ปัฏฐกชาดก

ปัฏฐกชาดก

ในอดีตกาล เมื่อครั้งพระโพธิสัตว์ยังทรงเป็นพระเวสสันดร กาลครั้งหนึ่ง ณ กรุงกลิงครัฐ อันเป็นที่ประทับของพระเจ้าสีบี ผู้ทรงพระปรีชาสามารถ มีพระมเหสีนามว่า มัทรี ผู้ทรงเป็นที่รักยิ่ง และมีพระโอรสธิดาอันเป็นที่รักสองพระองค์ คือ เจ้าชายกุมารกุมาร และ เจ้าหญิงสาวัตถี

พระเวสสันดรทรงมีพระทัยเปี่ยมด้วยทานบารมี ทรงแจกจ่ายทรัพย์สินสิ่งของแก่ผู้ที่มาขอร้องทุกเมื่อโดยมิได้ทรงขัดข้อง จนเหล่าพสกนิกรต่างแซ่ซ้องสรรเสริญในพระบารมี แต่ทว่า การบริจาคอันเกินพอดีนี้ ก็ก่อให้เกิดความกังวลพระทัยแก่เหล่าเสนาบดีและประชาชนบางส่วน พวกเขาเกรงว่าหากพระองค์ทรงครองราชย์ต่อไป การบริจาคทานของพระองค์จะทำให้บ้านเมืองยากจนลง

วันหนึ่ง ขณะที่พระเจ้าสีบีประทับอยู่ที่ศาลาโรงธรรม พระพราหมณ์ผู้หนึ่งได้เดินทางมาจากแคว้นกลิงคะ เพื่อมาขอพระราชทานช้างปัจจัยนาค ช้างคู่บ้านคู่เมืองของพระเวสสันดร ที่มีผิวพรรณวรรณะงดงาม หาได้ยากยิ่งในโลก ช้างเชือกนี้เป็นที่รักยิ่งของพระองค์ ดั่งแก้วตาดวงใจ

“ข้าแต่พระมหาราชเจ้าผู้ประเสริฐ ข้าพระองค์มาจากแดนไกล มีความประสงค์อันยิ่งใหญ่ที่ต้องมาขอพระราชทานจากพระองค์”

พระเวสสันดรทรงสดับคำของพราหมณ์ ก็ทรงมีพระทัยยินดีที่จะประทานสิ่งใดๆ ก็ตามที่ตนมีให้แก่ผู้ที่มาขอ ทรงตรัสตอบด้วยพระสุรเสียงอันอ่อนโยน

“ท่านพราหมณ์ จงบอกมาเถิด สิ่งใดเล่าที่ท่านปรารถนา ข้าพเจ้าจักประทานให้ด้วยความยินดี”

พราหมณ์ผู้โลภมาก ไม่รอช้า รีบกล่าวความประสงค์ของตน

“ข้าแต่พระมหาราชเจ้า ข้าพระองค์ประสงค์จะขอพระราชทานช้างปัจจัยนาคอันประเสริฐของพระองค์”

เมื่อได้ยินดังนั้น พระเวสสันดรก็ทรงตะลึงงัน ดวงพระเนตรพลันเบิกกว้างด้วยความเสียพระทัย พระองค์ทรงรักช้างเชือกนี้สุดหัวใจ เปรียบเสมือนพระราชโอรสองค์หนึ่ง แต่ด้วยพระทัยที่มุ่งมั่นในการบำเพ็ญทานบารมี ถึงแม้จะทรงปวดร้าวเพียงใด พระองค์ก็มิอาจปฏิเสธได้

พระมเหสีมัทรีและพระโอรสธิดาทรงทราบข่าว ก็ทรงตกพระทัยเป็นอย่างยิ่ง เสด็จมาเข้าเฝ้าด้วยความห่วงใย

“ฝ่าบาท เหตุใดจึงทรงคิดจะประทานช้างปัจจัยนาคให้แก่พราหมณ์เล่า ช้างเชือกนี้คือความภาคภูมิใจของอาณาจักร เป็นที่รักยิ่งของพวกเรา”

พระเวสสันดรทรงตอบด้วยพระสุรเสียงสั่นเครือ

“มัทรี ผู้เป็นที่รัก แม้หัวใจของข้าจะเจ็บปวดเพียงใด แต่การให้ทานคือธรรมอันยิ่งใหญ่ที่ข้าต้องรักษาไว้ หากการประทานช้างเชือกนี้จะทำให้เหล่ามนุษย์มีความสุข ข้าก็ยอม”

แม้จะทรงเสียใจเพียงใด แต่พระมเหสีมัทรีก็ทรงเข้าใจในพระปณิธานของพระสวามี ทรงพยักหน้ารับด้วยความจำใจ

พระเวสสันดรทรงเรียกพราหมณ์เข้ามาอีกครั้ง ทรงประทานช้างปัจจัยนาคให้แก่พราหมณ์ด้วยพระหัตถ์ของพระองค์เอง ท่ามกลางความเสียดายของเหล่าพสกนิกร

การกระทำครั้งนี้สร้างความไม่พอใจแก่เหล่าขุนนางและพสกนิกรเป็นอย่างมาก พวกเขากลัวว่าหากพระเวสสันดรทรงครองราชย์ต่อไป ความมั่งคั่งของอาณาจักรจะหมดสิ้นไป พวกเขาจึงทูลลาพระเจ้าสีบี ขอให้เนรเทศพระเวสสันดรออกจากแคว้น

พระเจ้าสีบี ทรงมีพระทัยหนักอึ้ง แต่ก็ทรงจำต้องปฏิบัติตามคำขอของเหล่าพสกนิกร พระองค์ทรงเรียกพระเวสสันดรมาเข้าเฝ้า

“โอ้ พระบุตรของเรา พระบิดาจำต้องทรงเนรเทศท่านออกจากแคว้น เพื่อความสงบสุขของอาณาจักร”

พระเวสสันดรทรงทราบถึงเหตุการณ์ จึงมิได้ทรงขัดข้อง ทรงน้อมรับพระบัญชาของพระราชบิดา

พระเวสสันดรพร้อมด้วยพระมเหสีมัทรี และพระโอรสธิดาทั้งสอง จึงจำต้องเสด็จออกจากกรุงกลิงครัฐ มุ่งหน้าสู่ป่าใหญ่ อันเป็นที่ที่เต็มไปด้วยอันตรายและยากลำบาก

ขณะที่ทรงเดินทาง พระองค์ทรงพบกับพราหมณ์อีกคนหนึ่ง ชื่อ นางกาลกณี ซึ่งเป็นภรรยาของพราหมณ์ผู้ขอช้างปัจจัยนาค นางกาลกณีได้เดินทางมาตามหาสามีของนางที่หายตัวไป เมื่อนางทราบว่าสามีของนางได้ช้างปัจจัยนาคไปแล้ว นางก็โกรธแค้นพระเวสสันดรเป็นอย่างมาก

นางกาลกณีได้แสร้งทำเป็นขอทานจากพระเวสสันดร ด้วยความใจบุญ พระเวสสันดรจึงประทานพระโอรสและพระธิดาของพระองค์ให้แก่นาง

เรื่องราวอันน่าเศร้าได้ดำเนินต่อไป พระเวสสันดรและพระมเหสีมัทรี ต้องทนทุกข์ทรมานในป่า ได้พบเจออุปสรรคมากมาย แต่ทั้งสองพระองค์ก็ยังคงยึดมั่นในคุณธรรมและความดีงาม

ในที่สุด ด้วยพระบารมีของพระโพธิสัตว์ พระเจ้าสีบีจึงทรงทราบว่าพระโอรสของพระองค์ยังทรงมีชีวิตอยู่ และทรงระลึกถึงความดีงามของพระเวสสันดร จึงทรงส่งกองทหารไปตามหา และนำเสด็จกลับคืนสู่ราชบัลลังก์

พระเวสสันดรทรงกลับมายังกรุงกลิงครัฐอีกครั้ง พร้อมด้วยพระมเหสีและพระโอรสธิดา ทรงปกครองบ้านเมืองด้วยทศพิธราชธรรม ทำให้เหล่าพสกนิกรมีความสุขสงบร่มเย็น

คติธรรม

ปัฏฐกชาดกสอนให้เห็นถึงความสำคัญของทานบารมี แม้การให้ทานอาจนำมาซึ่งความเดือดร้อนและความยากลำบาก แต่หากกระทำด้วยจิตที่บริสุทธิ์และตั้งมั่นในคุณธรรม ย่อมส่งผลดีในที่สุด นอกจากนี้ ยังสอนให้เห็นถึงความอดทน ความเสียสละ และการไม่ย่อท้อต่ออุปสรรคในชีวิต

บารมีที่บำเพ็ญ

ในชาดกเรื่องนี้ พระโพธิสัตว์ทรงบำเพ็ญ ทานบารมี อันยิ่งใหญ่ การให้ทานอันไม่เลือกหน้า แม้สิ่งของที่รักยิ่งยวด การบริจาคพระโอรสธิดา และการเสียสละความสุขส่วนตนเพื่อผู้อื่น