කම්මැලි සත්වයා

කම්මැලි සත්වයා

බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ වැඩවසන සමයෙහි, එක්තරා කම්මැලි භික්ෂුවක් පිළිබඳව මෙම ජාතකය දේශනා කළ සේක. එදා බුදුරජාණන් වහන්සේ ධර්මශාලාවේ වැඩ සිටියදී, එක්තරා භික්ෂුවක් ධර්මය ශ්‍රවණයට පැමිණ සිටියේය. එහෙත් ඔහුගේ සිත ශාන්ත නොවීය. ඔහුගේ සිතෙහි නිරන්තරයෙන්ම නිදිමත, කෑම බීම, සහ විවේකය පිළිබඳ සිතිවිලිම ගලා ගියේය. ධර්මය ඇසීමට වඩා, තමාගේ ශරීරයට විවේකයක් දීම, බඩගිනි නිවා ගැනීම, සහ සැපසේ නිදා ගැනීම ඔහුට ප්‍රිය විය. ධර්මය දේශනා කරමින් සිටියදී පවා, ඔහු බොහෝ විට ඇස් පියාගෙන, නිද්‍රාශීලීව සිටියේය. ඔහුගේ කම්මැලි ස්වභාවය නිසා, ධර්මය ඔහුගේ සිතට කිසිසේත් ඇතුළු වූයේ නැත. ඔහු දහම් අසනවා වෙනුවට, තමාගේ ශරීරය නඩත්තු කිරීමේ කාර්යයෙහිම යෙදී සිටියේය. ධර්ම දේශනාව අවසන් වූ පසු, ඔහු තවත් භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ කතාබස් කරමින්, තමාට අසනීප බවත්, ශරීරයට විවේකයක් අවශ්‍ය බවත් පැවසීය. ඔහු කිසිම වෙලාවක ධර්මය අසන්නේ නැති බවත්, ධර්ම කරුණු ඔහුට කිසිසේත් මතක නැති බවත් අනෙක් භික්ෂූන් වහන්සේලා දුටහ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම භික්ෂුවගේ කම්මැලි ස්වභාවය දුටු සේක. උන් වහන්සේ භික්ෂුව ළඟට වැඩමවා, ඔහුගේ සිතෙහි ඇති ආබාධය කුමක්දැයි විමසූ සේක. භික්ෂුව වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේට තමාගේ කම්මැලි ස්වභාවය, නිදිමත, සහ සැපසේ විවේක ගැනීමේ ආශාව ගැන කීවේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂුවට සැනසිලි වදන් පවසා, ඔහුට ධර්මය අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා උපකාර කරන බව කී සේක. ඉන්පසු උන් වහන්සේ කම්මැලි සත්වයා පිළිබඳ ජාතකය දේශනා කිරීමට පටන් ගත් සේක.

“පුරාණ කාලයේ, මේ භාරත දේශයෙහි, එක්තරා රජෙක් රජකම් කළේය. ඔහු ඉතා ධර්මිෂ්ට රජෙක් වූ අතර, සියලු සත්වයින්ට කරුණාවෙන් සැලකුවේය. එහෙත් ඔහුගේ රාජධානියේ එක්තරා කම්මැලි ගොවියෙක්ද සිටියේය. ඔහු කිසිදිනෙක වෙහෙස මහන්සි වී වැඩ කළේ නැත. ඔහුට තිබූ ඉඩම ද ඉතා සාරවත් එකක් විය. එහෙත් ඔහු එය කිසිසේත් වගා කළේ නැත. ඒ වෙනුවට, ඔහු සියලු දින නිදිමතේ, කෑම බීමෙහි, සහ විනෝදයේ ගත කළේය. ඔහුට කිසිම ආකාරයක වගකීමක් තිබුණේ නැත. ඔහු සැමවිටම අන් අය මත යැපුණේය.

“දිනක්, එම කම්මැලි ගොවියාට ඔහුගේ බිරිඳ කීවාය, ‘ස්වාමීනි, අපට කිසිම දෙයක් නැත. අපට කෑමටවත් කිසිවක් නැත. ඔබ කිසිම වෙලාවක වැඩ කරන්නේ නැහැ. මේ විදිහට අපට ජීවත් වෙන්න බැහැ.’

“ඊට ගොවියා කීවේය, ‘කමක් නැහැ, බිරිඳේ. මම අද උදේම නැගිටලා, ගොවිතැන් කරන්න යනවා.’

“කෙසේ වෙතත්, ඔහු උදේ නැගිට්ටේ නැත. ඔහු තවත් නිදා ගත්තේය. ඔහුගේ බිරිඳ ඔහුට අවදි කළ විට, ඔහු කීවේය, ‘අද හරිම සීතලයි. මට නැගිටින්න බැහැ. හෙට උදේ මම අනිවාර්යයෙන්ම යන්නම්.’

“තවත් දිනක්, ඔහුගේ බිරිඳ ඔහුට කීවාය, ‘ස්වාමීනි, අපට කෑමට කිසිවක් නැහැ. කරුණාකරලා යන්න.’

“ඊට ගොවියා කීවේය, ‘අද හරිම වැස්ස.’

“තවත් දිනක්, ඔහු කීවේය, ‘අද හරිම අව්ව.’

“ඔහු සැමවිටම යම් හේතුවක් දක්වා, වැඩ කිරීමෙන් වැළකී සිටියේය. ඔහු කිසිදිනෙක වෙහෙස මහන්සි වී වැඩ කළේ නැත. ඔහු සැමවිටම කම්මැලි ස්වභාවයෙන්ම සිටියේය.

“දිනක්, රජතුමා එම ගොවියාගේ ගමට පැමිණියේය. ඔහු දුටුවේ එම ගොවියා ඔහුගේ නිවසේ නිදාගෙන සිටින බවයි. රජතුමා ගොවියා ළඟට ගොස්, ‘මොකද මේ කරන්නේ?’ කියා ඇසුවේය.

“ගොවියා කීවේය, ‘මම නිදාගෙන ඉන්නවා, රජතුමනි.’

“‘ඇයි නිදාගෙන ඉන්නේ?’ රජතුමා ඇසුවේය.

“‘මගේ බිරිඳ මට කෑම දුන්නේ නැහැ,’ ගොවියා කීවේය.

“‘එහෙනම් ඇයි ඇය කෑම නොදුන්නේ?’ රජතුමා ඇසුවේය.

“‘ඒත් මම කම්මැලි,’ ගොවියා කීවේය.

“රජතුමාට ගොවියාගේ කම්මැලි ස්වභාවය ගැන පුදුමයට පත් විය. ඔහු ගොවියාට කීවේය, ‘ඔබ ඉතා කම්මැලි කෙනෙක්. ඔබ කිසිම වෙලාවක වැඩ කරන්නේ නැහැ. ඔබට ජීවත් වීමට කිසිම හැකියාවක් නැහැ.’

“ගොවියා රජතුමාට කීවේය, ‘රජතුමනි, මට පුළුවන් දේවල් කරන්න.’

“‘එහෙනම් අදම වැඩ කරන්න.’ රජතුමා කීවේය.

“ගොවියාට ඔහුගේ කම්මැලි ස්වභාවය නිසා, ඔහු කිසිම වෙලාවක වැඩ කළේ නැත. ඔහු සැමවිටම කල්පනා කළේ, ‘මම හෙට වැඩ කරන්නම්.’ කියාය. නමුත් හෙට කවදාවත් ආවේ නැත. ඔහු සැමවිටම කල් දැම්මේය.

“මේ අතර, ගොවියාගේ බිරිඳ ඉතා දුකින් සිටියාය. ඇය සැමවිටම ස්වාමියාට වැඩ කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියාය. එහෙත් ඔහු ඇයට ඇහුම්කන් දුන්නේ නැත. ඔහු සැමවිටම කල්පනා කළේ, ‘මගේ බිරිඳ මට කෑම දෙයි.’ කියාය. නමුත් ඇය ඔහුට කෑම දුන්නේ නැත.

“අවසානයේ, ගොවියාට කිසිම දෙයක් නැතුව ගියේය. ඔහුට කන්නවත් කිසිවක් නැතුව ගියේය. ඔහුට ජීවත් වීමට කිසිම හැකියාවක් නැතුව ගියේය. එවිට ඔහුට ඔහුගේ කම්මැලි ස්වභාවය ගැන දුක් වන්නට විය. ඔහුට පුළුවන් වුණා නම්, ඔහු ඔහුගේ ඉඩම වගා කර, යහපත් ජීවිතයක් ගත කරන්න.

“ඔහුට පුළුවන් වුණා නම්, ඔහු ඔහුගේ බිරිඳට සතුටු කරන්න. ඔහුට පුළුවන් වුණා නම්, ඔහු රජතුමාට සතුටු කරන්න.

“එහෙත් ඔහු කම්මැලි වුණ නිසා, ඔහුට කිසිම දෙයක් නැතුව ගියේය. ඔහුට ජීවත් වීමට කිසිම හැකියාවක් නැතුව ගියේය. ඔහුට පුළුවන් වුණා නම්, ඔහු ඔහුගේ ජීවිතය යහපත් ලෙස ගත කරන්න.

“අවසානයේ, ගොවියාට ඔහුගේ කම්මැලි ස්වභාවය නිසා, ඔහු මිය ගියේය. ඔහුට කිසිම දෙයක් ඉතිරි වුණේ නැත.

“බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම ජාතකය දේශනා කොට, එම කම්මැලි භික්ෂුවට කී සේක, ‘මහණ, මේ කම්මැලි ගොවියා වූයේ අද ඔබයි. ඔබ කිසිම වෙලාවක ධර්මය අසන්නේ නැහැ. ඔබ කිසිම වෙලාවක ධර්මය අවබෝධ කරගන්නේ නැහැ. ඔබ සැමවිටම කම්මැලි ස්වභාවයෙන්ම සිටිනවා. ඔබ කිසිම වෙලාවක ධර්මයෙහි යෙදෙන්නේ නැහැ. ඔබ කිසිම වෙලාවක ධර්මයෙහි දියුණු වෙන්නේ නැහැ. ඔබ කිසිම වෙලාවක නිවන් මගට යන්නේ නැහැ. ඔබ සැමවිටම කල්පනා කරන්නේ, ‘මම හෙට ධර්මය අසන්නම්.’ කියාය. නමුත් හෙට කවදාවත් එන්නේ නැහැ. ඔබ සැමවිටම කල් දමනවා.’”

බුදුරජාණන් වහන්සේ තවදුරටත් කී සේක, “මහණ, කම්මැලි ස්වභාවය යනු ජීවිතයේ විශාල දුර්වලතාවයකි. එය මිනිසා සියලු යහපත් දේවල්වලින් වළකයි. කම්මැලි ස්වභාවය නිසා, මිනිසාට කිසිම දෙයක් ඉගෙන ගත නොහැකිය. මිනිසාට කිසිම දෙයක් සාර්ථක කර ගත නොහැකිය. මිනිසාට කිසිම දෙයක් ධර්මයෙහි දියුණු කර ගත නොහැකිය. මිනිසාට කිසිම දෙයක් නිවන් මගට යන්නට හැකියාවක් නැහැ.

“ඔබ, මහණ, කම්මැලි ස්වභාවය අතහැර දැමිය යුතුයි. ඔබ වෙහෙස මහන්සි වී ධර්මයෙහි යෙදිය යුතුයි. ඔබ ධර්මය අවබෝධ කර ගත යුතුයි. ඔබ ධර්මයෙහි දියුණු විය යුතුයි. එවිට ඔබට නිවන් මගට යාමට හැකියාව ලැබේවි.

“ඔබ, මහණ, ධර්මයෙහි යෙදෙන විට, ඔබේ සිත ශාන්ත වේවි. ඔබේ සිත ප්‍රීතිමත් වේවි. ඔබේ සිත දියුණු වේවි. එවිට ඔබට නිවන් මගට යාමට හැකියාව ලැබේවි.

“ඔබ, මහණ, කම්මැලි ස්වභාවයෙන් මිදීමට නම්, ඔබ දිනපතා ධර්මයෙහි යෙදිය යුතුයි. ඔබ දිනපතා ධර්මයෙහි දියුණු විය යුතුයි. ඔබ දිනපතා ධර්මයෙහි සාර්ථක විය යුතුයි. එවිට ඔබට නිවන් මගට යාමට හැකියාව ලැබේවි.

“ඔබ, මහණ, කම්මැලි ස්වභාවය අතහැර දැමිය යුතුයි. ඔබ වෙහෙස මහන්සි වී ධර්මයෙහි යෙදිය යුතුයි. ඔබ ධර්මය අවබෝධ කර ගත යුතුයි. ඔබ ධර්මයෙහි දියුණු විය යුතුයි. එවිට ඔබට නිවන් මගට යාමට හැකියාව ලැබේවි.”

භික්ෂුව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය අසා, ඔහුගේ කම්මැලි ස්වභාවය ගැන දුක් වන්නට විය. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් සමාව ගෙන, ධර්මයෙහි යෙදීමට අධිෂ්ඨාන කළේය. එතැන් පටන්, ඔහු කම්මැලි ස්වභාවය අතහැර, වෙහෙස මහන්සි වී ධර්මයෙහි යෙදුණේය. ඔහු ධර්මයෙහි දියුණු වී, අවසානයේ රහත් බවට පත් විය.

කම්මැලි ස්වභාවය අතහැර, වෙහෙස මහන්සි වී ධර්මයෙහි යෙදීමෙන් සැනසීම ලැබේ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රඥා බාරමී ධර්මයෙන් ප්‍රඥාව බුදුකමට පත් කළ සේක.