ปัฏฐกชาดก (ครั้งที่ 3)

ปัฏฐกชาดก (ครั้งที่ 3)

ครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในกาลเมื่อพระโพธิสัตว์ของเราทรงอุบัติเป็นปัฏฐกะ พราหมณ์ผู้ปราดเปรื่องและมีทรัพย์สินมหาศาล อาศัยอยู่ในเมืองพาราณสีอันรุ่งเรือง ปัฏฐกะเป็นที่รักใคร่ของคนทั้งปวง เพราะท่านเป็นผู้มีศีลธรรมอันดีงาม มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ไม่เคยเห็นแก่ตัว เป็นที่พึ่งของคนยากไร้ และเป็นผู้ทรงไว้ซึ่งความรู้ในศาสตร์ต่างๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การทำนายลักษณะ และการพยากรณ์ต่างๆ

ในวันหนึ่ง ขณะที่ปัฏฐกะกำลังตรวจตราดูแลทรัพย์สินอันมากมายของตน ซึ่งส่วนใหญ่เป็นทองคำและเงิน ท่านได้สังเกตเห็นว่ามีหนูตัวหนึ่งกำลังกัดแทะถุงเงินของท่านด้วยความหิวโหย ปัฏฐกะมิได้โกรธเคือง แต่กลับรู้สึกสงสารในความยากไร้ของมัน เขาจึงหยิบทองคำเม็ดหนึ่งซึ่งมีค่ามากเท่ากับเงินจำนวนหนึ่ง ยื่นให้กับหนูตัวนั้น

“เจ้าหนูน้อย” ปัฏฐกะกล่าวด้วยน้ำเสียงอ่อนโยน “เจ้าจงนำทองคำนี้ไป จงนำไปซื้ออาหารที่เจ้าปรารถนาเถิด อย่าได้อดอยากเช่นนี้อีกเลย”

หนูตัวนั้นรับทองคำไปอย่างตะกุกตะกัก และรีบวิ่งหายไปในรูของมัน ปัฏฐกะได้แต่มองตามไปด้วยรอยยิ้ม

เหตุการณ์นี้ได้เดินทางไปถึงพระกรรณของพระเจ้าพรหมทัตต์ กษัตริย์แห่งเมืองพาราณสี พระองค์ทรงทราบถึงความเมตตาและความเอื้อเฟื้อของปัฏฐกะมาโดยตลอด แต่ครั้งนี้ทรงรู้สึกประหลาดพระทัยเป็นอย่างยิ่ง ถึงกับตรัสเรียกปัฏฐกะเข้าเฝ้า

“ปัฏฐกะ” พระเจ้าพรหมทัตต์ตรัสถามด้วยความฉงน “เราได้ยินมาว่า เจ้าได้ให้ทองคำแก่หนูตัวหนึ่งจริงหรือไม่ เหตุใดเจ้าจึงกระทำเช่นนั้น?”

ปัฏฐกะกราบทูลด้วยความเคารพ “ข้าแต่สมมติเทพ เป็นความจริงพ่ะย่ะค่ะ ข้าพเจ้าเห็นหนูตัวนั้นกำลังอดอยาก จึงเกิดความสงสาร จึงได้มอบทองคำให้แก่หนูตัวนั้น เพื่อให้มันได้นำไปซื้ออาหารประทังชีวิต”

พระเจ้าพรหมทัตต์ทรงขมวดพระขนง “ทองคำนั้นมีค่ามากนะปัฏฐกะ การให้ทองคำแก่สัตว์เดรัจฉานเช่นหนูนั้น ย่อมเป็นการสิ้นเปลืองโดยใช่เหตุ”

ปัฏฐกะยิ้มอย่างสุภาพ “ข้าแต่สมมติเทพ ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม ทรัพย์สมบัติของข้าพเจ้า หากมิได้ใช้เพื่อแบ่งปันให้แก่ผู้อื่นที่ยากไร้ หรือเพื่อบำเพ็ญกุศล ย่อมเป็นเพียงกองทรัพย์ที่ไร้ความหมาย ข้าพเจ้าเชื่อว่า แม้แต่หนูตัวน้อย ก็สมควรได้รับความเมตตาเช่นกัน”

พระเจ้าพรหมทัตต์ทรงพิศวงในความคิดของปัฏฐกะยิ่งนัก ทรงรู้สึกว่าปัฏฐกะเป็นผู้ที่คิดแปลกกว่าคนทั่วไป แต่ก็ทรงยอมรับในความดีงามของเขา

กาลเวลาผ่านไป ชีวิตของปัฏฐกะยังคงดำเนินไปตามปกติ ท่านยังคงเป็นผู้ที่เปี่ยมด้วยเมตตาและความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ไม่ว่าจะเป็นมนุษย์หรือสัตว์ ท่านก็พร้อมที่จะช่วยเหลือเสมอ

วันหนึ่ง ขณะที่ปัฏฐกะกำลังเดินทางไปยังตลาด ท่านได้พบกับชายขอทานผู้หนึ่ง ซึ่งนอนซมอยู่ข้างทาง ร่างกายผ่ายผอม ใบหน้าเต็มไปด้วยความสิ้นหวัง ปัฏฐกะเข้าไปสอบถามด้วยความห่วงใย

“ท่านพ่อ ท่านเป็นอะไรไป?” ปัฏฐกะถามด้วยน้ำเสียงอ่อนโยน

ชายขอทานเงยหน้าขึ้นมองด้วยสายตาที่แทบจะไม่มีแรง “ข้า...ข้าหิวเหลือเกิน ไม่มีอะไรจะกินมาหลายวันแล้ว”

ปัฏฐกะรู้สึกสงสารจับใจ ท่านจึงรีบพาชายขอทานไปยังร้านอาหารที่อยู่ใกล้ที่สุด และสั่งอาหารเลิศรสมาให้เขากินจนอิ่มหนำสำราญ หลังจากนั้น ปัฏฐกะก็นำเสื้อผ้าใหม่มาให้ และมอบเงินจำนวนหนึ่งให้แก่ชายขอทาน เพื่อให้เขาได้ไปเริ่มต้นชีวิตใหม่

“ขอให้ท่านนำเงินนี้ไปใช้ให้เกิดประโยชน์นะท่านพ่อ” ปัฏฐกะกล่าว “ขอให้ท่านจงมีความสุข และอย่าได้อดอยากอีกต่อไป”

ชายขอทานซาบซึ้งในบุญคุณของปัฏฐกะเป็นอย่างยิ่ง เขาพนมมือไหว้ขอบคุณปัฏฐกะซ้ำแล้วซ้ำเล่า น้ำตาแห่งความตื้นตันไหลริน

เรื่องราวของปัฏฐกะผู้มีจิตใจเมตตา ได้แพร่กระจายไปทั่วเมือง จนถึงหูของเหล่าโจรผู้ร้ายที่อาศัยอยู่ในป่าห่างไกล โจรเหล่านั้นได้ยินว่าปัฏฐกะเป็นผู้มีทรัพย์สินมากมาย และเป็นผู้ใจบุญ จึงวางแผนที่จะปล้นเขา

ในวันหนึ่ง ขณะที่ปัฏฐกะกำลังเดินทางกลับบ้านพร้อมกับคาราวานทรัพย์สินอันมีค่า โจรกลุ่มหนึ่งได้ซุ่มโจมตีเขา โจรเหล่านั้นมีจำนวนมาก และมีอาวุธครบครัน ปัฏฐกะและคนรับใช้พยายามต่อสู้ แต่ก็ไม่สามารถต้านทานพลังของโจรได้

“หยุดเถอะ!” หัวหน้าโจรตะโกนเสียงดัง “มอบทรัพย์สมบัติทั้งหมดของเจ้ามา อย่าได้ขัดขืน มิฉะนั้นเจ้าจะเสียชีวิต!”

ปัฏฐกะมองไปที่เหล่าโจรด้วยสายตาที่สงบ แม้จะตกอยู่ในอันตรายถึงชีวิต เขาก็ไม่แสดงท่าทีหวาดกลัว

“พวกท่านต้องการทรัพย์สินของข้าใช่หรือไม่” ปัฏฐกะกล่าวอย่างใจเย็น “ข้าไม่เสียดายมันเลย แม้แต่ชีวิตของข้า ข้าก็พร้อมที่จะมอบให้ หากเป็นไปเพื่อประโยชน์ของผู้อื่น”

หัวหน้าโจรหัวเราะอย่างเหี้ยมเกรียม “เจ้าช่างพูดดีนัก! แต่วันนี้เจ้าจะต้องสูญเสียทุกสิ่งทุกอย่าง”

ในขณะที่เหล่าโจรกำลังจะเข้ามารุมทำร้ายปัฏฐกะอย่างโหดเหี้ยม ทันใดนั้นเอง หนูตัวหนึ่งก็วิ่งออกมาจากพงหญ้า มันกระโดดขึ้นไปบนใบหน้าของหัวหน้าโจร กัดเข้าที่จมูกของเขาอย่างแรง

หัวหน้าโจรตกใจร้องลั่น “อ๊าก! เจ้าหนูอะไรวะเนี่ย!”

เหล่าโจรที่เห็นเช่นนั้นก็แตกตื่นอลหม่าน บางคนวิ่งหนี บางคนพยายามตีหนูตัวนั้น แต่หนูกลับว่องไว และหลบหลีกได้อย่างคล่องแคล่ว

ในระหว่างที่เหล่าโจรเสียกระบวนท่าอยู่นั้น ปัฏฐกะก็ได้โอกาส เขาชักดาบออกมา และเข้าต่อสู้กับโจรที่ยังคงยืนอยู่ได้อย่างชำนาญ ทหารที่ติดตามปัฏฐกะก็กลับมาตั้งหลัก และเข้าช่วยต่อสู้กับเหล่าโจร

ด้วยความโกลาหลที่เกิดขึ้น และการต่อสู้ที่ไม่เป็นเอกฉันท์ของเหล่าโจร ทำให้พวกโจรต้องล่าถอยไปอย่างไม่เป็นท่า พวกเขาไม่สามารถเอาทรัพย์สมบัติของปัฏฐกะไปได้เลย

หลังจากเหตุการณ์สงบลง ปัฏฐกะก็มองไปยังหนูตัวนั้น ซึ่งกำลังมองมาที่เขาด้วยแววตาที่ดูเหมือนจะสื่อสารบางอย่าง

“เจ้าหนูตัวนั้น” ปัฏฐกะกล่าวกับคนรับใช้ “มันคงจะตอบแทนบุญคุณที่เราเคยมีให้”

เรื่องราวนี้ได้สร้างความประหลาดใจแก่ผู้คนในเมืองพาราณสีเป็นอย่างมาก พวกเขาไม่เคยคิดว่าสัตว์เดรัจฉานอย่างหนู จะสามารถช่วยเหลือมนุษย์ได้ถึงเพียงนี้

ต่อมา พระเจ้าพรหมทัตต์ทรงทราบเรื่องราวที่เกิดขึ้น จึงได้ตรัสเรียกปัฏฐกะเข้าเฝ้าอีกครั้ง

“ปัฏฐกะ” พระเจ้าพรหมทัตต์ตรัสถามด้วยความประหลาดพระทัย “เราได้ยินเรื่องราวอันน่าทึ่งที่เกิดขึ้นกับเจ้า เราไม่เคยเชื่อว่าหนูตัวหนึ่งจะสามารถช่วยเจ้าให้รอดพ้นจากอันตรายได้”

ปัฏฐกะกราบทูล “ข้าแต่สมมติเทพ ทุกสรรพสิ่งในโลกล้วนมีคุณธรรม และสามารถตอบแทนบุญคุณได้ แม้แต่สัตว์เดรัจฉาน หากเรามีเมตตาต่อมัน มันก็ย่อมมีเมตตาตอบ”

พระเจ้าพรหมทัตต์ทรงพยักพระพักตร์ด้วยความเข้าใจ “คำสอนของเจ้ามีค่ามากนักปัฏฐกะ เราได้เห็นแล้วว่า ความเมตตาของเจ้ามิได้สูญเปล่า แม้แต่สัตว์เล็กๆ ก็ยังสามารถตอบแทนบุญคุณได้”

หลังจากนั้นมา ปัฏฐกะก็ยิ่งเป็นที่เคารพนับถือของทุกคนในเมืองพาราณสี ท่านยังคงดำเนินชีวิตตามปกติ เป็นผู้ที่เปี่ยมด้วยความเมตตาและความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ไม่เคยคิดร้ายต่อผู้ใด และมักจะช่วยเหลือผู้ที่ตกทุกข์ได้ยากเสมอ

เรื่องราวของปัฏฐกะได้กลายเป็นตำนานที่เล่าขานกันต่อๆ ไป เป็นเครื่องเตือนใจให้ผู้คนตระหนักถึงคุณค่าของความเมตตา และการทำความดี โดยไม่เลือกที่รักมักที่ชัง หรือมองข้ามคุณค่าของผู้อื่น แม้จะเป็นสิ่งมีชีวิตที่เล็กน้อยที่สุด

อีกครั้งหนึ่ง ปัฏฐกะได้มีโอกาสช่วยเหลือบุคคลที่ตกทุกข์ได้ยากอีกครั้ง คราวนี้เป็นชายหนุ่มคนหนึ่งที่สิ้นเนื้อประดาตัวจากการพนัน จนต้องกลายเป็นขอทาน เขาเข้ามาขอความช่วยเหลือจากปัฏฐกะด้วยความละอายใจ

“ท่านผู้เจริญ” ชายหนุ่มก้มหน้าก้มตา “ข้า...ข้าหมดตัวแล้ว เพราะความโง่เขลาของข้าเอง ข้าได้สูญเสียทุกสิ่งทุกอย่างไปหมดแล้ว ขอท่านได้โปรดเมตตาข้าด้วย”

ปัฏฐกะมองดูชายหนุ่มด้วยความเวทนา “เจ้าจงลุกขึ้นเถิด” เขาเอ่ยด้วยน้ำเสียงอ่อนโยน “ทุกผู้คนย่อมเคยทำผิดพลาด แต่มันไม่สายเกินไปที่จะเริ่มต้นใหม่”

ปัฏฐกะได้มอบเงินจำนวนหนึ่งให้แก่ชายหนุ่ม พร้อมทั้งให้คำแนะนำในการใช้ชีวิต และเตือนเขาให้ละเว้นจากการพนัน

“จงนำเงินนี้ไปเริ่มต้นชีวิตใหม่นะ” ปัฏฐกะกล่าว “จงใช้ชีวิตอย่างมีสติ และอย่าได้กลับไปยุ่งเกี่ยวกับสิ่งที่จะนำพาความเดือดร้อนมาให้เจ้าอีก”

ชายหนุ่มซาบซึ้งในน้ำใจของปัฏฐกะเป็นอย่างยิ่ง เขาตั้งใจแน่วแน่ว่าจะกลับตัวกลับใจ และใช้ชีวิตอย่างมีคุณค่า

กาลเวลาผ่านไป ชายหนุ่มผู้นั้นได้กลายเป็นพ่อค้าที่ประสบความสำเร็จ และเป็นที่นับถือของคนทั่วไป เขาไม่เคยลืมบุญคุณของปัฏฐกะ และมักจะช่วยเหลือผู้ที่ตกยากเช่นเดียวกับที่ปัฏฐกะเคยช่วยเหลือเขา

เหตุการณ์เหล่านี้ได้ตอกย้ำให้เห็นว่า การทำความดีนั้นย่อมส่งผลดีกลับคืนมาเสมอ ไม่ว่าจะเป็นการช่วยเหลือมนุษย์ หรือแม้แต่สัตว์เดรัจฉาน เพราะทุกชีวิตล้วนมีความผูกพันต่อกัน และมีสิทธิ์ที่จะได้รับความเมตตา

ในที่สุด ปัฏฐกะก็ได้ดำรงชีวิตอยู่ด้วยความดีงาม จนถึงวาระสุดท้ายของชีวิต ท่านได้จากโลกนี้ไปอย่างสงบ ทิ้งไว้ซึ่งมรดกแห่งความดีงาม และเรื่องราวที่สอนใจผู้คนรุ่นหลังให้ดำเนินชีวิตด้วยความเมตตา เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ และไม่เห็นแก่ตัว

คติธรรม

ความเมตตาและความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ย่อมส่งผลดีตอบแทนกลับคืนมาเสมอ แม้แต่สัตว์เล็กๆ ก็สามารถตอบแทนบุญคุณได้ การช่วยเหลือผู้อื่น ไม่ว่าจะเล็กน้อยเพียงใด ย่อมเป็นการสร้างบุญกุศล และเป็นหนทางสู่ความสุขที่แท้จริง

บารมีที่บำเพ็ญ

ปัฏฐกะได้บำเพ็ญบารมีในด้าน ทานบารมี (การให้) และ เมตตาบารมี (ความรักใคร่ ปรารถนาให้ผู้อื่นมีความสุข) อย่างสมบูรณ์