බ්රහ්මජාල සූත්රය: මිථ්යා දෘෂ්ටි 62ක දැල
කර්තෘ: Buddha24
හැඳින්වීම
බුදුදහමේ අතිශයින්ම වැදගත් සූත්ර දේශනා අතරින් එකක් ලෙස බ්රහ්මජාල සූත්රය හැඳින්විය හැකිය. මෙම සූත්රය දීඝ නිකායේ ප්රථම සූත්රය වන අතර, එය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්රේෂ්ඨ ඥානයෙන්, මානව සමාජය තුළ පැවති විවිධ මිථ්යා දෘෂ්ටි (වැරදි මතවාද) 62ක් පිළිබඳ ගැඹුරු විග්රහයක් සපයයි. මෙම සූත්රය "බ්රහ්මයාගේ දැල" යන අර්ථය දෙන අතර, එය දෘෂ්ටිවලින් පිරුණු මහා දැලක් ලෙසත්, එම දැලට හසුවීමෙන් දුකට පත්වන සත්ත්වයන් පිළිබඳවත් දක්වයි. මෙම ලිපියෙන් බ්රහ්මජාල සූත්රයේ මූලාශ්රය, එහි අන්තර්ගතය, ඉගැන්වෙන ප්රධාන ධර්මතා, සහ එදිනෙදා ජීවිතයේදී එය යොදා ගන්නා ආකාරය පිළිබඳව විස්තරාත්මකව සාකච්ඡා කෙරේ.
සූත්රයේ මූලාශ්රය සහ පසුබිම
බ්රහ්මජාල සූත්රය බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් රජගහ නුවර වේළුවනාරාමයේ වැඩසිටි කාලයේදී දේශනා කරන ලද්දකි. එ් වන විට, ඉන්දියාවේ විවිධ දාර්ශනික හා ආගමික මතවාදයන් බහුලව පැවතිණි. විවිධ ශ්රමණයෝ, බ්රාහ්මණයෝ විවිධ මත දරමින්, විවිධ ධර්මයන් දේශනා කරමින්, විවිධ ආශ්රමවල වාසය කළහ. මෙම තත්ත්වය පිළිබඳව බොහෝ විචාරකයෝ මෙන්ම සාමාන්ය ජනතාවද මේවායින් යථාර්ථය කුමක්ද යන්න පිළිබඳව අවුල් සහගත තත්වයක සිටියහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම විවිධ දෘෂ්ටි පද්ධතිවල ඇති ගැටළු සහ ඒවායේ සීමාවන් පෙන්වා දීම සඳහා මෙම සූත්රය දේශනා කළ බව පිළිගැනේ. මෙම සූත්රය බෞද්ධ ධර්මයේ මූලික ඉගැන්වීම්, එනම් සතර සත්යය, අටැඟි මග, කර්මය, පුනරුත්පත්තිය ආදී මූලික සංකල්ප තේරුම් ගැනීමට අතිශයින්ම උපකාරී වේ.
සූත්රයේ ප්රධාන අන්තර්ගතය: මිථ්යා දෘෂ්ටි 62ක්
බ්රහ්මජාල සූත්රයේ ප්රධාන අරමුණ වන්නේ විවිධ මිථ්යා දෘෂ්ටි 62ක් පිළිබඳව ගැඹුරු විග්රහයක් ඉදිරිපත් කිරීමයි. මෙම දෘෂ්ටි වර්ගීකරණය කර ඇත්තේ ඒවායේ ස්වභාවය සහ ඒවායින් ඇතිවන විවිධ භාවයන් අනුවය. මෙහිදී බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම දෘෂ්ටි වර්ග 62 එකින් එක විස්තර කරමින්, ඒවායේ අසම්පූර්ණ භාවය, ඒවායේ සීමාවන් සහ ඒවා යථාර්ථයට අනුරූප නොවන ආකාරය පැහැදිලි කර දුන්හ. මෙම දෘෂ්ටි ප්රධාන කොටස් තුනකට බෙදා දැක්විය හැකිය:
1. අතීතය පිළිබඳ දෘෂ්ටි (Past-oriented Views)
මෙම කොටස අතීතය පිළිබඳව විවිධ මත දරන අයගේ දෘෂ්ටි විස්තර කරයි. මෙහි කොටස් 18ක් පමණ දැක්වේ. බොහෝ දුරට මේවා "శాశ్వతవాදය" (Eternalism) හා ඊට අදාළ මතවාද වේ. එනම්, ආත්මය ස්ථිර, වෙනස් නොවන එකක් බවට මත දරන අය වෙති. මෙම මතවාදයන්ට අනුව, සත්ත්වයාගේ ආත්මය අනාදිමත් කාලයක සිට පවතී, මරණින් පසු එය අනිවාර්යයෙන්ම නැවත උපදී, වෙනත් ස්වරූපයක් ගනී, නමුත් එය ස්ථිර එකක් ලෙසම පවතී. මෙම මතවාදයන්ට අනුව, යම් යම් කර්ම හෝ ක්රියාවන් නිසා ආත්මයේ ස්වරූපය වෙනස් වුවද, ආත්මය නම් එකක් ස්ථිරව පවතී. මේවා විවිධ ආකාරයෙන් අර්ථ දක්වා ඇත. සමහරුන් ආත්මය ස්ථිර බවත්, එය සදාකාලික බවත්, එය විනාශ නොවන්නක් බවත් කියා සිටිති. තවත් සමහරුන් ආත්මය ස්ථිර වුවද, එයට සීමාවක් ඇති බවත්, යම් කලෙක එය විනාශවන බවත් කියා සිටිති. මේවා විවිධ කර්ම, භාවනා, හෝ අනුමාන මත පදනම් වේ.
2. අනාගතය පිළිබඳ දෘෂ්ටි (Future-oriented Views)
මෙම කොටස අනාගතය පිළිබඳව විවිධ මත දරන අයගේ දෘෂ්ටි විස්තර කරයි. මෙහි කොටස් 44ක් පමණ දැක්වේ. මෙයින් වැඩි කොටසක් "උච්ඡේදවාදය" (Annihilationism) හා ඊට අදාළ මතවාද වේ. එනම්, ආත්මය මරණින් පසු සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වී යන බවට මත දරන අය වෙති. මෙම මතවාදයන්ට අනුව, සත්ත්වයාගේ පැවැත්ම මරණින් අවසන් වේ. පුනරුත්පත්තියක්, කර්ම ඵලයක්, හෝ ආත්මයේ අඛණ්ඩ පැවැත්මක් නැත. සත්ත්වයා යනු ශරීරය, සංඥාව, වේදනාව, සිත, සහ විඥානය යන පංචස්කන්ධයන්ගේ එකතුවකි. මරණින් පසු මෙම ස්කන්ධයන් විනාශ වී යයි. එබැවින්, යහපත් හෝ අයහපත් කර්මවලට විපාක විඳීමට හෝ සුගති, දුගතිවල උපත ලැබීමට කිසිදු ඉඩක් නැත. මේ පිළිබඳවද විවිධ මතවාද ඇත. සමහරුන් ශරීරය විනාශ වන විට සියල්ල විනාශ වන බවත්, සමහරුන් සත්ත්වයාට යම් ස්ථිර අස්තිත්වයක් තිබුණද, එය මරණින් පසු අනිවාර්යයෙන්ම විනාශ වන බවත් කියා සිටිති. තවත් සමහරුන් කර්මය පිළිබඳව හෝ ස්වර්ග, නිරක පිළිබඳව විවිධ අනුමාන සහගත මත ඉදිරිපත් කරති.
3. උභයාර්ථවාදය (Both Eternalism and Annihilationism) සහ අවිචල්යවාදය (Indeterminism)
ඉහත කොටස් දෙකෙන් ආවරණය නොවූ, හෝ ඒවායේ සංකලනයක් ලෙස දැක්විය හැකි දෘෂ්ටිද මෙහි අන්තර්ගත වේ. සමහරුන් ආත්මය ස්ථිර වුවද, එය විනාශ වන බවත්, විනාශ වුවද එය යම් ස්වරූපයකින් පවතින් බවත් කියා සිටිති. තවත් සමහරුන් යම් දෘෂ්ටි පිළිබඳව නිශ්චිත මතයක් දැරීමට අපහසු බවත්, හෝ කිසිවක් නිශ්චිතව කිව නොහැකි බවත් කියා සිටිති. මේවා විවිධ ආකාරයේ අනුමාන, අන්ධ විශ්වාස, සහ නොපැහැදිලි මතවාදයන් ලෙස බුදුරජාණන් වහන්සේ විස්තර කළහ.
මෙම 62 දෘෂ්ටි අතර, සතර සත්යය, අටැඟි මග, කර්මය, පුනරුත්පත්තිය, නිර්වාණය යන බෞද්ධ ධර්මයේ මූලික සංකල්පයන්ට පටහැනි අදහස් බහුලව දැකිය හැකිය. උදාහරණයක් ලෙස, සදාකාලික ආත්මයක් විශ්වාස කිරීම, ස්ථිර ආත්මයක් විනාශ වන බව විශ්වාස කිරීම, කර්මය හා විපාකය ප්රතික්ෂේප කිරීම, ආත්මය නැති බවට අන්තවාදී මත දැරීම ආදී දෑ මේ අතර වේ.
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනාව: යථාර්ථය කුමක්ද?
බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම මිථ්යා දෘෂ්ටි 62 විස්තර කරමින්, ඒවායේ සීමාවන් පෙන්වා දුන්හ. උන්වහන්සේ දේශනා කළේ, යථාර්ථය යනු මේ කිසිදු අන්තවාදී මතවාදයකට සීමා නොවන බවයි. උන්වහන්සේ දේශනා කළ සතර සත්යය, එනම් දුක්ඛ, සමුදය, නිරෝධ, මාර්ග යන සත්යය යථාර්ථය පිළිබඳව නිවැරදි අවබෝධයක් ලබා දෙන බවයි. උන්වහන්සේගේ මූලික දේශනාව වූයේ:
"යම් කිසිවක් උපදී නම්, ඒ සියල්ල හේතුඵල ධර්මයන්ට යටත්ව පවතී. යම් කිසිවක් හටගනී නම්, ඒ සියල්ල අනිත්යය, දුක්ඛ, අනාත්ම ස්වභාවයෙන් යුක්තය. ස්ථිර, සදාකාලික, වෙනස් නොවන කිසිවක් නොපවතී."
මෙම දෘෂ්ටි බොහෝ දුරට අතීතය හෝ අනාගතය පිළිබඳව අනුමාන, අන්ධ විශ්වාස, හෝ අධික චිත්ත වේගය (desire) හා ආශාව (craving) මත පදනම් වූ ඒවාය. බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙන්වා දුන්නේ, මෙම දෘෂ්ටිවලට හසු වූවන්, ඒවායේ ඇති සීමාවන් නොදන්නා අය, ඒවායින් නිදහස් නොවී, දුකට පත්වන බවයි. මෙම දෘෂ්ටි "බ්රහ්මයාගේ දැල" ලෙස හඳුන්වන්නේ, ඒවා සත්ත්වයන් මේ සංසාර චක්රයේම රඳවා තබා ගන්නා බැවිනි. සත්ත්වයා මෙම දෘෂ්ටිවලට ඇලී, ඒවා තමාගේ යැයි සලකන විට, ඔහුට දුකින් මිදීමට නොහැකි වේ.
සූත්රයේ ඉගැන්වෙන ප්රධාන ධර්මතා
බ්රහ්මජාල සූත්රය තුළින් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් විවිධ ධර්මතා පිළිබඳව ගැඹුරු අවබෝධයක් ලබා දෙනු ලැබේ. ඉන් ප්රධාන ඒවා පහත පරිදි වේ:
- අනිත්යය (Impermanence): සියල්ලේම වෙනස් වන ස්වභාවය. කිසිවක් ස්ථිර නොවන බව. අතීතය පිළිබඳව ස්ථිර මත දරන්නන්ගේ දෘෂ්ටිය වැරදි බව පෙන්වා දෙයි.
- දුක්ඛ (Suffering): ජීවිතයේ ස්වභාවය දුක්ඛ බව. අතීත, අනාගතය පිළිබඳව විවිධ මත දරමින්, ඒවායේ සිර වී සිටීමද දුක්ඛයට හේතුවක් බව.
- අනාත්ම (Non-self): ස්ථිර, වෙනස් නොවන ආත්මයක් නොමැති බව. සත්ත්වයා යනු පංචස්කන්ධයන්ගේ එකතුවක් පමණක් බව. ස්ථිර ආත්මයක් පිළිබඳ මතවාද වැරදි බව පෙන්වා දෙයි.
- කර්මය හා විපාකය (Action and Consequence): යහපත් හෝ අයහපත් ක්රියාවන්ගේ විපාක අනිවාර්යයෙන්ම භුක්ති විඳීමට සිදුවන බව. කර්මය ප්රතික්ෂේප කරන මතවාද වැරදි බව පෙන්වා දෙයි.
- පුනරුත්පත්තිය (Rebirth): කර්ම විපාක අනුව සත්ත්වයා විවිධ භවයන්හි නැවත උපදින බව. පුනරුත්පත්තියක් නැති බවට මත දරන මතවාද වැරදි බව පෙන්වා දෙයි.
- මධ්යම ප්රතිපදාව (The Middle Way): අන්තවාදී දෘෂ්ටි දෙකෙන් (ස්ථිරවාදය සහ උච්ඡේදවාදය) බැහැරව, යථාර්ථයට අනුරූප වන මධ්යම මාර්ගය අනුගමනය කළ යුතු බව.
- පඤ්ඤාව (Wisdom): විවිධ දෘෂ්ටිවලින් මිදී, යථාර්ථය පිළිබඳ නිවැරදි අවබෝධය (පඤ්ඤාව) ලබා ගැනීමෙන් පමණක් දුකින් මිදිය හැකි බව.
එදිනෙදා ජීවිතයේදී බ්රහ්මජාල සූත්රය යොදා ගැනීම
බ්රහ්මජාල සූත්රය යනු න්යායාත්මක ධර්මයක් පමණක් නොවේ. එය අපගේ එදිනෙදා ජීවිතයේදී විවිධ ආකාරයෙන් යොදා ගත හැකි ප්රායෝගික ධර්මයකි. මෙම සූත්රයේ ඉගැන්වීම් අපගේ චින්තනය, හැසිරීම, සහ ලෝකය දෙස බලන ආකාරය කෙරෙහි ධනාත්මක බලපෑමක් ඇති කළ හැකිය.
- තීරණ ගැනීමේදී විචාරශීලී වීම: සමාජයේ, මාධ්යයේ, හෝ අන්තර්ජාලයේ දකින විවිධ මතවාදයන්, අදහස්, හෝ විශ්වාසයන් පිළිබඳව විචාරශීලීව සිතීමට බ්රහ්මජාල සූත්රය අපට උගන්වයි. කිසිදු දෙයක් අන්ධ ලෙස පිළිනොගෙන, එහි යථාර්ථය කුමක්ද යන්න පිළිබඳව සිතා බැලීම වැදගත් වේ.
- අන්තවාදී චින්තනයෙන් මිදීම: පුද්ගලික ජීවිතයේදී, සමාජයේදී, හෝ දේශපාලනයේදී අන්තවාදී මතවාදයන් බොහෝ ගැටළු ඇති කරයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ මධ්යම ප්රතිපදාව අනුගමනය කිරීමෙන්, අන්තවාදී චින්තනයෙන් මිදී, සමබරතාවයෙන් කටයුතු කිරීමට හැකියාව ලැබේ.
- පංචස්කන්ධය පිළිබඳ අවබෝධය: "මම", "මාගේ" යන හැඟීමෙන් මිදී, ශරීරය, වේදනාව, සංඥාව, සංස්කාර, විඥානය යන පංචස්කන්ධය පිළිබඳ අවබෝධය, අනාත්ම ස්වභාවය අවබෝධ කර ගැනීමට උපකාරී වේ. මෙය අහංකාරය, ඊර්ෂ්යාව, වෛරය වැනි දුර්ಗುණයන්ගෙන් මිදීමට උපකාරී වේ.
- අතීතය හා අනාගතය පිළිබඳ අතිශය චිත්ත වේගයෙන් මිදීම: බොහෝ විට අප අතීතයේ සිදුවූ දේවල් ගැන පසුතැවෙමින් හෝ අනාගතය ගැන අධික ලෙස බියෙන්, කනස්සල්ලෙන් සිටිමු. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළ පරිදි, අතීතය ගෙවී ගොස්ය, අනාගතය තවම පැමිණ නැත. වර්තමානය පිළිබඳව නිවැරදිව අවබෝධ කරගෙන, වර්තමානයේ යහපත් ක්රියා කිරීම වැදගත් බව මෙම සූත්රය පෙන්වා දෙයි.
- තණ්හාව හා ඇලීම පාලනය කිරීම: විවිධ දෘෂ්ටිවලට ඇලී සිටීම, ඒවා තමාගේ යැයි සලකා කටයුතු කිරීම තණ්හාව හා ඇලීමට හේතු වේ. මෙම ඇලීම දුකට හේතුවක් බව බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළහ. බ්රහ්මජාල සූත්රයේ දෘෂ්ටි විග්රහය, අපගේ ඇලීම් සහ තණ්හාවන් හඳුනාගෙන ඒවා පාලනය කර ගැනීමට උපකාරී වේ.
- ධර්මය පිළිබඳ නිවැරදි අවබෝධයක් ලබා ගැනීම: බුදුදහම පිළිබඳව විවිධ අර්ථකථන, වැරදි මතවාදයන් සමාජයේ පවතී. බ්රහ්මජාල සූත්රය, බෞද්ධ ධර්මයේ මූලික සංකල්පයන් පිළිබඳව නිවැරදි අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට, මිථ්යා මතවාදයන්ගෙන් ඈත්වීමට උපකාරී වේ.
නිගමනය
බ්රහ්මජාල සූත්රය බෞද්ධ ධර්මයේ මූලික ඉගැන්වීම්වලට අත්තිවාරමක් බඳුය. එය විවිධ මිථ්යා දෘෂ්ටි 62ක් විස්තර කරමින්, ඒවායේ අසම්පූර්ණ භාවය සහ ඒවායින් ඇතිවන දුක පෙන්වා දෙයි. මෙම සූත්රයේ ගැඹුරු අර්ථය අවබෝධ කර ගැනීමෙන්, අපට සත්යය කුමක්ද යන්න පිළිබඳව නිවැරදි දැක්මක් ලැබේ. එය අපගේ චින්තනය, හැසිරීම, සහ ලෝකය දෙස බලන ආකාරය කෙරෙහි ධනාත්මක බලපෑමක් ඇති කරයි. අන්තවාදී චින්තනයෙන් මිදී, මධ්යම ප්රතිපදාව අනුගමනය කරමින්, යථාර්ථය පිළිබඳ අවබෝධය ලබා ගැනීමෙන්, අපට දුකින් මිදී නිවන කරා ගමන් කළ හැකිය. බ්රහ්මජාල සූත්රය යනු සත්ත්වයන් මේ සංසාර චක්රයේම රඳවා තබා ගන්නා "බ්රහ්මයාගේ දැල" පිළිබඳව අවබෝධයක් ලබා දී, එම දැලින් මිදීමට මාර්ගය පෙන්වන ශ්රේෂ්ඨ දේශනාවකි.