කෘතගුණ වෙළෙන්දා

කෘතගුණ වෙළෙන්දා

පුරාණ රජරට රාජධානියේ, සාරවත් භූමියක, සශ්‍රීක වන දදෝ මධ්‍යයේ, ගංගාවක සුන්දර ඉවුරු අද්දර, විශාල වෙළඳ නගරයක් පිහිටා තිබුණි. එම නගරය වෙළඳාමෙන්, ධනයෙන්, සශ්‍රීකත්වයෙන් පිරිපුන් එකක් විය. නගරය පුරා වෙළඳුන්ගේ කඩ සාප්පු, අලංකාර ගෘහයන්, ඝෝෂාකාරී වෙළඳපොළවල් දැකගත හැකි විය. ඒ අතර, ශ්‍රේෂ්ඨ ගුණධර්ම වලින් පිරිපුන්, කෘතගුණ සලකන මහා වෙළෙන්දෙකු පිළිබඳව කතා පුවතක් අදටත් ජනප්‍රවාදයේ පවතී. ඔහු නමින් "සිරිපාල" නම් විය.

සිරිපාල වෙළෙන්දා, ධනවත් පමණක් නොව, දයානුකම්පාවෙන්, විශේෂයෙන්ම කෘතගුණ සැලකීමෙන්ද අගාධ වූ පුද්ගලයෙකි. ඔහුගේ ජීවිතය, ඔහුට උපකාර කළ අයට කිසිදා අමතක නොවන ආකාරයෙන් ණයගැති බව සලකා, ඔවුන්ට සලකන ආකාරය ගැන බොහෝ දෙනා කතා කළහ. ඔහු උපතින්ම ධනවත් නොවීය. දුප්පත් පවුලක ඉපිද, කුඩා කල සිටම දුෂ්කර ජීවිතයක් ගත කළ ඔහු, තම පරණ ගුරුවරයාගේ උපදෙස් හා ආශිර්වාදයෙන් වෙළඳාමේ යෙදී, ඉතා කෙටි කලකින් මහා ධනවතෙකු බවට පත් විය. ඔහුගේ ගුරුවරයා, "ධර්මදාස" නම් විය. ධර්මදාස ගුරුවරයා, සිරිපාලට වෙළඳාමේ රහස් පමණක් නොව, ජීවිතයේ අගනා පාඩම්ද කියා දුන්නේය. ඔහු සිරිපාලට කියා දුන්නේ, "කෘතගුණ සැලකීම යනු මනුෂ්‍යයාගේ පරම යුතුකමකි. උපකාර කළ අයට කිසිදා අමතක නොකළ යුතුය."

දිනක්, සිරිපාල තරුණ වියේ සිටි කාලයේ, ඔහුට කිසිවෙකුත් නොසිටි, තනිව සිටි කාලයේ, ධර්මදාස ගුරුවරයා ඔහුට සිය නිවසේ ඉඩ දී, ආහාර දී, වෙළඳාමේ යෙදීමට අවශ්‍ය මුදල්ද ලබා දුන්නේය. සිරිපාල, ධර්මදාස ගුරුවරයාට අකුරටම සලකන, දයානුකම්පාවෙන් පිරිපුන් පුත්‍රයෙකු මෙන් සිටියේය. ඔහු ධර්මදාස ගුරුවරයාගේ උපදෙස් හා ආශිර්වාදයෙන්, වෙළඳාමේ යෙදී, සති දෙකක් වැනි කෙටි කාලයකින් ධනවතෙකු විය.

සිරිපාල, ධර්මදාස ගුරුවරයාට කෘතගුණ සැලකීම අමතක නොකළේය. ඔහු ධර්මදාස ගුරුවරයාට විශාල ධනස්කන්ධයක් ලබා දී, ඔහුගේ සියලු ණය ගෙවා, ඔහුට සුවපහසු ජීවිතයක් ලබා දුන්නේය. ධර්මදාස ගුරුවරයා, සිරිපාලගේ කෘතගුණ සැලකීම දැක, ඉතා සතුටු විය. ඔහු සිරිපාලට මෙසේ කීය:

"පුත, ඔබේ කෘතගුණ සැලකීම මට මහත් සතුටක්. ධනයට වඩා ගුණධර්ම වටින්නේය. ඔබ අනාගතයේදී මහා ධනවතෙකු වනු ඇත. මතක තබා ගන්න, කිසිදා උපකාර කළ අයට අමතක නොකරන්න."

කාලය ගෙවී ගියේය. සිරිපාල, තම ගුරුවරයාගේ ආශිර්වාදයෙන්, තව තවත් ධනවත් විය. ඔහු වෙළඳාමේ 'කෘතගුණ වෙළෙන්දා' ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. ඔහුගේ ධනය, ඔහුගේ ගුණධර්ම, ඔහුගේ කීර්තිය පුරා දේසය පුරා පැතිර ගියේය.

එක්තරා දිනක, සිරිපාල, විශාල වෙළඳාමක යෙදී, දුර බැහැර රටකට ගමන් කරමින් සිටියේය. ඔහුගේ ගමන අතරතුර, ඔහුට ඉතා දුෂ්කර තත්ත්වයක සිටි, උපකාර අවශ්‍ය පුද්ගලයෙකු හමු විය. ඔහු "විමල" නම් විය. විමල, වෙළඳාමේදී 'මහා ඛේදවාචකයකට' මුහුණ දී, සියලු ධනය අහිමි වී, ආහාර ගැනීමට පවා මුදල් නොමැතිව සිටියේය. සිරිපාල, විමලගේ දුක දැක, ඉතා සංවේදී විය. ඔහු විමලට 'සියලු උපකාර' ලබා දී, ඔහුට 'නැවත වෙළඳාමේ යෙදීමට' අවස්ථාව ලබා දුන්නේය.

සිරිපාල, විමලට කියා සිටියේය:

"බිය නොවන්න, මිත්‍රය. අද සිට, මම ඔබට උපකාර කරන්නෙමි. ඔබට නැවත වෙළඳාමේ යෙදීමට, ධනවත් වීමට මා උපකාර කරන්නෙමි. ජීවිතයේදී, අපට උපකාර කළ අයට කිසිදා අමතක නොකළ යුතුය."

විමල, සිරිපාලගේ දයානුකම්පාව හා 'කෘතගුණ සැලකීම' දැක, ඉතා සතුටු විය. ඔහු සිරිපාලට 'අප්‍රමාණ ස්තූතිය' පුද කළේය. ඔහු සිරිපාලට කියා සිටියේය:

"ස්වාමීනි, ඔබ මාගේ පණ බේරා දුන්නා. ඔබේ උපකාරය මට කිසිදා අමතක නොවේ. මාගේ ජීවිතය ඔබ සතුය."

සිරිපාල, විමලට 'මුදල්', 'වෙළඳාමට අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය', 'අවශ්‍ය උපදෙස්' ලබා දුන්නේය. විමල, සිරිපාලගේ උපකාරයෙන්, ඉතා කෙටි කලකින් නැවත ධනවත් විය. ඔහු 'තම ණය', 'තම උපකාරකයා' කිසිදා අමතක නොකළේය.

කාලය ගෙවී ගියේය. සිරිපාල, තම ජීවිතයේදී, 'ධර්මදාස ගුරුවරයාට' මෙන්ම, 'විමලට'ද උපකාර කර, 'කෘතගුණ සැලකීම' නම් වූ ගුණයෙන්, 'මහා ධනවතෙකු' පමණක් නොව, 'ශ්‍රේෂ්ඨ මිනිසෙකු' ලෙසද නමක් දිනා ගත්තේය. ඔහුගේ කතාව, 'කෘතගුණ' නම් වූ ගුණයෙහි වටිනාකම, 'ජීවිතයේදී අමතක නොකළ යුතු' පාඩමක් ලෙස, 'පුරාණ රජරට' හි, 'අදටත්' ජනප්‍රවාදයේ පවතී.

'සිරිපාල වෙළෙන්දා', 'ධර්මදාස ගුරුවරයා', 'විමල' යන චරිත තුන, 'කෘතගුණ', 'දයානුකම්පාව', 'කළගුණ සැලකීම' යන ගුණධර්මයන්හි 'අසහාය' සංකේත බවට පත්ව ඇත. මෙම කතාව, 'ජීවිතයේදී', 'අපට උපකාර කළ අයට', 'කිසිදා අමතක නොකළ යුතු' බවට, 'ශක්තිමත්' පණිවිඩයක් ලබා දෙයි.

කෘතගුණ සැලකීම යනු මනුෂ්‍යයාගේ පරම යුතුකමකි.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ 'කෘතගුණ' බාරමී ලැබේ.