำนึกผิด และนำอาหารที่เหลือไปแจกจ่ายให้แก่ผู้คนที่อยู่รอบข้าง

"ข้าพเจ้าผิดไปแล้วเพคะ ข้าพเจ้าได้ทำสิ่งที่ไม่ดีต่อพระองค์ และต่อผู้อื่น"

พระโพธิสัตว์ทรงให้อภัยเศรษฐี และทรงสอนให้เขาประพฤติตนเป็นคนดี

"ท่านได้สำนึกผิดแล้ว จงกลับตัวกลับใจ ทำความดีต่อไป อย่าได้กลับไปทำเช่นนั้นอีก"

ด้วยพระปณิธานอันแน่วแน่ที่จะบำเพ็ญบารมี พระโพธิสัตว์ทรงดำรงอยู่ในทศพิธราชธรรม ทรงประกอบด้วยความเมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา ทรงบำเพ็ญทาน ศีล ขันติ สัจจะ อธิษฐาน ขันติ วิริยะ เมตตา อุเบกขา

พระองค์ทรงปกครองแว่นแคว้นมคธด้วยความยุติธรรม ทำให้ประชาชนมีความสุขสบายตลอดมา

คติธรรม

การมีเมตตาธรรม ย่อมนำมาซึ่งความอุดมสมบูรณ์ การเสียสละ ย่อมได้มาซึ่งบุญกุศล ผู้มีจิตใจโลภย่อมพบกับความอดอยาก การปกครองด้วยทศพิธราชธรรม นำมาซึ่งความสงบสุขแก่แผ่นดิน

บารมีที่บำเพ็ญ

บารมี 10 ทัศ (ทาน, ศีล, เนกขัมมะ, ปัญญา, วิริยะ, ขันติ, สัจจะ, อธิษฐาน, เมตตา, อุเบกขา)