සම්බුල ජාතකය

සම්බුල ජාතකය

ඈත අතීතයේ, ශ්‍රාවස්ති නුවර රජකම් කළ පසේනදි කොසොල් රජතුමාට කල්පනා විය. උන්වහන්සේගේ රාජ සභාවේ නොයෙක් ආකාරයේ විචිත්‍ර සිද්ධි, විස්මිත කතාන්දර බොහෝමයක් සිදුවෙමින් තිබුණි. එදින දවසක්, රජතුමා සිය අමාත්‍යවරුන් සමඟ රාජ සභාවේ වැඩ සිටින විට, අග මෙහෙසතිය වූ මල්ලිකා දේවිය රජුන් වෙත පැමිණියාය. ඇයගේ මුහුණ කණගාටුවෙන් යුතු වූ අතර, යමක් කීමට මැළිවන්නීය.

"මල්ලි, ඇයි මුහුණ එල්ලාගෙන? යමක් සිදුවුනාද?" රජුන් අසාවි.

"මහරජ, මා අද පෙරවරුවේ මල් වත්තට ගියෙමි. එහි විවිධ මල් අතර, එක් කුඩා මලක් දුටුවෙමි. එය අන් මල්වලට වඩා වෙනස් විය. එහි වර්ණය අඳුරුය, පෙති හැකිළී ගිය සුළුය. එහෙත්, එහි සුවඳ නම් අන් මල් අබිබවා ගිය මනාපයකි. මා ඊට පෙම් බැඳ, එය උදුරාගෙන ආවාය. එහෙත්, මා එය ගෙනාවේ කෙසේදැයි මා දැන සිටියේ නැත. එය ළඟ තබාගැනීමටත්, අතහැරීමටත් මා අදිමදි කළෙමි. ඒ කුඩා මලෙහි ඇති අරුමය කුමක්දැයි මා සිතන්නට වීමි."

රජුන් මල්ලිකා දේවියගේ කතාව අසා සිනාසුණි. "මල්ලි, ඒ කුඩා මලෙහි අරුමය නම්, එය පරවී ගිය මලක් වීමයි. එහි සුවඳ නම්, එය තිබූ කාලයේ වූ සුවඳයි. දැන් එය පරවී ගිය විට, එහි අලංකාරය නැත, එහෙත් සුවඳ පමණක් ඉතිරි වී ඇත. ඒ සුවඳ නිසාම ඔබට එය ළඟ තබාගන්නටත්, අතහැරගන්නටත් අපහසු වී ඇත."

රජුන් මල්ලිකා දේවියට මේ පිළිබඳව ගැඹුරින් පැහැදිලි කළේය. "මල්ලි, මේ කතාව අප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය හා සමාන වෙයි. ඇතැම් පුද්ගලයෝ, යම් විෂයයක් කෙරෙහි, යම් වස්තුවක් කෙරෙහි, යම් හැඟීමක් කෙරෙහි, ඉතා ළබැඳි සිතින් සිටිති. ඒ වස්තුව, ඒ හැඟීම, ඒ පුද්ගලයා, ඔවුන්ගේ ජීවිතයේදී අතිශයින්ම අලංකාර විය, මනාප විය. එහෙත්, කල්යත්ම, ඒ දේවල් පරවී යන සුළුය, නැති වී යන සුළුය. ඒ අනුව, ඒ පුද්ගලයා, ඒ වස්තුව, ඒ හැඟීම, ඔවුන්ගේ ජීවිතයෙන් ඉවත් වූ විට, ඔවුන්ට එය දරාගැනීම අතිශයින්ම දුෂ්කර වේ. ඔවුන්ගේ හදවත් ශෝකයෙන්, දුකින් පිරී යයි. මල්ලිකා, මේ ළඟ තබාගන්නටත්, අතහැරගන්නටත් අපහසු තත්වය, අප විසින් 'සම්බුල' යනුවෙන් හඳුන්වමු."

රජුන් තවදුරටත් පැවසුවේය. "ඒ පරවී ගිය මලෙහි සුවඳ පමණක් ඉතිරි වූවාක් මෙන්, මේ ලෝකයේ බොහෝ දේවල්, ඒවායේ සැබෑ ස්වභාවය අත්හැර ගිය පසු, ඒවායේ මතකය, ඒවායේ අතීතයේ පැවති අලංකාරය පමණක් ඉතිරි වෙයි. ඒ අතීතය සිහි වන විට, එය අපට සතුටක් නොව, දුකක්ම ගෙන දෙයි. මක්නිසාද යත්, එය නැවත නොලැබෙන, නැවත නොවන දෙයක් වන බැවිනි."

මල්ලිකා දේවිය රජුන්ගේ කතාව අසා, ඒ ගැඹුරු අර්ථය අවබෝධ කරගත්තාය. ඇයගේ සිතේ තිබූ ළතැවුල පහ වී ගිය අතර, ලෝකයේ ස්වභාවය පිළිබඳව පැහැදිලි අවබෝධයක් ලැබුණි. ඇය රජුන්ට ස්තුති කරමින්, සභාවෙන් පිට වී ගියාය.

මෙම සිද්ධිය, ඈත අතීතයේ, ශාක්‍ය වංශයට අයත්, බෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ ආත්මභාවයක් හා සම්බන්ධව සිදුවූවකි. එකල, උන්වහන්සේ කුඩා දරුවෙකු ලෙස, සිය මව්පියන් සමඟ, එක්තරා ගමක වාසය කළහ. ඒ ගමේ, එක් රෝගියෙකු සිටියේය. ඔහුගේ රෝගය වූයේ, ඔහු කිසිවක් ආහාරයට නොගැනීමය. ඔහු මළානිකව, ඇටසැකිල්ලක් මෙන් පෙනුණි. ඔහුගේ ශරීරය රෝගයෙන් දුර්වල වී තිබූ අතර, ඔහු සුවපත් වන ලකුණක් නොවීය.

ගමේ වැසියන්, ඔහුට නොයෙක් ඖෂධ දුන්නද, කිසිදු සුවයක් නොවීය. ඔහුගේ මව්පියන් අතිශයින්ම කණගාටු වූහ. තම දරුවාගේ තත්වය දෙස බලා, ඔවුන්ට කිසිදු සැනසීමක් නොවීය. ඔවුන්ට එකම දරුවා වූ බැවින්, ඔහු නොමැතිව ජීවත් වීමට ඔවුන්ට නොහැකි විය.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, ඒ දරුවාගේ දුක දුටු අතර, ඔහුට පිහිට වීමට සිතූහ. උන්වහන්සේ, ගමේ සිටි සියලුම ළමයින් එක් රැස් කොට, ඔවුන්ට එක් අනුශාසනාවක් කළහ.

"ළමයින්නි, අපේ යාළුවා අසනීප වී සිටිනවා. ඔහුට ආහාර ගැනීමට කිසිදු රුචියක් නැහැ. අප සෑම කෙනෙක්ම, අප සතුව ඇති හොඳම ආහාර, ඔහුට ගෙනැවිත් දෙමු. අපි ඔහුට සුවපත් වීමට උදව් කරමු."

බෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ අනුශාසනාව අසා, ළමයින් සියලු දෙනාම ධෛර්යමත් වූහ. ඔවුන් තමන්ගේ නිවෙස් වෙත දිව ගොස්, තමන් සතුව ඇති හොඳම ආහාර, මලින් සරසා, ගෙනැවිත්, රෝගියාගේ නිවසට දුන්නාහ. ඇතැම් ළමයින්, තමන්ගේ මව්පියන් විසින් සාදන ලද මිහිරි කෑම ගෙනාවාහ. ඇතැම් ළමයින්, තමන්ගේ උයනේ වැඩුණු පළතුරු ගෙනාවාහ. තවත් ළමයින්, තමන්ට ලැබුණු රසවත් කැවුම්, කොඩල්, තලගොයියා වැනි දේ ගෙනාවාහ.

ඔවුන් සියලු දෙනාම, ඒ රෝගී දරුවා වෙනුවෙන්, තමන්ගේ ආදරය, කරුණාව, මිත්‍රත්වය, එකිනෙකාට බෙදා දුන්නාහ. රෝගී දරුවා, ඒ ළමයින්ගේ සෙනෙහස, ඒ ළමයින් ගෙනා ආහාර දෙස බලා, ඔහුට සතුටක් ඇති විය. ඔහුට ඒ ආහාරවලින් ටිකක් රස බැලීමට සිතිණි. ළමයින්, ඔහුට සතුටින් ආහාර ලබා දුන්නාහ.

ටිකෙන් ටික, ඒ රෝගී දරුවා ආහාරයට ගැනීමට පටන් ගත්තේය. ඔහුගේ ශරීරයට ශක්තිය ලැබුණි. ඔහුගේ මුහුණේ මළානික බව පහ වී ගිය අතර, යළිත් සිනහවක් දිස් විය. ඔහු සුවපත් විය. ඔහුගේ මව්පියන්ගේ සතුටට කෙළවරක් නොවීය. ඔවුන් බෝධිසත්වයන් වහන්සේටත්, ගමේ ළමයින්ටත්, අතිශයින්ම කෘතඥ වූහ.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, මේ සිද්ධියෙන් ලද පාඩම, මේ අනුකම්පාව, මේ මිත්‍රත්වය, ළමයින් අතර ඇති කරනු ලැබූ මේ උතුම් සබඳතාව, යන කරුණු මනාව වටහා ගත්හ. උන්වහන්සේ, මේ අයුරින්, අසරණයන්ට උපකාර කිරීම, අනුකම්පාව දැක්වීම, මිත්‍රත්වය තහවුරු කිරීම, යන මේ ගුණාංගයන්, සිය ජීවිතය පුරාම බෝසත් ගුණයෙන් පෝෂණය කළහ.

ඒ රෝගී දරුවා, ළඟ තබාගන්නටත්, අතහැරගන්නටත් අපහසු වූ 'සම්බුල' තත්වයට පත්වන්නට ආසන්නව සිටි බව, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ දැන සිටියහ. එනම්, රෝගය හේතුවෙන් ඔහු ශරීරයෙන් දුර්වල වී, ජීවිතය අතහැර යාමට ආසන්නව සිටි නමුත්, ඔහුට තිබූ ජීවිතය, ඔහුගේ මව්පියන්ට අතිශයින්ම වටිනා විය. එය අහිමි වුවහොත්, ඔවුන්ට දරාගැනීමට අපහසු දුකක්, 'සම්බුල' තත්වයක් ඇති වනු ඇත. එහෙත්, බෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ කරුණාව, ළමයින්ගේ මිත්‍රත්වය, ඔහු යළිත් සුවපත් කළේය.

මේ අන්දරයෙන්, සම්බුල ජාතකය, ලෝකයේ ස්වභාවය, වස්තූන්ගේ අනිත්‍ය ස්වභාවය, හැඟීම්වල සංකීර්ණත්වය, සහ අනුකම්පාවේ බලය පිළිබඳව ගැඹුරු පාඩමක් උගන්වයි. අපි බොහෝ විට, අපගේ අතීතය, අපගේ වස්තූන්, අපගේ සබඳතා, යන මේවා ගැන සිහි කරමින්, ළඟ තබාගන්නටත්, අතහැරගන්නටත් අපහසු තත්වයකට පත්වෙමු. එහෙත්, බෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ ආදර්ශය, අනුකම්පාව, මිත්‍රත්වය, යන මේ උතුම් ගුණාංගයන්, අපට මේ සංකීර්ණ ලෝකය සමඟ කටයුතු කිරීමට, සැනසීමක්, මානසික ශාන්තියක් ළඟා කරගැනීමට උපකාරී වේ.

මේ ජාතකය, අපට උගන්වන්නේ, ලෝකයේ සෑම දෙයක්ම අනිත්‍ය බවයි. අද අප සතු දේ, හෙට අහිමි විය හැකිය. අද අපට ආදරය කරන අය, හෙට අපගෙන් ඈත්ව යා හැකිය. මේ සත්‍යය පිළිගෙන, ඊට මුහුණ දීමට සූදානම් වීම, අපට මානසික ශාන්තියක් ලබා දෙයි. සම්බුල තත්වය, එනම් ළඟ තබාගන්නටත්, අතහැරගන්නටත් අපහසු තත්වය, යනු, අපගේ අනුකම්පාව, මිත්‍රත්වය, ආදරය, යන මේ උතුම් ගුණාංගයන්, අපගේ ජීවිතයට, අන් අයගේ ජීවිතයට, ආලෝකය ගෙන එන බවයි.

සම්බුල ජාතකයේ කතාන්දරයෙන් ලැබෙන කර්ම විපාක පිළිබඳ ධර්මය.

මේ කතාන්දරය, ලෝකයේ පවතින අනුකම්පාව, මිත්‍රත්වය, සහ ළඟ තබාගැනීමටත්, අතහැරගැනීමටත් අපහසු 'සම්බුල' තත්වයන් පිළිබඳව ගැඹුරු අවබෝධයක් ලබා දෙයි. එය අපට උගන්වන්නේ, ලෝකයේ සෑම දෙයක්ම අනිත්‍ය බවත්, අපගේ හැඟීම්, වස්තූන්, සහ සබඳතා, යන මේවා, කල්යත්ම වෙනස් වන බවත් ය. එහෙත්, අපගේ කරුණාව, මිත්‍රත්වය, සහ අනුකම්පාව, යන මේ ගුණාංගයන්, අපට මානසික ශාන්තියක්, සැනසීමක් ලබා දෙයි.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ අනුකම්පාව, මිත්‍රත්වය, සහ ළඟ තබාගැනීමටත්, අතහැරගැනීමටත් අපහසු 'සම්බුල' තත්වයන් පිළිබඳව අවබෝධය යන බාරමය.