มหาปทุมชาดก (Mahapaduma Jataka)

มหาปทุมชาดก (Mahapaduma Jataka)

ณ แคว้นโกศล อันเป็นปฐมราชธานีแห่งอินเดียในยุคพุทธกาล ณ เมืองสาวัตถีอันรุ่งเรือง เป็นที่ตั้งของพระราชวังอันสง่างาม เป็นที่ประทับของพระเจ้าปเสนทิโกศล ผู้ทรงปรีชาสามารถและเปี่ยมด้วยทศพิธราชธรรม ในบรรดาพระโอรสทั้งหลายของพระองค์ พระโอรสองค์หนึ่งนามว่า อัคคิทัตตมารกุมาร ทรงเป็นที่รักยิ่งของพระบิดาและพระมารดา ทรงมีพระสิริโฉมงดงามราวกับพระอินทร์จุติ ผิวพรรณผุดผ่องดุจทองคำ พระเกศาดำขลับยาวสลวย ดวงพระเนตรกลมโตใสราวกับดอกบัว และพระสรวลหวานราวกับน้ำทิพย์

แต่อัคคิทัตตมารกุมารมิได้มีเพียงรูปงาม หากแต่ทรงมีพระปรีชาญาณเฉลียวฉลาด ทรงศึกษาศิลปวิทยาการต่างๆ อย่างแตกฉาน และทรงมีพระทัยโอบอ้อมอารีต่ออาณาประชาราษฎร์ ด้วยเหตุนี้ จึงทรงเป็นที่รักใคร่ของเหล่าขุนนางและประชาชนทั้งหลาย

วันหนึ่ง ขณะที่อัคคิทัตตมารกุมารทรงประทับสำราญพระอิริยาบถอยู่ในพระราชอุทยาน ทรงทอดพระเนตรเห็นกลุ่มนางสนมกำนัลกำลังเก็บดอกบัวริมสระหลวงอย่างเพลิดเพลิน พระองค์ทรงมีพระประสงค์จะทรงเล่นสนุกกับนางสนม จึงเสด็จลงจากพระตำหนัก ทรงคล้องช้างเผือกคู่พระทัย และทรงมุ่งหน้าไปยังสระบัวหลวง

เมื่อไปถึงสระบัวหลวง อัคคิทัตตมารกุมารทรงมีรับสั่งให้นางสนมทั้งหลายนำดอกบัวที่เก็บมาถวาย ทรงรับดอกบัวมาอย่างชื่นชม และทรงตัดสินพระทัยที่จะทรงทดสอบนางสนมเหล่านั้น ด้วยการนำดอกบัวมาซ่อนไว้ที่พระอุระ (อก) แล้วตรัสถามว่า "ดูก่อนนางสนมทั้งหลาย บัดนี้ดอกบัวได้หายไปจากมือของพวกเจ้าแล้ว ใครเล่าที่นำดอกบัวของพวกเจ้าไป?"

นางสนมทั้งหลายต่างก็พากันตกใจ เมื่อเห็นดอกบัวในมือของตนหายไป จึงพากันก้มหน้าก้มตาค้นหาดอกบัวของตน แต่ก็มิอาจพบเจอ

ขณะนั้นเอง มีนางสนมสาวผู้หนึ่ง นามว่า ปทุมวดี นางเป็นนางสนมที่งดงามที่สุดในบรรดานางสนมทั้งหลาย ผิวพรรณผุดผ่องดุจหิมะ ดวงตาหวานหยาดเยิ้ม และนางมีใจที่ซื่อตรง จิตใจบริสุทธิ์

เมื่อปทุมวดีเห็นดอกบัวของตนหายไป นางก็มิได้ตื่นตระหนก นางก้มหน้าก้มตาค้นหา แต่เมื่อไม่พบ นางก็ทรงมีพระทัยน้อมนึกถึงพระกตัญญูต่ออัคคิทัตตมารกุมาร ทรงรำลึกถึงพระคุณอันใหญ่หลวงที่พระองค์ทรงมีต่อตน

ทันใดนั้นเอง อัคคิทัตตมารกุมาร ทรงแย้มพระสรวล ทรงคลายดอกบัวที่ซ่อนไว้ที่พระอุระออกมา แล้วตรัสถามปทุมวดีว่า "ดูก่อนปทุมวดี เจ้าคิดว่าใครเล่าคือผู้ที่นำดอกบัวของเจ้าไป?"

ปทุมวดี เงยหน้าขึ้นสบพระเนตรของอัคคิทัตตมารกุมาร แล้วตรัสตอบด้วยน้ำเสียงอันอ่อนหวานว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ดอกบัวของหม่อมฉันมิได้หายไปไหน แต่ได้ประทับอยู่ ณ ที่อันประเสริฐที่สุดแล้ว คือประทับอยู่ ณ พระอุระของพระองค์ผู้เป็นที่รักของหม่อมฉัน"

เมื่อได้ยินเช่นนั้น อัคคิทัตตมารกุมาร ทรงประหลาดพระทัยยิ่งนัก ทรงชื่นชมในความฉลาดและความซื่อสัตย์ของปทุมวดีเป็นอย่างยิ่ง ทรงเห็นว่าปทุมวดีนั้นมีคุณธรรมอันประเสริฐ จึงทรงมีพระประสงค์จะทรงอภิเษกกับนาง

หลังจากนั้น ไม่นาน อัคคิทัตตมารกุมาร ก็ทรงอภิเษกกับปทุมวดี และทรงใช้ชีวิตอยู่ด้วยกันอย่างมีความสุข

แต่เรื่องราวหาได้จบลงเพียงเท่านี้ เมื่อหลายปีผ่านไป อัคคิทัตตมารกุมาร ทรงเติบโตขึ้นจนเป็นพระราชาผู้ปกครองแคว้นโกศล ทรงมีพระนามว่า พระเจ้ามหาปทุมราช พระองค์ทรงปกครองบ้านเมืองด้วยทศพิธราชธรรม ราษฎรอยู่เย็นเป็นสุข

ครั้งหนึ่ง ขณะที่พระเจ้ามหาปทุมราช ทรงประทับแปรพระราชฐาน ณ เมืองตักศิลาอันไพศาล พระองค์ทรงมีพระประสงค์จะทรงประพาสป่า ทรงถือดาบอาญาสิทธิ์ที่สลักเสลาอย่างวิจิตรบรรจง และมีพระบรมราชโองการให้เหล่าข้าราชบริพารจัดเตรียมช้างม้า และเสบียงอาหาร

พระองค์ทรงนำคณะนายพรานผู้กล้าหาญ มุ่งหน้าเข้าสู่ป่าอันอุดมสมบูรณ์ ป่าแห่งนี้เต็มไปด้วยต้นไม้น้อยใหญ่เขียวชอุ่ม มีสัตว์ป่ามากมายอาศัยอยู่ เสียงนกร้องเจื้อยแจ้ว เสียงแมลงหึ่งหึ่ง และเสียงใบไม้ไหวตามลม สร้างบรรยากาศที่น่ารื่นรมย์

ขณะที่ทรงล่าสัตว์อยู่นั้น พระเจ้ามหาปทุมราช ทรงได้ยินเสียงร้องไห้คร่ำครวญมาจากพุ่มไม้แห่งหนึ่ง ทรงรำพึงในพระทัยว่า "เสียงอันโหยหวนนี้มาจากที่ใดกันแน่?"

เมื่อเสด็จเข้าไปใกล้ ทรงเห็นหญิงงามนางหนึ่ง กำลังนั่งร้องไห้อยู่ใต้ต้นไม้ นางมีรูปโฉมงดงามราวกับนางฟ้า ผิวพรรณผ่องใสราวกับแสงจันทร์ ดวงตาเศร้าสร้อย

พระเจ้ามหาปทุมราช ทรงมีพระทัยสงสาร จึงเสด็จเข้าไปหานาง แล้วตรัสถามด้วยน้ำเสียงอ่อนโยนว่า "ดูก่อนแม่หญิง เหตุไฉนเจ้าจึงได้ร้องไห้อยู่แต่ผู้เดียวในป่าอันเปลี่ยวเช่นนี้?"

หญิงงามเงยหน้าขึ้นสบพระเนตรของพระองค์ แล้วทูลตอบด้วยเสียงสะอื้นว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ข้าพระองค์เป็นนางยักษิณีชื่อ ปทุมวดี (นามนี้ได้มาจากชื่อของนางสนมที่พระองค์เคยทรงรักในอดีต) ข้าพระองค์นั้นได้มาบำเพ็ญตบะอยู่ในป่าแห่งนี้ เพื่อจะรอคอยพระองค์"

พระเจ้ามหาปทุมราช ทรงประหลาดพระทัยยิ่งนัก ทรงระลึกถึงนางสนมผู้มีนามว่าปทุมวดี ที่เคยทรงรักใคร่เมื่อครั้งยังทรงพระเยาว์ แต่ก็ทรงสงสัยในคำกล่าวอ้างของนางยักษิณี

นางยักษิณีปทุมวดี เล่าเรื่องราวต่อไปว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หม่อมฉันคือปทุมวดี พระชายาของพระองค์ในชาติที่แล้ว เมื่อครั้งที่พระองค์ยังทรงเป็นอัคคิทัตตมารกุมาร หม่อมฉันได้ถวายดอกบัวแด่พระองค์ และพระองค์ก็ได้ทรงมีพระประสงค์จะทรงทดสอบความซื่อสัตย์ของหม่อมฉันด้วยการซ่อนดอกบัวไว้ที่พระอุระ หม่อมฉันได้ทูลตอบด้วยความจริงใจว่า ดอกบัวได้ประทับอยู่ ณ ที่อันประเสริฐที่สุดแล้ว"

พระเจ้ามหาปทุมราช ทรงตกตะลึงยิ่งนัก พระองค์จำเหตุการณ์ในอดีตได้รางเลือน แต่ก็ทรงสังเกตเห็นความเหมือนบางอย่างระหว่างนางยักษิณีตนนี้กับปทุมวดีในอดีต

นางยักษิณีปทุมวดี กล่าวต่อไปว่า "แต่ด้วยกรรมเก่าที่หม่อมฉันได้เคยทำไว้ หม่อมฉันจึงต้องมาจุติเป็นยักษิณี และพลัดพรากจากพระองค์มาแสนนาน บัดนี้ หม่อมฉันได้บำเพ็ญตบะมานานนับพันปี เพื่อรอคอยพระองค์ผู้เป็นที่รัก และขอโอกาสที่จะได้กลับไปอยู่เคียงข้างพระองค์อีกครั้ง"

พระเจ้ามหาปทุมราช ทรงสงสารนางยักษิณีปทุมวดีเป็นอย่างยิ่ง แม้ว่านางจะเป็นยักษิณี แต่พระองค์ก็ทรงเห็นถึงความรักอันบริสุทธิ์และความภักดีที่นางมีต่อพระองค์

แต่แล้ว เหตุการณ์อันน่าตกใจก็เกิดขึ้น เมื่อมียักษ์ตนหนึ่งนามว่า กุมภกัณฑ์ ปรากฏกายขึ้นจากเงาไม้ ยักษ์ตนนี้มีรูปร่างสูงใหญ่ น่าเกรงขาม มีเขี้ยวแหลมคม และดวงตาแดงก่ำ

กุมภกัณฑ์ กล่าวด้วยเสียงอันดังว่า "ข้าแต่พระราชา ท่านมาทำอะไรในป่าแห่งนี้? สตรีผู้นี้คือ ปทุมวดี ภรรยาของข้า! อย่าได้เข้าใกล้!"

พระเจ้ามหาปทุมราช ทรงมีพระทัยเดือดดาลที่ถูกยักษ์ตนนี้กล่าวอ้างเช่นนั้น ทรงยกดาบอาญาสิทธิ์ขึ้น และเตรียมที่จะต่อสู้

แต่แล้ว นางยักษิณีปทุมวดี ก็ทรงห้ามปรามพระเจ้ามหาปทุมราชไว้ แล้วตรัสว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ อย่าเพิ่งทรงทำร้ายเขาเลย เขาคือ มหาปทุม พระสหายของหม่อมฉันในชาติก่อน ที่ได้ร่วมกันบำเพ็ญตบะ หม่อมฉันได้ทำผิดต่อเขาไว้ จึงต้องมาอยู่ด้วยกันเช่นนี้"

พระเจ้ามหาปทุมราช ทรงคลายความโกรธลง แต่ก็ยังทรงระแวง

นางยักษิณีปทุมวดี จึงเล่าเรื่องราวต่อว่า "ชาติที่แล้ว เมื่อครั้งที่หม่อมฉันเป็นอัคคิทัตตมารกุมาร พระองค์ทรงมีพระประสงค์จะทรงทดสอบหม่อมฉัน โดยการซ่อนดอกบัวไว้ที่พระอุระ และหม่อมฉันก็ทูลตอบด้วยความจริงใจ แต่ด้วยกรรมที่หม่อมฉันได้เคยทำไว้ ทำให้หม่อมฉันต้องมาจุติเป็นยักษิณีในชาตินี้ และได้มาพบกับพระองค์อีกครั้ง"

นางยักษิณีปทุมวดี กล่าวต่อไปว่า "ส่วนยักษ์ตนนี้ คือ มหาปทุม สหายของหม่อมฉันในชาติก่อน ที่ได้ร่วมบำเพ็ญตบะด้วยกัน แต่หม่อมฉันได้ผิดสัจจะต่อเขา จึงต้องมาอยู่ด้วยกันเช่นนี้"

พระเจ้ามหาปทุมราช ทรงฟังเรื่องราวทั้งหมดด้วยความประหลาดใจและตื่นเต้น พระองค์ทรงระลึกชาติได้ถึงเหตุการณ์ในอดีต

นางยักษิณีปทุมวดี ทูลขอให้พระเจ้ามหาปทุมราช ทรงอภัยโทษให้แก่มหาปทุม และขอให้พระองค์ทรงรับนางกลับไปยังเมืองสาวัตถี

พระเจ้ามหาปทุมราช ทรงเห็นถึงความรักอันมั่นคงและความภักดีของนางยักษิณีปทุมวดี พระองค์ทรงตัดสินพระทัยที่จะทรงรับนางกลับไป

แต่ก่อนที่จะออกเดินทาง พระองค์ทรงถามนางยักษิณีปทุมวดีว่า "ดูก่อนแม่หญิง เจ้าจะสามารถกลับไปสู่ความเป็นมนุษย์ได้อีกครั้งหรือไม่?"

นางยักษิณีปทุมวดี ทูลตอบว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ หากหม่อมฉันได้อยู่เคียงข้างพระองค์ ด้วยความรักอันบริสุทธิ์และซื่อสัตย์ หม่อมฉันเชื่อว่าเวรกรรมจะคลี่คลาย และหม่อมฉันจะกลับคืนสู่ความเป็นมนุษย์อีกครั้ง"

พระเจ้ามหาปทุมราช ทรงนำนางยักษิณีปทุมวดี กลับมายังเมืองสาวัตถี พระองค์ทรงมีพระบรมราชโองการให้สร้างปราสาทหลังงามเพื่อเป็นที่ประทับของนาง

และด้วยความรักอันบริสุทธิ์ของพระเจ้ามหาปทุมราช และความซื่อสัตย์ของนางยักษิณีปทุมวดี เวรกรรมที่นางเคยทำไว้ก็ค่อยๆ คลี่คลาย นางยักษิณีปทุมวดี ก็ค่อยๆ กลายร่างกลับเป็นมนุษย์ที่งดงามดังเดิม

พระเจ้ามหาปทุมราช ทรงยินดีเป็นอย่างยิ่ง พระองค์ทรงสมปรารถนาที่จะได้อยู่เคียงข้างนางปทุมวดีอีกครั้ง

ส่วนมหาปทุมนั้น เมื่อเห็นว่าปทุมวดีได้กลับคืนสู่ความเป็นมนุษย์และได้อยู่กับพระเจ้ามหาปทุมราชอย่างมีความสุขแล้ว เขาก็รู้สึกโล่งใจ เขาก็ได้บำเพ็ญตบะต่อไป จนบรรลุถึงนิพพาน

พระเจ้ามหาปทุมราช และพระนางปทุมวดี ทรงครองคู่กันอย่างมีความสุขตลอดไป

คติธรรม

เรื่องราวของมหาปทุมชาดกสอนให้เห็นถึงพลังของความรักอันบริสุทธิ์และความซื่อสัตย์ที่สามารถเอาชนะอุปสรรคและเวรกรรมได้ แม้จะเคยทำผิดพลาดไปในอดีต หากมีความตั้งใจจริงที่จะแก้ไข และหมั่นทำความดี ก็ย่อมมีโอกาสที่จะกลับตัวกลับใจและได้รับความสุขในที่สุด

บารมีที่บำเพ็ญ

พระโพธิสัตว์ (พระเจ้ามหาปทุมราช) ได้ทรงบำเพ็ญบารมีในเรื่องของ ขันติบารมี (ความอดทน) ในการรอคอยและให้อภัย, เมตตาบารมี (ความรักและความเอ็นดู) ที่มีต่อนางปทุมวดี, และ อธิษฐานบารมี (ความตั้งมั่น) ในการที่จะนำนางปทุมวดีกลับคืนสู่พระองค์